Badanie ogólne moczu. Normy, badanie i interpretacja wyników

Badanie moczu – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Pomaga ocenić nerki i drogi moczowe oraz sprawdzić, czy w moczu znajdują się składniki, które mogą wskazywać np. na zakażenie, chorobę nerek lub zaburzenia związane z cukrzycą.
• Materiał: najlepiej pierwszy poranny mocz pobrany ze środkowego strumienia.
• Kiedy zbadać? M.in. w przypadku bólu lub pieczenia podczas oddawania moczu, częstym parciu na pęcherz, podejrzeniu choroby nerek lub cukrzycy oraz podczas badań kontrolnych.
• Czy trzeba być na czczo? Nie. Najlepiej jednak pobrać pierwszy poranny mocz przed wypiciem dużej ilości płynów.
• Ile kosztuje? Zwykle około 17–30 zł. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: ogólne badanie moczu, analiza moczu, urinalysis (ang.).

Czytaj też:
O czym świadczy kolor moczu?

Badanie moczu – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie ogólne moczu wykonuje się zarówno przy dolegliwościach, jak i kontrolnie.

Lekarz może je zalecić m.in. przy:

• bólu lub pieczeniu podczas oddawania moczu,
• częstym lub nagłym parciu na pęcherz,
• zmianie koloru lub wyglądu moczu,
• bólu podbrzusza lub okolicy lędźwiowej,
• obrzękach,
• podejrzeniu zakażenia układu moczowego,
• podejrzeniu choroby nerek,
• cukrzycy lub jej monitorowaniu.

Badanie wykonuje się również w ramach profilaktyki i kontroli niektórych chorób przewlekłych.

To, jakie choroby wykrywa badanie moczu, zależy od rodzaju odchyleń. Sam wynik zwykle nie wystarcza do rozpoznania konkretnej choroby, ale może wskazać nieprawidłowości spotykane m.in. przy zakażeniach układu moczowego, chorobach nerek, kamicy, cukrzycy czy niektórych chorobach wątroby. Przyczynę pomagają ustalić dalsze badania.

Badanie moczu – przygotowanie do badania

Najlepiej pobierz pierwszy poranny mocz, bezpośrednio po nocnym odpoczynku. Zaleca się co najmniej 8 godzin odpoczynku i minimum 4 godziny od poprzedniego oddania moczu.

Dzień przed badaniem:

• zachowaj zwykłą dietę,
• pij tyle płynów co zwykle,
• unikaj intensywnego wysiłku fizycznego,
• nie wypijaj dużej ilości płynów tuż przed pobraniem próbki.

Przed pobraniem umyj ręce oraz okolice ujścia cewki moczowej wodą z mydłem lub łagodnym preparatem do higieny intymnej. Nie używaj środków odkażających.

Jeśli masz miesiączkę, w miarę możliwości przełóż badanie. Krew menstruacyjna może dostać się do próbki i wpłynąć na wynik. Zaleca się, aby bez wyraźnej potrzeby nie wykonywać badania w czasie miesiączki oraz 2–3 dni przed i po krwawieniu.

Niektóre produkty, np. buraki, mogą zmienić kolor moczu. Taka zmiana nie musi oznaczać choroby.

Badanie moczu – pobierany materiał

Materiałem jest mocz, najlepiej pierwsza poranna próbka pobrana ze środkowego strumienia do jednorazowego pojemnika na mocz.

Pierwszą niewielką porcję moczu oddaj do toalety. Następnie, bez przerywania strumienia, pobierz mocz do pojemnika, a końcową porcję ponownie oddaj do toalety. Nie dotykaj wnętrza pojemnika ani wewnętrznej strony nakrętki.

Badanie moczu – ile ml próbki potrzeba? Zwykle pobiera się około 50–100 ml moczu. Niektóre laboratoria mogą przyjąć mniejszą ilość, dlatego sprawdź zalecenia wybranego punktu pobrań. Próbkę dostarcz do laboratorium jak najszybciej, najlepiej w ciągu 2 godzin od pobrania.

Badanie moczu – czy trzeba wykonać na czczo?

Do badania ogólnego moczu nie trzeba być na czczo. Najlepiej pobierz jednak pierwszy poranny mocz przed wypiciem dużej ilości płynów. Nadmierne nawodnienie może rozcieńczyć mocz i zmienić niektóre parametry.

Jeśli tego samego dnia wykonujesz również badania krwi wymagające bycia na czczo, zastosuj się do zaleceń dotyczących tych badań.

Badanie moczu – cena badania

Cena ogólnego badania moczy wynosi zwykle około 17–30 zł. Zależy od miasta i punktu pobrań.

Badanie moczu – co może wpłynąć na wynik?

Nieprawidłowy wynik nie zawsze oznacza chorobę. Wpływ na niego może mieć także przygotowanie i sposób pobrania próbki.

Znaczenie mają m.in.:

• intensywny wysiłek fizyczny – może przejściowo zwiększyć ilość białka lub krwinek w moczu,
• miesiączka – krew może dostać się do próbki,
• duża ilość wypitych płynów – może nadmiernie rozcieńczyć mocz,
• odwodnienie – zwiększa zagęszczenie moczu,
• niektóre leki – mogą zmieniać wybrane parametry lub barwę moczu,
• nieprawidłowe pobranie – może zanieczyścić próbkę,
• zbyt długie przechowywanie – może zmienić skład moczu.

Pojedynczego odchylenia nie oceniaj w oderwaniu od pozostałych wyników, objawów i sposobu pobrania próbki.

Badanie moczu – normy

Badanie ogólne moczu obejmuje wiele parametrów, dlatego nie ma jednej normy dla całego badania. Laboratorium ocenia m.in. wygląd moczu, jego pH, ciężar właściwy oraz obecność określonych substancji i komórek.

Zakresy referencyjne mogą się różnić w zależności od metody stosowanej przez laboratorium. Porównaj więc swój wynik także z normami podanymi na wydruku badania.

Zakresy referencyjne mogą się różnić między laboratoriami. Dotyczy to szczególnie leukocytów i erytrocytów, ponieważ ich liczba może być podawana w różnych jednostkach. Dlatego zawsze porównuj wynik z zakresem podanym przez laboratorium i nie zestawiaj bezpośrednio wartości zapisanych w inny sposób.

Normy badania moczu u kobiet

U dorosłych kobiet podstawowe parametry interpretuje się według tych samych zasad co u pozostałych dorosłych.

Krew menstruacyjna lub wydzielina z dróg rodnych mogą jednak dostać się do próbki i spowodować np. wykrycie erytrocytów lub leukocytów mimo braku choroby układu moczowego.

Normy badania moczu u mężczyzn

U dorosłych mężczyzn stosuje się te same podstawowe zasady interpretacji. Każdy parametr porównaj z zakresem referencyjnym podanym przez laboratorium.

Normy badania moczu u dzieci

U dzieci wynik ocenia się z uwzględnieniem wieku, objawów i sposobu pobrania próbki.

U małych dzieci łatwiej o zanieczyszczenie materiału. Jeśli wynik nie pasuje do objawów lub próbka nie została prawidłowo pobrana, lekarz może zalecić ponowne badanie.

Normy badania moczu u kobiet w ciąży

W ciąży większość parametrów interpretuje się według tych samych podstawowych zasad co poza ciążą. Szczególnej oceny wymagają m.in. białko, glukoza, krew, leukocyty, azotyny i bakterie. Ich obecność lub zwiększona ilość może wymagać dalszej diagnostyki.

Badanie moczu wykonuje się w ciąży regularnie, ponieważ pomaga wykryć nieprawidłowości, które mogą wymagać dalszej kontroli lub leczenia.

Nieprawidłowe wyniki badania moczu – przyczyny

Pojedyncza wartość poza zakresem nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby. Znaczenie ma rodzaj odchylenia, jego nasilenie, pozostałe wyniki oraz Twoje objawy.

Najczęstsze nieprawidłowości to:

• białko w moczu – może występować przy chorobach nerek, ale również przejściowo po intensywnym wysiłku lub podczas gorączki,
• glukoza w moczu – może pojawić się przy zbyt wysokim stężeniu glukozy we krwi, np. w cukrzycy, ale także podczas stosowania niektórych leków,
• ciała ketonowe – mogą wystąpić podczas głodzenia, nasilonych wymiotów lub niewyrównanej cukrzycy,
• bilirubina – może pojawić się przy niektórych chorobach wątroby lub dróg żółciowych,
• erytrocyty, czyli czerwone krwinki – mogą wystąpić m.in. przy kamicy, zakażeniu, chorobach nerek lub krwawieniu z dróg moczowych,
• leukocyty, czyli białe krwinki – ich zwiększona liczba może towarzyszyć zakażeniu lub innemu stanowi zapalnemu w drogach moczowych,
• azotyny – mogą pojawić się przy zakażeniu wywołanym przez niektóre bakterie.

Ujemny wynik azotynów nie wyklucza zakażenia układu moczowego. Nie wszystkie bakterie wytwarzają substancje, które prowadzą do pojawienia się azotynów w moczu.

Badanie moczu – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania moczu skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Jeśli badanie wykonano z powodu objawów, choroby przewlekłej lub wcześniejszych nieprawidłowych wyników, skonsultuj je z lekarzem, który oceni wynik razem z Twoimi dolegliwościami, innymi badaniami i czynnikami ryzyka.

Pojedyncze niewielkie odchylenie nie zawsze oznacza chorobę. Czasem może wynikać np. z intensywnego wysiłku, miesiączki lub nieprawidłowego pobrania próbki. Lekarz może wtedy zalecić powtórzenie badania.

Szybszej konsultacji wymagają m.in.:

• widoczna krew w moczu,
• silny ból w okolicy lędźwiowej,
• gorączka i dreszcze z bólem lub pieczeniem podczas oddawania moczu,
• znaczne obrzęki,
• obecność ciał ketonowych u osoby z cukrzycą i jednoczesne złe samopoczucie.

Jeśli wynik wymaga dokładniejszej oceny, może być potrzebne rozszerzone badanie moczu. Nie jest to jeden konkretny test – dalsze badania dobiera się do rodzaju wykrytej nieprawidłowości i Twoich objawów.

Powiązane badania

• Posiew moczu – pozwala wykryć bakterie odpowiedzialne za zakażenie. Jeśli to potrzebne, laboratorium może też sprawdzić, na które antybiotyki są wrażliwe.
• Badanie ACR – określa stosunek albuminy do kreatyniny w moczu. Pomaga wykryć niewielką utratę albuminy, która może być jednym z pierwszych sygnałów uszkodzenia nerek.
• eGFR – jest obliczany na podstawie stężenia kreatyniny we krwi i pomaga ocenić, jak skutecznie nerki filtrują krew.
• Białko lub albumina w moczu – pozwala dokładniej sprawdzić, czy nerki tracą z moczem zbyt dużo białka.
• Dobowa zbiórka moczu – polega na zbieraniu moczu przez 24 godziny i pozwala ocenić ilość wybranych substancji wydalanych w ciągu doby.
• Badanie osadu moczu – pozwala dokładniej obejrzeć pod mikroskopem m.in. komórki, kryształy, wałeczki i drobnoustroje obecne w moczu.

Rodzaje badań moczu różnią się zakresem i zastosowaniem. Badanie ogólne jest często punktem wyjścia, a kolejne testy dobiera się do wyniku, objawów i podejrzewanej przyczyny nieprawidłowości..

FAQ – najczęściej zadawane pytania o badanie moczu

Jak przygotować się do badania moczu?

Pobierz pierwszy poranny mocz ze środkowego strumienia. Dzień wcześniej unikaj intensywnego wysiłku i pij tyle płynów co zwykle.

Co wykrywa badanie moczu?

Może wykazać m.in. białko, glukozę, krew, leukocyty, azotyny i ciała ketonowe. Dzięki temu pomaga ocenić nerki, drogi moczowe i niektóre zaburzenia metaboliczne.

Czy do badania moczu trzeba być na czczo?

Nie. Najlepiej jednak pobierz pierwszy poranny mocz przed wypiciem dużej ilości płynów.

Ile ml moczu potrzeba do badania?

Zaleca się 50–100 ml. Jeśli laboratorium podało Ci inną minimalną ilość, zastosuj się do jego instrukcji.

Jak długo można przechowywać próbkę moczu?

Najlepiej dostarcz ją do laboratorium w ciągu 2 godzin od pobrania.

Jakie są normy badania moczu?

Każdy parametr ma własny zakres. Porównaj swój wynik z normami podanymi przez laboratorium.

Co oznacza białko w moczu?

Może pojawić się przy chorobach nerek, ale także przejściowo po wysiłku lub podczas gorączki. Jeśli utrzymuje się w kolejnych badaniach, skonsultuj wynik z lekarzem.

Kiedy wynik badania moczu skonsultować z lekarzem?

Skonsultuj go szczególnie w przypadku krwi w moczu, dużej ilości białka lub leukocytów albo gdy nieprawidłowemu wynikowi towarzyszą ból, gorączka lub obrzęki.

Przeczytaj również:
Krew w moczu – jakie mogą być jej przyczyny?