Badanie ACR. Normy, badanie i interpretacja wyników

ACR – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stosunek stężenia albuminy do stężenia kreatyniny w moczu, pozwala ocenić, czy nerki prawidłowo filtrują białko.
• Materiał: Mocz, najczęściej pierwsza poranna porcja lub próbka losowa (spot urine).
• Kiedy zbadać? Przy cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym, otyłości, chorobach autoimmunologicznych oraz profilaktycznie u osób z grup ryzyka przewlekłej choroby nerek.
• Czy trzeba być na czczo?  Nie.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: ACR, wskaźnik albumina/kreatynina, Albumin-to-Creatinine Ratio, albuminuria (gdy wynik jest podwyższony)

Czytaj też:
Białkomocz – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

ACR – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie ACR jest przede wszystkim narzędziem wczesnego wykrywania przewlekłej choroby nerek (PChN), stanu, który przez lata przebiega bez żadnych objawów.

Badanie powinny wykonać przede wszystkim osoby z:

• cukrzycą typu 1 i 2,
• nadciśnieniem tętniczym,
• otyłością,
• chorobami autoimmunologicznymi,
• rodzinnym wywiadem w kierunku chorób nerek.

ACR – przygotowanie do badania

Przed pobraniem próbki moczu warto unikać intensywnego wysiłku fizycznego przez co najmniej 24 godzin, wysiłek zwiększa wydalanie albumin i może zawyżyć wynik. Badania nie należy wykonywać podczas infekcji dróg moczowych, gorączki ani w trakcie menstruacji. Przy wynikach granicznych lekarz może zalecić powtórzenie testu, by potwierdzić wynik.

ACR – pobierany materiał

Do badania ACR pobierany jest mocz, najczęściej pierwsza poranna porcja lub próbka losowa (spot urine). Próbkę dostarcza się w czystym, szczelnym pojemniku na mocz dostępnym w laboratorium lub aptece.

ACR – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Do badania ACR nie trzeba być na czczo.

ACR – zakres cenowy badania

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

ACR – co może wpłynąć na wynik badania?

Kilka czynników może sprawić, że wynik będzie zawyżony lub zaniżony niezależnie od rzeczywistego stanu nerek:

• intensywny wysiłek fizyczny,
• gorączka i infekcje dróg moczowych,
• menstruacja,
• odwodnienie,
• niektóre leki,
• dieta wysokobiałkowa.

Jeśli wynik budzi wątpliwości lub badanie było wykonane w nieidealnych warunkach, lekarz może zalecić jego powtórzenie.

ACR – normy badania

Wyniki ACR interpretuje się według trzech kategorii:

• prawidłowy – poniżej 30 mg/g – prawidłowe wydalanie albuminy z moczem,
• mikroalbuminuria – 30–300 mg/g – wczesne uszkodzenie nerek, sygnał do dalszej diagnostyki,
• makroalbuminuria – powyżej 300 mg/g – znacznie zwiększona albuminuria, wymaga pilnej konsultacji.

Wartości referencyjne mogą jednak różnić się między laboratoriami. Zawsze kieruj się zakresem podanym na wyniku badania.

ACR – normy u dzieci

Zakres referencyjny u dzieci również wynosi poniżej 30 mg/g, jednak interpretacja wyniku powinna zawsze uwzględniać wiek i masę ciała dziecka. Badanie stosuje się m.in. u dzieci z cukrzycą typu 1 jako rutynowe badanie przesiewowe w kierunku nefropatii. Szczegółowa interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

ACR – normy u kobiet w ciąży

W ciąży interpretacja ACR różni się od standardowej oceny albuminurii. Badanie może być wykorzystywane m.in. w diagnostyce białkomoczu w przebiegu nadciśnienia i podejrzenia stanu przedrzucawkowego, ale stosowane progi zależą od wskazania klinicznego. Wynik u ciężarnej powinien być zawsze oceniany przez lekarza w połączeniu z ciśnieniem tętniczym, objawami i innymi badaniami.

ACR – jak utrzymać prawidłowy poziom?

Aby utrzymać prawidłowy poziom ACR zadbaj o:

• kontrolę glikemii - u osób z cukrzycą regularne monitorowanie poziomu cukru spowalnia postęp zmian nerkowych,
• kontrolę ciśnienia tętniczego - utrzymanie wartości w zaleconym zakresie zmniejsza obciążenie kłębuszków nerkowych,
• odpowiednie nawodnienie - ok. 1,5–2 litrów płynów dziennie (chyba że lekarz zalecił inaczej),
• unikanie leków nefrotoksycznych bez wskazania - NLPZ (np. ibuprofen, naproksen) stosowane przewlekle bez nadzoru lekarza obciążają nerki,
• ograniczenie używek - nadmierne spożycie alkoholu i palenie tytoniu negatywnie wpływają na naczynia nerkowe,
• regularne badania kontrolne - raz w roku u osób z grup ryzyka, zgodnie z zaleceniem lekarza.

ACR – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższony wynik ACR (≥ 30 mg/g) wskazuje na albuminurię, czyli nadmierne przenikanie białka do moczu.

Najczęstsze przyczyny to:

• nefropatia cukrzycowa - najczęstsza przyczyna przewlekłej choroby nerek na świecie; podwyższony ACR jest jej pierwszym uchwytnym markerem,
• nadciśnienie tętnicze - przewlekłe wysokie ciśnienie uszkadza ściany naczyń kłębuszków nerkowych,
• przewlekła choroba nerek o różnej etiologii,
• kłębuszkowe zapalenie nerek - stan zapalny bezpośrednio uszkadzający filtr nerkowy,
• choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy), mogą prowadzić do zapalenia i bliznowacenia tkanki nerkowej,
• przyczyny przejściowe – infekcja dróg moczowych, gorączka, intensywny wysiłek fizyczny, odwodnienie.

ACR – objawy wysokiego poziomu

Wczesna albuminuria (mikroalbuminuria) przebiega całkowicie bezobjawowo. To właśnie dlatego badanie przesiewowe ma tak duże znaczenie, pozwala działać, zanim pojawią się jakiekolwiek dolegliwości.

Przy znacznie podwyższonym ACR (makroalbuminuria) mogą pojawić się:

• pienisty mocz - widoczna piana wynika z obecności białka w moczu,
• obrzęki - szczególnie wokół kostek, podudzi i powiek (utrata albumin zaburza gospodarkę wodną organizmu),
• zmęczenie i osłabienie,
• podwyższone ciśnienie tętnicze.

Objawy te nie są specyficzne tylko dla albuminurii i mogą towarzyszyć wielu chorobom. Każdy z nich to sygnał do konsultacji lekarskiej, nie do samodzielnego stawiania diagnozy.

ACR – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania?

Wynik prawidłowy (poniżej 30 mg/g) – nie ma powodów do niepokoju. Osoby z grup ryzyka (cukrzyca, nadciśnienie) powinny powtarzać badanie raz w roku lub zgodnie z zaleceniem lekarza. Jeden dobry wynik to dobra wiadomość, ale nie zwalnia z regularnej kontroli.

Wynik nieprawidłowy (30 mg/g i powyżej) – jedno nieprawidłowe badanie to sygnał, nie diagnoza. Albuminurię rozpoznaje się po potwierdzeniu wyniku w dwóch z trzech próbek pobranych w odstępie 3 miesięcy, tak, by wykluczyć przyczyny przejściowe. Kolejnym krokiem jest konsultacja lekarska.

Niezależnie od wyniku badania ACR skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Powiązane badania

Badanie ACR jest najczęściej interpretowane razem z innymi wynikami:

• Kreatynina w surowicy i eGFR (szacowany wskaźnik filtracji kłębuszkowej) – razem z ACR tworzy podstawę klasyfikacji PChN wg KDIGO; eGFR mówi, jak dobrze nerki filtrują krew,
• ogólne badanie moczu (OBM) – pozwala ocenić obecność krwi, leukocytów, wałeczków i innych nieprawidłowości; uzupełnia obraz kliniczny,
• dobowa zbiórka moczu na białko – precyzyjniejsza metoda oceny białkomoczu przy wysokich wartościach ACR lub wątpliwościach diagnostycznych,
• HbA1c – u pacjentów z cukrzycą oznaczana równolegle, by ocenić stopień wyrównania glikemii jako głównego czynnika ryzyka nefropatii.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie ACR

Co to jest badanie ACR w moczu?

ACR w moczu to badanie, które określa stosunek albuminy do kreatyniny w pojedynczej próbce moczu. Wskaźnik albuminy i kreatyniny w moczu (ACR) pomaga wykryć zwiększone wydalanie albuminy, które może być jednym z wczesnych sygnałów uszkodzenia nerek.

Jakie są normy albuminy w moczu?

Za prawidłowy wskaźnik ACR u dorosłych zazwyczaj uznaje się wartość poniżej 30 mg/g. Wynik powinien być jednak oceniany w kontekście Twojego stanu zdrowia.

Jak przygotować się do badania ACR?

Badanie ACR zwykle nie wymaga szczególnego przygotowania. Najczęściej zaleca się pobranie próbki z pierwszego porannego moczu. Przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, ponieważ może on przejściowo zwiększyć ilość albuminy w moczu.

Co oznacza podwyższony wskaźnik albuminy i kreatyniny?

Podwyższony wskaźnik albuminy i kreatyniny może wskazywać na zwiększoną utratę albuminy z moczem i wymagać dalszej diagnostyki. Pojedynczy nieprawidłowy wynik nie zawsze świadczy jednak o przewlekłej chorobie nerek – na wskaźnik ACR mogą wpływać m.in. infekcja, gorączka czy intensywny wysiłek.

Dlaczego w badaniu ACR oznacza się również kreatyninę?

Oznaczenie kreatyniny pozwala odnieść ilość albuminy do stopnia zagęszczenia moczu. Dzięki temu stosunek albuminy do kreatyniny jest bardziej miarodajny niż sama ilość albuminy w pojedynczej próbce.

Co zrobić, jeśli ACR w moczu jest podwyższone?

Jeśli ACR w moczu przekracza zakres referencyjny, skonsultuj wynik z lekarzem. Może być konieczne powtórzenie badania, ponieważ utrzymujący się podwyższony wskaźnik albuminy i kreatyniny ma większe znaczenie diagnostyczne niż pojedynczy nieprawidłowy pomiar.

Przeczytaj również: 
Rak pęcherza moczowego. Tych objawów nie bagatelizuj!