Badanie sodu. Normy, przygotowanie i interpretacja wyników

Badanie sodu – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie sodu we krwi i pomaga wykryć zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? M.in. przy podejrzeniu odwodnienia, obrzękach, chorobach nerek lub serca oraz podczas stosowania leków wpływających na poziom sodu.
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje? Zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: sód w surowicy, Na⁺, Na, ang. serum sodium.

Czytaj też:
Czym jest jonogram i kiedy się go wykonuje?

Badanie sodu – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie stężenia sodu pomaga ocenić gospodarkę wodno-elektrolitową. Lekarz może zlecić je zarówno w ramach rutynowej diagnostyki, jak i przy podejrzeniu zaburzeń poziomu elektrolitów.

Wskazaniami do badania mogą być m.in.:

• odwodnienie lub zatrzymywanie wody w organizmie,
• obrzęki,
• choroby nerek,
• niewydolność serca,
• zaburzenia pracy nadnerczy,
• długotrwałe wymioty lub biegunka,
• stosowanie leków moczopędnych,
• objawy mogące wskazywać na zaburzenia stężenia sodu.

Sód często oznacza się razem z potasem i innymi elektrolitami w ramach jonogramu.

Badanie sodu – przygotowanie do badania

Na badanie sodu zgłoś się rano, najlepiej między godz. 7.00 a 10.00. Pozostaw co najmniej 12 godzin przerwy od ostatniego posiłku. Jeśli wykonujesz kolejne oznaczenia sodu, staraj się zachować podobną porę pobrania krwi.

Jeśli przyjmujesz leki na stałe, skonsultuj z lekarzem, czy przed badaniem konieczna jest zmiana dawkowania lub czasowe wstrzymanie ich przyjmowania. Nie odstawiaj leków samodzielnie.

Badanie sodu – pobierany materiał

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej.

Badanie sodu – czy trzeba być na czczo?

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. 

Badanie sodu – cena badania

Zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

Badanie sodu – co może wpłynąć na wynik badania?

Na stężenie sodu we krwi wpływają przede wszystkim ilość wody w organizmie, jej utrata oraz zdolność nerek do regulowania gospodarki wodno-elektrolitowej.

Znaczenie mogą mieć m.in.:

• odwodnienie – może zwiększyć stężenie sodu,
• nadmierne spożycie wody – w określonych warunkach może obniżyć stężenie sodu,
• wymioty i biegunka – mogą prowadzić do utraty wody i elektrolitów,
• intensywny wysiłek i obfite pocenie – mogą zaburzać równowagę wodno-elektrolitową,
• leki moczopędne i niektóre inne leki – mogą zmieniać poziom sodu,
• choroby nerek, serca i zaburzenia hormonalne – mogą wpływać na regulację wody i elektrolitów.

Badanie sodu – normy

Prawidłowe stężenie sodu we krwi u dorosłych wynosi zwykle 135–145 mmol/l. Interpretując wynik, uwzględnij również zakres referencyjny podany przez laboratorium.

• Poniżej 135 mmol/l – hiponatremia, czyli obniżone stężenie sodu.
• Powyżej 145 mmol/l – hipernatremia, czyli podwyższone stężenie sodu.

Badanie sodu – normy u dzieci

U dzieci prawidłowe wartości mogą zależeć od wieku i metody oznaczenia. Wynik należy porównać z zakresem referencyjnym podanym przez laboratorium dla danej grupy wiekowej.

Badanie sodu – normy w ciąży

W ciąży stężenie sodu może być nieco niższe niż przed ciążą. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem stanu pacjentki i zakresu referencyjnego laboratorium.

Badanie sodu – przyczyny niskiego wyniku

Stężenie sodu poniżej 135 mmol/l oznacza hiponatremię. Nie musi ona wynikać z niedostatecznego spożycia soli – często jest związana z nadmiarem wody w stosunku do ilości sodu w organizmie.

W zależności od stężenia wyróżnia się:

• łagodną hiponatremię: 130–134 mmol/l,
• umiarkowaną hiponatremię: 125–129 mmol/l,
• ciężką hiponatremię: poniżej 125 mmol/l.

Do możliwych przyczyn niskiego poziomu sodu należą:

• długotrwałe wymioty lub biegunka,
• nadmierne spożycie wody w określonych warunkach,
• stosowanie niektórych leków moczopędnych,
• choroby nerek,
• niewydolność serca,
• marskość wątroby,
• zaburzenia hormonalne,
• zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH), który może prowadzić do zatrzymywania wody w organizmie.

Badanie sodu – objawy niskiego wyniku

Objawy hiponatremii zależą od stopnia obniżenia stężenia sodu i szybkości, z jaką do niego doszło.

Mogą obejmować:

• ból głowy,
• nudności i wymioty,
• osłabienie i zmęczenie,
• senność,
• problemy z koncentracją,
• zaburzenia równowagi,
• splątanie,
• skurcze mięśni.

Badanie sodu – przyczyny wysokiego wyniku

Stężenie sodu powyżej 145 mmol/l oznacza hipernatremię. Najczęściej wynika ona z niedoboru wody w stosunku do ilości sodu w organizmie.

Możliwe przyczyny to:

• zbyt mała ilość wypijanych płynów,
• gorączka i intensywne pocenie,
• biegunka lub wymioty,
• nadmierna utrata wody przez nerki,
• moczówka prosta, czyli zaburzenie prowadzące do wydalania dużej ilości rozcieńczonego moczu,
• ograniczone odczuwanie pragnienia.

Rzadziej przyczyną jest nadmierne dostarczenie sodu.

Badanie sodu – objawy wysokiego wyniku

Podwyższone stężenie sodu może powodować:

• silne pragnienie,
• suchość w ustach,
• osłabienie i zmęczenie,
• pobudzenie lub rozdrażnienie,
• splątanie i senność.

Badanie sodu – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Każdy wynik badania sodu skonsultuj z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów i innych wyników badań.

Porównaj wynik z zakresem referencyjnym podanym przez laboratorium.

• 135–145 mmol/l – zwykle prawidłowe stężenie sodu u dorosłych.
• Poniżej 135 mmol/l – wynik wskazuje na hiponatremię i wymaga ustalenia przyczyny.
• Powyżej 145 mmol/l – wynik wskazuje na hipernatremię i również wymaga oceny przyczyny.

Lekarz może zalecić powtórzenie badania lub oznaczenie dodatkowych parametrów, np. potasu, kreatyniny, glukozy albo osmolalności krwi i moczu. Nie zmieniaj samodzielnie ilości wypijanych płynów, spożycia soli ani dawkowania leków na podstawie pojedynczego wyniku.

Powiązane badania

W przypadku nieprawidłowego stężenia sodu lekarz może zlecić również inne badania, które pomagają ocenić gospodarkę elektrolitową, pracę nerek i możliwą przyczynę odchylenia:

• potas – razem z sodem pomaga ocenić gospodarkę elektrolitową.
• jonogram – obejmuje oznaczenie najważniejszych elektrolitów, zwykle m.in. sodu, potasu i chlorków.
• kreatynina i eGFR – pomagają ocenić funkcję nerek.
• glukoza – jej znacznie podwyższone stężenie może wpływać na interpretację wyniku sodu.
• osmolalność krwi i moczu – pomaga w diagnostyce zaburzeń gospodarki wodnej.
• badanie ogólne moczu – dostarcza dodatkowych informacji o funkcjonowaniu nerek i gospodarce wodnej.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie sodu

Czy badanie sodu wymaga bycia na czczo?

Badanie sodu w surowicy zwykle nie wymaga bycia na czczo. Jeśli wykonujesz jednocześnie inne badania, sprawdź zalecenia dotyczące przygotowania do całego zestawu.

Jaka jest norma sodu we krwi?

Prawidłowy poziom sodu we krwi u dorosłych wynosi zwykle 135–145 mmol/l. Wynik należy porównać z zakresem referencyjnym podanym przez laboratorium.

Co oznacza niski poziom sodu we krwi?

Stężenie sodu poniżej 135 mmol/l oznacza hiponatremię. Może być związane m.in. z utratą płynów, nadmiarem wody, chorobami nerek lub działaniem niektórych leków.

Co oznacza sód powyżej normy?

Stężenie sodu powyżej 145 mmol/l oznacza hipernatremię, która najczęściej wiąże się z niedoborem wody w organizmie. Wynik należy skonsultować z lekarzem.

Czy sód jest oznaczany w morfologii krwi?

Nie, sód nie jest standardowym parametrem morfologii krwi. Jego stężenie oznacza się w osobnym badaniu krwi, często jako element jonogramu.

Ile kosztuje badanie sodu?

Badanie sodu kosztuje zwykle kilkanaście–kilkadziesiąt złotych, zależnie od laboratorium i punktu pobrań. Aktualną cenę sprawdzisz w cenniku wybranej placówki.

Czy badanie sodu można wykonać bez skierowania?

Tak, badanie sodu można wykonać prywatnie bez skierowania. W ramach NFZ jest dostępne na zasadach obowiązujących dla badań zleconych przez lekarza.

Przeczytaj również:
Badanie eGFR. Na co wskazuje jego wynik?