268
02 kwietnia 2018

Borelioza – jak rozpoznać wczesną infekcję po ukąszeniu kleszcza?

Z każdym sezonem wiosenno-letnim odnotowuje się coraz większy wzrost ilości chorych na boreliozę. Obecnie w Polsce nie ma obszarów wolnych od kleszczy, które bytują nie tylko na łąkach i w lasach, lecz również w miejskich parkach czy przydomowych ogródkach. Ta groźna choroba bakteryjna stanowi dla dzisiejszej medycyny ogromny problem diagnostyczny oraz terapeutyczny. Wynika to głównie z faktu, że wiele osób nie zauważa lub bagatelizuje ukąszenie kleszcza, które może być początkiem infekcji. Borelioza może rozwijać się latami, prowadząc do poważnych powikłań neurologicznych, zaburzeń serca czy stawów. Należy mocno zadbać o profilaktykę - zapobiegać ukąszeniu, a gdy do niego dojdzie, obserwować objawy oraz wykonać badanie przeciwciał IgM przeciwko bakterii Borrelia.

Wiosna? Najbardziej groźne są nimfy, czyli maleńkie postacie kleszcza

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że kleszcze nie żerują jedynie wiosną i latem. Kleszcze reagują na zmiany temperatury, nawet jesienią i zimą, kiedy odnotowuje się wzrost powyżej 4°C, pajęczaki zaczynają być aktywne. Z doniesień lekarzy oraz klinik weterynaryjnych wiadomo, że również w chłodniejszych miesiącach zdarzały się ukąszenia. Dlaczego na atak kleszczy jesteśmy narażeni szczególnie wiosną? Ponieważ jest to okres intensywnego żerowania nimf. Nimfy są to kleszcze w drugim (po larwie) stadium rozwojowym. Do uzyskania pełnej dojrzałości nimfy potrzebują pokarmu, czyli krwi.

Przeczytaj również:
Kleszcze – dlaczego są niebezpieczne dla człowieka?

Gdzie czyhają kleszcze i gdzie „lubią” się wbijać?

Kleszcze nie skaczą z drzew! To często powtarzany mit. Kleszcze zimują w ściółce leśnej, natomiast gdy temperatura wzrasta, najczęściej czyhają na swoje ofiary na krzewach i trawach do wysokości 70 cm. Po przedostaniu się na odzież wędrują po ciele w poszukiwaniu najlepiej ukrwionego miejsca na ciele swojego żywiciela. Dlatego najczęściej spotyka się kleszcze wbite w miejsca, gdzie skóra jest stosunkowo cienka oraz dobrze ukrwiona. Kleszcze „szczególnie lubią” wbijać się w skórę głowy, miejsca za kolanami, pachwiny czy pachy. To dodatkowo utrudnia zauważenie ukąszenia, ponieważ są to miejsca trudno dostępne do samodzielnego sprawdzenia.

Przeczytaj również:
Jak bezpiecznie wyciągnąć kleszcza?

Mocny ślad po ukąszeniu, tzw. rumień ma niestety tylko kilka procent zakażonych boreliozą. Dlaczego niestety?

Kiedy po ukąszeniu wystąpi na ciele rumień, który wędruje (czyli zwiększa swoją średnice aż uzyska minimum 5 cm) jest to pewny sygnał, że kleszcz, który nas ukąsił, miał boreliozę. Taki rumień, który wyglądem przypomina tarczę strzelecką z naprzemiennie występującymi jasnymi i ciemnymi strefami zdarza się niestety rzadko. Dlatego wiele osób bagatelizuje ukąszenie – wyjmuje kleszcza i uważa, że jest „po sprawie”. Kiedy rumień pojawi się na skórze (najczęściej w miejscu ukąszenia, ale może wystąpić również na innej części ciała) jest to bezwzględny sygnał, że należy rozpocząć leczenie. Jest to jedyna sytuacja, w której objaw kliniczny wczesnej boreliozy nie wymaga potwierdzenia badaniami serologicznymi (badanie przeciwciał w krwi).

Przeczytaj więcej:
Borelioza – jakie są jej stadia?

Jak rozpoznać początek boreliozy i dlaczego nie warto badać kleszcza!

Główna trudność wynika z faktu, że łatwo przegapiamy ukąszenie – ponieważ kleszcz jest mały, a samo ukąszenie bezbolesne. Drugim powodem jest brak charakterystycznych objawów rozpoczęcia infekcji. Chory może odczuwać tzw. objawy grypopodobne – gorączkę, bóle mięśni i stawów, ogólne zmęczenie oraz osłabienie. Wiele osób nie ma świadomości, że takie niewinne symptomy mogą zwiastować rozwój ciężkiej infekcji. W takiej sytuacji najlepszym rozwiązaniem są badania diagnostyczne. I nie mówimy tu o tzw. „badaniu z kleszcza”, czyli popularnym teście, który sprawdza, czy w wyjętym kleszczu znajdują się krętki Borrelia. Nie ma medycznego uzasadnienia wykonania takiego badania, ponieważ większość kleszczy jest nosicielami boreliozy – nie oznacza to jednak, że każde ukąszenie kończy się zakażeniem. Ryzyko transmisji (czyli przeniesienia choroby) to tylko ok. 2%. Większość wyników takich testów z kleszcza to wyniki dodatnie, które i tak nie mówią, czy jesteśmy zakażeni, czy nie. Badania diagnostyczne zawsze wykonuje się z krwi pacjenta!

Badanie na wczesną boreliozę (przeciwciała IgM)

Badania na boreliozę obejmuje tzw. dwuetapowy protokół diagnostyczny. Pierwszym etapem jest wykonanie badania przesiewowego na obecność przeciwciał anty-Borrelia, a następnie w przypadku wyniku pozytywnego wykonuje się test – potwierdzenie metodą Western Blott. Jeżeli chodzi o wykrywanie wczesnej boreliozy, to wykonuje się badanie przeciwciał IgM anty-Borrelia. Badania przesiewowe IgM możesz wykonać w laboratorium lub samodzielnie za pomocą tzw. testu point of care dostępnego w aptekach. W tym przypadku w próbce krwi z palca sprawdza się, czy są obecne w niej przeciwciała świadczące o wczesnej boreliozie. Przeciwciała IgM są to cząsteczki produkowane przez układ odpornościowy w pierwszej kolejności. Ich zadaniem jest eliminacja bakterii Borrelia. Ważne jest to, aby pamiętać, że na wytworzenie przeciwciał organizm potrzebuje co najmniej 2 tygodni – jeżeli zauważyłeś ukąszenie, odczekaj, zanim wykonasz badanie. Przeciwciała IgM mogą być wykryte w krwi nawet rok po rozpoczęciu infekcji.

Borelioza – profilaktyka

Nie sposób uniknąć kontaktu z kleszczami, jednak można stosować repelenty odstraszające pajęczaki. Kiedy wystąpi ryzyko ekspozycji (czyli możliwość kontaktu z kleszczem), sprawdzaj dokładnie ciało oraz odzież. W przypadku ukąszenia wyjmij kleszcza i obserwuj przez kilkanaście dni możliwe objawy. Po 2 tygodniach możesz sprawdzić, czy we krwi są obecne przeciwciała IgM. Jeżeli wynik będzie pozytywny, niezwłocznie udaj się do lekarza. Należy pamiętać, że wczesne wykrycie boreliozy daje największą szansę na podjęcie skutecznego leczenia. Zalecenia obejmują leczenie antybiotykiem przez okres kilku tygodni. Im później rozpoznana infekcja, tym szansa na skuteczne leczenie jest mniejsza i wzrasta również ryzyko powikłań związanych z boreliozą.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Trimebutyna – w jaki sposób wpływa na pracę jelit?

Trimebutyna reguluje motorykę przewodu pokarmowego poprzez wpływ na pracę mięśni gładkich. W zależności od stanu czynnościowego przewodu pokarmowego łączy się…

Zobacz więcej

Tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn

Aktualnie trwają badania nad opracowaniem niehormonalnej tabletki antykoncepcyjnej dla mężczyzn. Substancja aktywna w tabletkach antykoncepcyjnych została przetestowana klinicznie na myszach.…

Zobacz więcej

Przygotowanie do testu antygenowego w aptece

Na badanie należy się stawić z dokumentem tożsamości ze zdjęciem. Usługa jest przewidziana dla osób dorosłych. Informacje o punktach, w których…

Zobacz więcej

Bezpłatne testy antygenowe w aptece

W ramach rozszerzania kompetencji farmaceutów i umożliwienia im prowadzenia opieki farmaceutycznej 21.01.2022 r. pojawiło się Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie…

Zobacz więcej

Szczepienia przeciw grypie w aptekach – o czym warto wiedzieć?

Pod koniec listopada 2021 roku Minister Zdrowia ogłosił, że szczepienia przeciwko grypie będą bezpłatne dla wszystkich osób pełnoletnich, nie tylko…

Zobacz więcej

Czwarty czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19

Polscy naukowcy odkryli gen odpowiedzialny za ciężki przebieg COVID-19. Dokonali tego badacze z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB) pod kierownictwem…

Zobacz więcej

Przeziębienie czy COVID-19?

Pamiętaj, by przede wszystkim nie lekceważyć objawów chorobowych. Nawet gdy nie wydają się niezbyt nasilone – mogą zwiastować początek infekcji…

Zobacz więcej

Ważność UCC po szczepieniu preparatem Johnson&Johnson

Obecnie trwa akcja szczepień tzw. dawką przypominającą. Dawka ta wydłuża ważność certyfikatu covidowego o kolejny rok. Szczepienie przypominające jest przeznaczone…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. RolnikPółrolkowy pisze:

    Jako osoba spędzająca dużo czasu w terenie leśnym jestem narażony na kleszcze dlatego zawsze posiadam test aby jak najwcześniej wykryć możliwą infekcje.

    1. IGA lekarz rodzinny pisze:

      Ale jaki test? Czlowiek u siebie może wykryć borelioza po minimum 6 tyg. O czym pań mowi?

  2. Hubi pisze:

    Najlepszy artykuł w sprawie kleszczy-jasno, prosto, konkretnie i krótko sformułowany. Odzwierciedla także w pełni rzeczywistość jaką my ukąszeni odbieramy. Wielkie dzięki!

  3. Agnieszka pisze:

    Jeśli zauważę rumień, powiedzmy na 2 tygodnie po ukąszeniu, udam się do lekarza i przejdę kurację antybiotykową to czy wciąż istnieje szansa, że nie wyleczę boreliozy?

    1. Anonim pisze:

      Oczywiście. 2 tyg po ukąszeniu to już może być za późno. Proszę przebadać zawsze najpierw kleszcza o ile to możliwe.

  4. IGA lekarz rodzinny pisze:

    Zawsze lepiej zbadać kleszcza niż człowieka! I nieprawda jest, że większość badań wychodzi pozytywna. Robiłam już 3 razy i wyniki były negatywne. Jeśli wyjdzie pozytywny wtedy można robić dalsza diagnostykę. ZAWSZE BADAJCIE KLESZCZE. WARTO!

    1. Dzej pisze:

      Przecież większość kleszczy nosi w sobie te bakterie

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)