GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza). Normy, badanie i interpretacja wyników

GGTP – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Aktywność enzymu GGTP we krwi. Podwyższony wynik może wskazywać m.in. na nieprawidłowości w wątrobie lub drogach żółciowych, ale może też wzrosnąć pod wpływem alkoholu i niektórych leków.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? M.in. przy podejrzeniu choroby wątroby, problemów z odpływem żółci, podwyższonych innych próbach wątrobowych lub podczas kontroli leczenia.
• Czy trzeba być na czczo? Tak. Zachowaj około 8–12 godzin przerwy od jedzenia.
• Ile kosztuje? Zwykle około 15–35 zł. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: GGT, gamma-GT, gamma-glutamylotransferaza, gamma-glutamylotranspeptydaza.

Czytaj też:
Żywienie w chorobach wątroby

GGTP – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie GGTP wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu problemów z wątrobą lub drogami żółciowymi.

Lekarz może je zalecić m.in. przy:

• żółtym zabarwieniu skóry lub białek oczu,
• ciemnym moczu i bardzo jasnym stolcu,
• uporczywym świądzie skóry,
• bólu lub uczuciu ciężkości po prawej stronie pod żebrami,
• podejrzeniu stłuszczenia lub zapalenia wątroby,
• podejrzeniu utrudnionego odpływu żółci,
• podwyższonej fosfatazie zasadowej (ALP),
• kontroli podczas stosowania leków, które mogą wpływać na wątrobę,
• nieprawidłowych wynikach innych prób wątrobowych.

GGTP często oznacza się razem z fosfatazą zasadową (ALP). Jeśli oba parametry są podwyższone, lekarz bierze pod uwagę przede wszystkim wątrobę i drogi żółciowe.

GGTP – jak przygotować się do badania?

Na badanie zgłoś się rano, na czczo. Od ostatniego posiłku powinno upłynąć około 8–12 godzin. Możesz wypić niewielką ilość niegazowanej wody. Przez 48–72 godziny przed badaniem nie pij alkoholu, ponieważ może podwyższyć GGTP i utrudnić ocenę wyniku. Dzień wcześniej unikaj bardzo intensywnego wysiłku. Przed pobraniem odpocznij przez kilkanaście minut.

Jeśli przyjmujesz leki lub suplementy, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj ich samodzielnie.

GGTP – pobierany materiał

Do badania GGTP pobiera się krew żylną, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. Laboratorium oznacza aktywność enzymu we krwi.

GGTP – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Tak. Przed badaniem GGTP zachowaj około 8–12 godzin przerwy od jedzenia. W tym czasie możesz pić niegazowaną wodę. Nie pij kawy, herbaty ani słodzonych napojów.

GGTP – cena badania

Badanie GGTP kosztuje zwykle około 15–35 zł. Cena zależy od miasta i punktu pobrań.

Aktualne ceny mogą różnić się nawet w obrębie jednej sieci laboratoriów, dlatego przed badaniem sprawdź cennik wybranego punktu.

GGTP – co może wpłynąć na wynik badania?

Na GGTP mogą wpływać nie tylko choroby.

Znaczenie mają m.in.:

• alkohol – może zwiększać GGTP,
• niektóre leki – szczególnie część leków przeciwpadaczkowych i innych preparatów wpływających na wątrobę,
• nadwaga i otyłość – zwiększają ryzyko stłuszczenia wątroby,
• palenie tytoniu – u części osób wiąże się z wyższym GGTP,
• cukrzyca i inne zaburzenia metaboliczne – często współwystępują ze stłuszczeniem wątroby,
• nieprawidłowe przygotowanie do badania – np. spożycie alkoholu przed pobraniem.

Wyniku nie oceniaj osobno. Znaczenie mają również inne badania, przyjmowane leki i Twoje objawy.

GGTP – normy

Norma GGTP zależy od płci, wieku i metody stosowanej przez laboratorium. Dlatego wynik gamma-glutamylotranspeptydazy zawsze porównaj przede wszystkim z zakresem podanym na sprawozdaniu z badania.

Orientacyjnie u dorosłych:

• kobiety: poniżej 35 U/l,
• mężczyźni: poniżej 40 U/l.

W niektórych laboratoriach górna granica może być inna. Zakres podany przy Twoim wyniku jest więc ważniejszy niż pojedyncza wartość z innego źródła.

GGTP – normy u dzieci

U dzieci norma GGTP zależy od wieku i metody stosowanej przez laboratorium.

U noworodków GGTP może być fizjologicznie wyższe niż u dorosłych. W pierwszych miesiącach życia jego aktywność stopniowo się obniża, dlatego wyniku małego dziecka nie należy porównywać z normą dla osoby dorosłej.

W kolejnych grupach wiekowych zakresy również mogą się różnić. Wynik dziecka zawsze porównaj z normą podaną przez laboratorium dla jego wieku.

GGTP – normy u kobiet w ciąży

W ciąży GGTP może być nieco niższe niż u kobiet niebędących w ciąży, szczególnie w I i II trymestrze. Taka zmiana może wynikać z naturalnych zmian zachodzących w organizmie podczas ciąży. Nie oznacza to jednak, że każdy niski wynik jest typowy dla ciąży.

Wynik porównaj z zakresem podanym przez laboratorium. Jeśli GGTP jest podwyższone lub towarzyszą mu inne nieprawidłowe próby wątrobowe, omów wynik z lekarzem.

Niski poziom GGTP – przyczyny

Niskie GGTP zwykle nie ma istotnego znaczenia diagnostycznego. Sam obniżony wynik najczęściej nie wymaga leczenia. Może wynikać m.in. z indywidualnych różnic między osobami, metody badania lub działania niektórych leków.

Jeśli pozostałe wyniki są prawidłowe i nie masz niepokojących objawów, niskie GGTP zwykle nie jest powodem do niepokoju.

Niski poziom GGTP – objawy

Niskie GGTP samo w sobie nie powoduje charakterystycznych objawów. Ewentualne dolegliwości wynikają z przyczyny, która wpłynęła na wynik, a nie z samego niskiego GGTP.

Podwyższone GGTP – przyczyny

Podwyższone GGTP może mieć wiele przyczyn. Najczęściej wiąże się z wątrobą lub drogami żółciowymi, ale sam wynik nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby.

GGTP może wzrastać m.in. przy:

• utrudnionym odpływie żółci,
• kamicy lub zapaleniu dróg żółciowych,
• stłuszczeniu wątroby,
• chorobie wątroby związanej z alkoholem,
• wirusowym lub autoimmunologicznym zapaleniu wątroby,
• marskości wątroby,
• niektórych chorobach trzustki,
• stosowaniu wybranych leków.

Podwyższone GGTP przy ALT i AST w normie również wymaga oceny. Taki układ może pojawić się np. pod wpływem alkoholu, leków, przy stłuszczeniu wątroby lub problemach z drogami żółciowymi. Prawidłowe ALT i AST nie wykluczają wszystkich chorób wątroby.

Wysokie GGTP i ALT oznaczają, że nieprawidłowe są co najmniej dwa parametry związane z wątrobą. Lekarz bierze wtedy pod uwagę również AST, fosfatazę zasadową (ALP) i bilirubinę, aby lepiej ustalić przyczynę.

Wyniki GGTP powyżej 200 U/l lub GGTP powyżej 400 U/l są zwykle wyraźnie podwyższone. Sama liczba nie wskazuje jednak konkretnej choroby ani stopnia jej zaawansowania. Znaczenie ma zakres laboratorium oraz wyniki pozostałych badań.

Nie ma jednej wartości odpowiadającej na pytanie, jakie GGTP występuje przy marskości wątroby. W tej chorobie GGTP może być podwyższone w różnym stopniu. Do rozpoznania i oceny marskości potrzebne są również inne badania krwi oraz badania pokazujące stan i stopień włóknienia wątroby.

Podwyższone GGTP – objawy

Podwyższone GGTP może nie powodować żadnych dolegliwości i zostać wykryte przypadkowo.

Jeśli pojawiają się objawy, wynikają zwykle z choroby będącej przyczyną wzrostu GGTP. Mogą to być:

• żółte zabarwienie skóry lub białek oczu,
• ciemny mocz,
• jasny lub odbarwiony stolec,
• świąd skóry,
• ból lub uczucie ciężkości po prawej stronie pod żebrami,
• nudności,
• brak apetytu,
• zmęczenie.

Same objawy nie pozwalają określić wysokości GGTP ani przyczyny jego wzrostu.

GGTP – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania GGTP skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Nie ma jednej wartości odpowiadającej na pytanie, jaki wynik GGTP jest niepokojący. Ważne jest to, jak bardzo wynik przekracza normę laboratorium, czy nieprawidłowość utrzymuje się w kolejnych badaniach i jakie są pozostałe wyniki.

Jeśli GGTP jest tylko nieznacznie podwyższone, a pozostałe wyniki są prawidłowe, lekarz może zalecić powtórzenie badania oraz sprawdzenie, czy wpływ na wynik miały np. alkohol lub przyjmowane leki.

Wyraźnie lub trwale podwyższone GGTP wymaga dalszej diagnostyki. Lekarz może zlecić inne próby wątrobowe, a w zależności od wyników także USG jamy brzusznej lub kolejne badania.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli nieprawidłowemu wynikowi towarzyszą żółtaczka, silny ból brzucha, gorączka, nasilone wymioty albo wyraźne pogorszenie samopoczucia.

GGTP – powiązane badania

• ALT i AST – enzymy, które mogą wzrastać przy uszkodzeniu komórek wątroby,
• Fosfataza zasadowa (ALP) – jej zestawienie z GGTP pomaga ocenić, czy nieprawidłowość może dotyczyć wątroby lub dróg żółciowych,
• Bilirubina całkowita – pomaga ocenić przetwarzanie bilirubiny w wątrobie i jej wydalanie z żółcią,
• Albumina – białko produkowane głównie w wątrobie, stężenie albuminy pomaga ocenić m.in. zdolność wątroby do produkcji białek,
• USG jamy brzusznej – pozwala ocenić budowę wątroby, pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych.

Stosunek ALT do AST można obliczyć, dzieląc wynik AST przez ALT. Kalkulator może ułatwić obliczenie, ale sam wynik tego stosunku nie wystarcza do rozpoznania choroby wątroby.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o GGTP

Badanie GGTP – co to jest?

To badanie krwi mierzące aktywność enzymu związanego głównie z wątrobą i drogami żółciowymi.

GGTP – badanie krwi, co oznacza wynik?

Podwyższony wynik może wskazywać m.in. na problemy z wątrobą lub odpływem żółci. Może też wzrosnąć pod wpływem alkoholu lub niektórych leków.

Jaka jest norma GGTP?

U dorosłych kobiet jest to zwykle poniżej 35 U/l, a u mężczyzn poniżej 40 U/l. Zawsze sprawdź także zakres podany przez laboratorium.

Co oznacza podwyższone GGTP?

Może mieć związek m.in. z chorobą wątroby, utrudnionym odpływem żółci, alkoholem lub działaniem niektórych leków. Sam wynik nie wskazuje konkretnej przyczyny.

Czy GGTP powyżej 200 U/l jest niebezpieczne?

To zwykle wyraźnie podwyższony wynik. Skonsultuj go z lekarzem razem z pozostałymi próbami wątrobowymi.

Czy GGTP powyżej 400 U/l oznacza marskość?

Nie. Sam wynik GGTP nie pozwala rozpoznać marskości ani innej konkretnej choroby.

Czy podwyższone GGTP przy prawidłowych ALT i AST wymaga kontroli?

Tak. Prawidłowe ALT i AST nie wykluczają wszystkich problemów z wątrobą lub drogami żółciowymi.

Czy na badanie GGTP trzeba być na czczo?

Tak. Zachowaj około 8–12 godzin przerwy od jedzenia i przed pobraniem pij tylko wodę.

Przeczytaj również:
Zioła na wątrobę. Które wybrać?