Święta na diecie bezglutenowej. Co jeść przy celiakii?

Gdzie znajduje się gluten?

Gluten to grupa białek występujących w pszenicy, życie i jęczmieniu. Znajduje się również w produktach przygotowanych z tych zbóż, takich jak tradycyjne pieczywo, makarony i wypieki.

Na świątecznym stole źródłem glutenu mogą być:

• pierogi i uszka przygotowane z mąki pszennej,
• tradycyjne ciasta, np. piernik i makowiec na pszennym cieście,
• zwykły opłatek wigilijny,
• ryby panierowane w mące pszennej lub bułce tartej,
• potrawy zagęszczane mąką pszenną,
• sosy, gotowe przyprawy i inne produkty zawierające składniki glutenowe.

Sprawdzaj również skład majonezu, proszku do pieczenia, kostek rosołowych i gotowych mieszanek przypraw. Nie muszą zawierać glutenu, ale ich skład może różnić się w zależności od producenta.

Wybieraj produkty oznaczone jako „bezglutenowe”, szczególnie mąki, mieszanki do wypieków i inne produkty zbożowe. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej takie oznaczenie oznacza, że produkt zawiera nie więcej niż 20 mg glutenu na kilogram.

Pamiętaj również o owsie. Choć sam w sobie nie zawiera glutenu charakterystycznego dla pszenicy, żyta i jęczmienia, może zostać nim zanieczyszczony podczas uprawy lub produkcji. Dlatego przy celiakii wybieraj wyłącznie owies oznaczony jako bezglutenowy, jeśli jest dobrze tolerowany.

Czytaj też:
Celiakia. Jak się objawia, jak ją leczyć?

Co jeść w trakcie świąt na diecie bezglutenowej?

Wiele tradycyjnych potraw wigilijnych można przygotować bez glutenu. Dobrym przykładem są czerwony barszcz i zupa grzybowa, pod warunkiem że nie zawierają dodatków glutenowych, np. mąki pszennej. Jeśli korzystasz z gotowych bulionów, przypraw lub innych półproduktów, sprawdź ich skład.

Do barszczu możesz podać uszka z ciasta bezglutenowego. Coraz więcej sklepów oferuje również gotowe produkty bezglutenowe, w tym pierogi i mieszanki mąk do ich przygotowania. Jeśli wolisz samodzielnie zrobić świąteczne uszka, wypróbuj poniższy przepis.

Bezglutenowe uszka z kapustą i grzybami

Składniki na ciasto:

• 300 g bezglutenowej mieszanki mąk do pierogów,
• około 1 szklanki gorącej wody,
• ½ łyżeczki soli,
• 2 łyżki oliwy z oliwek.

Składniki na farsz:

• 100 g świeżych grzybów,
• 250 g kapusty kiszonej,
• 1 cebula,
• 2 łyżki oleju rzepakowego,
• liść laurowy i ziele angielskie,
• sól i pieprz do smaku.

Przygotowanie:

1. Wymieszaj mieszankę mąk bezglutenowych z solą i oliwą. Stopniowo dolewaj gorącą wodę, zagniatając ciasto, aż stanie się elastyczne. Ilość wody dostosuj do zaleceń producenta mieszanki.
2. Drobno posiekaj cebulę i grzyby. Na patelni rozgrzej olej, dodaj cebulę i grzyby, a następnie smaż przez kilka minut.
3. Dodaj odciśniętą i posiekaną kapustę oraz przyprawy. Podlej niewielką ilością wody i duś przez około 20–30 minut, aż kapusta zmięknie. Odstaw farsz do ostygnięcia.
4. Rozwałkuj ciasto na powierzchni oprószonej mąką bezglutenową. Wycinaj niewielkie kółka, nakładaj farsz i formuj uszka.
5. Gotuj partiami w osolonej wodzie, aż ciasto będzie odpowiednio miękkie. Czas gotowania zależy od rodzaju zastosowanej mieszanki bezglutenowej.

Ten sam przepis na ciasto możesz wykorzystać do przygotowania bezglutenowych pierogów. Pamiętaj jednak, że różne mieszanki mąk mogą wymagać innej ilości wody i sposobu przygotowania.

Jeśli przygotowujesz potrawy bezglutenowe i tradycyjne, zadbaj o to, aby nie doszło do ich zanieczyszczenia glutenem. Używaj dokładnie umytych naczyń, przyborów i powierzchni roboczych. Nie gotuj bezglutenowych uszek ani pierogów w wodzie po tradycyjnych wyrobach. Potrawy bezglutenowe najlepiej przygotować jako pierwsze i podawać osobnymi sztućcami.

Jakie inne potrawy wigilijne mogą być bezglutenowe?

Na wigilijnym stole nie może zabraknąć ryb. Świeże ryby naturalnie nie zawierają glutenu, dlatego możesz je upiec, ugotować na parze lub usmażyć bez tradycyjnej panierki. Jeśli lubisz ryby panierowane, wykorzystaj mąkę bezglutenową lub bezglutenową bułkę tartą.

Dobrym wyborem mogą być również śledzie. W przypadku gotowych produktów sprawdzaj jednak skład marynat, sosów i przypraw, ponieważ mogą zawierać składniki glutenowe.

Do tradycyjnych potraw, które można przygotować bez glutenu, należą także:

• kapusta z grzybami,
• groch z kapustą,
• sałatka jarzynowa z odpowiednio dobranym majonezem,
• pieczone lub gotowane warzywa,
• kompot z suszu.

Pamiętaj, aby nie zagęszczać tych potraw mąką pszenną ani nie dodawać do nich innych składników zawierających gluten.

Większym wyzwaniem mogą być świąteczne wypieki. Wiele tradycyjnych ciast zawiera mąkę pszenną, ale możesz przygotować ich bezglutenowe wersje. Do pieczenia wykorzystaj gotowe mieszanki mąk bezglutenowych lub wybierz desery, które nie wymagają dodatku mąki.

Na świątecznym stole sprawdzą się m.in. sernik bez spodu, makowiec bez mąki pszennej czy tiramisu na bezglutenowych biszkoptach. Zawsze sprawdzaj skład wszystkich użytych produktów.

Jak uniknąć glutenu podczas świątecznych posiłków?

W przypadku celiakii nawet niewielkie ilości glutenu mogą wywołać reakcję układu odpornościowego i prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego. Dlatego samo przygotowanie potrawy z bezglutenowych składników nie wystarczy. Ważny jest również sposób jej przechowywania, przygotowywania i podawania.

Aby ograniczyć ryzyko zanieczyszczenia glutenem:

• dokładnie umyj blaty, deski do krojenia i przybory kuchenne przed przygotowaniem potraw,
• używaj osobnej wody do gotowania bezglutenowych pierogów, uszek i makaronów,
• nie smaż bezglutenowych potraw na tłuszczu, w którym wcześniej smażono produkty panierowane w mące pszennej,
• przechowuj potrawy bezglutenowe oddzielnie od tradycyjnych,
• podawaj je osobnymi sztućcami, aby uniknąć przenoszenia okruszków i innych pozostałości jedzenia.

Jeśli spędzasz święta poza domem, wcześniej porozmawiaj z gospodarzami o swoich potrzebach żywieniowych. Zapytaj nie tylko o skład potraw, ale również o sposób ich przygotowania.

Możesz także zabrać ze sobą własne bezglutenowe danie lub deser. Dzięki temu łatwiej unikniesz przypadkowego spożycia glutenu.

Coraz więcej sklepów i restauracji oferuje również gotowe potrawy bezglutenowe. Przed zakupem upewnij się jednak, że produkt jest odpowiedni dla osób z celiakią i został przygotowany w warunkach ograniczających ryzyko zanieczyszczenia glutenem.

Dieta bezglutenowa nie oznacza rezygnacji z tradycyjnych świątecznych potraw. Wiele z nich możesz przygotować z odpowiednich składników, zachowując ich smak i charakter. Najważniejsze jest dokładne sprawdzanie składu produktów oraz przestrzeganie zasad bezpiecznego przygotowywania posiłków.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o święta na diecie bezglutenowej

Czy osoba z celiakią może jeść barszcz wigilijny?

Tak, barszcz czerwony naturalnie nie zawiera glutenu, jeśli przygotujesz go z odpowiednich składników. Uważaj jednak na gotowe buliony, przyprawy oraz tradycyjne uszka z mąki pszennej.

Czy pierogi bezglutenowe są bezpieczne dla osób z celiakią?

Tak, pod warunkiem że zostały przygotowane z bezglutenowych składników i nie doszło do ich zanieczyszczenia glutenem. Nie należy gotować ich w tej samej wodzie co tradycyjnych pierogów.

Czy osoba z celiakią może jeść opłatek wigilijny?

Tradycyjny opłatek wigilijny zawiera mąkę pszenną, dlatego nie jest odpowiedni dla osób z celiakią. Możesz jednak wybrać specjalny opłatek bezglutenowy.

Czy makowiec zawiera gluten?

Tradycyjny makowiec na cieście pszennym zawiera gluten. Możesz jednak przygotować makowiec bez spodu lub wykorzystać do wypieku mąkę bezglutenową, sprawdzając również skład pozostałych dodatków.

Czy osoba z celiakią może jeść karpia w Wigilię?

Tak, karp naturalnie nie zawiera glutenu. Najbezpieczniej przygotować go bez panierki lub z wykorzystaniem bezglutenowej mąki i smażyć na czystym tłuszczu.

Przeczytaj również:
Dieta bezglutenowa – dla kogo jest wskazana?