255
21 kwietnia 2020

Czym jest tętno i o czym świadczą jego nieprawidłowości?

Tętno to pulsujący ruch ścian tętnic, powstający na skutek wyrzutu krwi w trakcie skurczu komór serca. Prawidłowe tętno u osób dorosłych i dzieci powyżej 10 r.ż. ma wartość od 50 do 100 uderzeń/minutę. U noworodków norma to 80-205 uderzeń na minutę, a u dzieci  wieku 2-10 lat – 60-140 uderzeń na minutę.  

Istnieje wiele parametrów, określających wydolność układu krążenia. Jednym z nich jest tętno, czyli pulsujący ruch ścian tętnic, który powstaje na skutek wyrzutu krwi w trakcie skurczu komór serca. Parametr ten zależy od częstości akcji serca oraz elastyczności naczyń krwionośnych i jest jedną z wartości kluczowych dla oceny układu sercowo-naczyniowego. 

Jak bada się tętno? 

Tętno najczęściej bada się na tętnicach: 

  • szyjnych,  
  • promieniowych,  
  • ramiennych,  
  • udowych,  
  • podkolanowych,  
  • piszczelowych tylnych, 
  • grzbietowych stopy.  

Wynika to z faktu, że naczynia te położone są blisko skóry, dzięki czemu można z łatwością wyczuć ich tętnienie. Lekarz dokonuje oceny tętna poprzez oglądanie okolicy naczyń (ich silne tętnienie bywa widoczne gołym okiem), osłuchiwanie ich oraz badając je palpacyjnie, czyli przy pomocy dotyku. Najczęściej badanie tętna wykonuje się równolegle z osłuchiwaniem klatki piersiowej, co pozwala najlepiej ocenić jego korelację z akcją serca. Następnie ocenia się symetrię, częstotliwość, amplitudę oraz miarowość tętna, a także czas trwania fali skurczowej oraz obecność szmerów nad tętnicami. 

O jakich chorobach może świadczyć nieprawidłowe tętno? 

Osłabienie tętna lub jego brak może świadczyć o zwężeniu światła naczynia, co może być spowodowane miażdżycą lub zatorem. Jeśli tętnica jest zwężona o ponad 50%, wówczas podczas osłuchiwania można usłyszeć charakterystyczny szmer. Niesymetryczne tętno na kończynach może być natomiast skutkiem takich schorzeń, jak tętniaki aorty czy choroby naczyń krwionośnych. Z kolei osłabienie tętna na kończynach dolnych przy wyraźnie wyczuwalnym tętnie na tętnicach szyjnych nasuwa podejrzenie koarktacji aorty. Słabo wyczuwalne tętno na wielu tętnicach w obrębie różnych części ciała może świadczyć o niewydolności serca lub zwężeniu zastawki aortalnej, zaś silne tętnienie może być skutkiem niedomykalności zastawki aortalnej, niedokrwistości lub niektórych wad serca.  

Tętno – normy 

Częstotliwość fali tętna to jedna z podstawowych wartości ocenianych podczas jego badania, do oszacowania której nie potrzebujemy specjalistycznych narzędzi. Wystarczy ucisnąć tętnicę palcami, wyczuć puls i obliczyć, ile uderzeń fali tętna poczuliśmy w ciągu minuty. Wyliczona wartość zwykle odpowiada częstotliwości bicia serca, choć u osób chorujących na migotanie przedsionków liczby te mogą się od siebie różnić. Wynika to z faktu, że nie każdy skurcz komór powoduje wyrzut takiej ilości krwi, która wygeneruje wyczuwalną falę tętna. Zjawisko to określa się mianem deficytu tętna

Częstotliwość fali tętna wynosi zwykle od 50 do 100/minutę – wówczas możemy mówić o prawidłowym tętnie. Wartości powyżej 100 świadczą o tachykardii, czyli zbyt szybkiej akcji serca, zaś poniżej 50 o bradykardii, czyli zbyt wolnej akcji serca. 

Średnie wartości tętna odnotowywane u osób dorosłych w czasie spoczynku, zapewniające wydolność układu krążenia, określa się mianem tętna spoczynkowego. Jego wysokość zależy przede wszystkim od wieku i wytrenowania organizmu i zwykle mieści się w wyżej podanym zakresie.  

Wymienione normy dotyczą jedynie osób dorosłych. Tętno u dziecka ocenia się w oparciu o normy zależne od wieku. W pierwszych trzech miesiącach życia jest ona najwyższa i wynosi od 80 do 205 uderzeń na minutę. W kolejnych miesiącach spada do 75-190, a w wieku 2-10 lat – 60-140 uderzeń na minutę. Powyżej 10 roku życia przyjmuje się normy ustalone dla osób dorosłych.  

Warto dodać, że częstotliwość akcji serca zmienia się w zależności od rytmu dobowego – niższa jest w czasie snu, wyższa zaś w czasie czuwania. 

Wysoki puls – przyczyny 

Zbyt wysokie tętno, osiągające częstotliwość powyżej 100 na minutę, może być spowodowane przez wiele czynników, zarówno fizjologicznych, jak i chorobowych. Wśród przyczyn można wymienić np.  

  • wysiłek fizyczny,  
  • stres,  
  • gorączkę,  
  • nadczynność tarczycy,  
  • niedokrwistość
  • przyjmowane leki.  

Przy towarzyszącym niskim ciśnieniu wysoki puls może świadczyć o zbyt małej ilości krwi krążącej w organizmie, co może być wynikiem krwawienia lub utraty dużej ilości płynów. Wysokie tętno może być również objawem zaburzeń rytmu serca o charakterze tachyarytmii, w tym migotania przedsionków.  

Objawy towarzyszące zbyt wysokiej akcji serca mogą być bardzo zróżnicowane. Mogą to być między innymi: 

  • uczucie kołatania serca,  
  • zawroty głowy,  
  • omdlenia oraz ból w klatce piersiowej. 

Tachykardia może przyjmować również postać bezobjawową. 

POmiar tętna

Jak obniżyć puls? 

Sposób obniżania tętna zależy przede wszystkim od przyczyny tachykardii i polega na diagnozowaniu i usunięciu przyczyny dolegliwości. Ponadto stosowane są leki antyarytmiczne, które zmniejszają częstość akcji serca. Przy nawracających i uciążliwych dolegliwościach konieczna może być tzw. ablacja, czyli usunięcie źródła arytmii przy użyciu prądu. 

Niski puls – przyczyny 

Zbyt wolna akcja serca, zwana inaczej bradykardią, to rytm serca poniżej 50 uderzeń na minutę. Najczęściej wynika z choroby węzła zatokowego, która zazwyczaj jest wtórna do procesów starzenia lub chorób serca, np. przebytego zawału, kardiomiopatii czy chorób tkanki łącznej. Innymi przyczynami występowania bradykardii mogą być: 

  • stosowanie leków zwalniających akcję serca,  
  • zaburzenia gospodarki elektrolitowej,  
  • choroby neurologiczne,  
  • niedoczynność tarczycy, 
  • zaburzenia przewodnictwa w obrębie mięśnia sercowego.  

Poza tym niskie tętno może wystąpić również u osób uprawiających sport jako wynik adaptacji do wysiłku. U chorych z niską częstotliwością rytmu serca mogą pojawić się takie objawy jak: 

  • znużenie,  
  • zmęczenie,  
  • uczucie osłabienia,  
  • spadek koncentracji,  
  • zawroty głowy,  
  • omdlenia, 
  • zmniejszona tolerancja wysiłku.  

Leczenie bradyarytmii polega przede wszystkim na terapii przyczynowej i odstawieniu lub zmniejszeniu dawki leków, które ją powodują. W przypadku, gdy zaburzenia rytmu są uciążliwe i powodują liczne objawy utrudniające normalne funkcjonowanie, konieczne może być wszczepienie układu stymulującego, powszechnie zwanego rozrusznikiem

Co zrobić, gdy wystąpi nieprawidłowe tętno? 

Zwykle nieprawidłowe tętno wykrywane jest podczas rutynowego pomiaru ciśnienia w domu chorego. Najczęściej tętno jest zbyt wysokie, co budzi niepokój pacjenta i dodatkowo nasila dolegliwości. W przypadku zaburzeń tętna warto skonsultować się z lekarzem, który wykona ogólne badanie z oceną układu krążenia, w tym pomiarem ciśnienia oraz osłuchiwaniem klatki piersiowej. Podczas wizyty należy poinformować lekarza o objawach towarzyszących oraz w jakich sytuacjach obserwujemy wysokie tętno. Konieczne może okazać się również wykonanie badań dodatkowych, takich jak EKG, badania laboratoryjne, USG naczyń czy ECHO serca. W oparciu o uzyskane informacje możliwe będzie postawienie diagnozy i dobranie odpowiedniego leczenia.  

Bardzo istotne jest, aby w przypadku wystąpienia bólu w klatce piersiowej, nie zwlekać z wizytą u lekarza. Ból w tej lokalizacji może być bowiem objawem wielu poważnych schorzeń, w tym zawału mięśnia sercowego.  

Ocena tętna to jedno z podstawowych badań podczas wizyty u lekarza pierwszego kontaktu. Mimo to warto je monitorować samodzielnie w warunkach domowych. Choć samo wykrycie zaburzeń tętna nie pozwala na zdiagnozowanie choroby, to często bywa cenną wskazówką dla lekarza, skłaniającą do wykonania dokładniejszych badań i pogłębienia diagnostyki. 

Źródła: 

  • Interna Szczeklika; Andrzej Szczeklik, Piotr Gajewski; wyd. 10; Kraków 2019,
  • Kardiologia podręcznik oparty na zasadach EBM; Andrzej Szczeklik, Michał Tendera; Kraków 2009, 
  • Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia chorych z częstoskurczem nadkomorowym (2019).

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Niewydolność serca a domowa tlenoterapia

W przypadku niewydolności serca bardzo prawdopodobnie organizm Pani mamy nie jest wystarczająco zaopatrywany w tlen. Warto wykonać badanie określające poziom…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Natka pisze:

    Konkretny artykuł. Ja sobie mierze zarówno ciśnienie jak i puls (mam ciśnieniomierz naramienny) zazwyczaj co 2-3 dni, profilaktycznie, bo zawsze w razie czego szybko wyłapie nieprawidłowości i będzie można się z tym w szybkim czasie udać do specjalisty

  2. Maja Warchoł Wroclaw pisze:

    Witam. Miałam operację wycięcia woreczka żółciowego i przepukliny brzusznej. Mam 3 cięcia. Drena nie miałam. Operację miałam we wtorek, a w środę już mnie wypuścili. Ciśnienie waha mi się między 96.78, a tętno 47. Czy to normalne?

    1. mgr farm. Marta Junowicz pisze:

      Dzień dobry.
      Niskie ciśnienie i niskie tętno mogą być wynikiem utraty płynów podczas zabiegu i zastosowanego znieczulenia. Proszę dbać o nawodnienie organizmu, a w przypadku utrzymywania się niskich wyników oraz wystąpienia bądź nasilenia objawów takich jak zawroty głowy, mroczki przed oczami, nudności, wymioty i szumy uszne wskazany jest kontakt z lekarzem.

  3. Natalia pisze:

    Witam. Od 2015 r. choruję na częstoskurcz nadkomorowy, zespół Barlowa (niedomykalność zastawki mitralnej), nerwicę lękową… We wrześniu 2020 roku urodziłam syna poprzez CC. W ciąży miałam minimalną niedoczynność tarczycy, przyjmowałam lek euthyrox 25 mg. Po porodzie było okej, wszystko w normie. W kwietniu tego roku niestety okazało się, że mam nadczynność tarczycy i to prawdopodobnie poporodową. Przyjmuję thyrozol 10 mg i również propranolol 10 mg 3x dziennie, ale od 12.06 zaczęłam odczuwać spadki tętna nawet do 50/min nie wiem z jakiej przyczyny. TSH jest w normie, więc myślałam, że to jest przyczyną tego, co się dzieje z moim sercem. Propranolol już teraz jest brany przeze mnie w dawce 5 mg 1 dziennie, a tętno tak czy siak spada i to nie jest tak, że cały czas utrzymuje się 50/56 tylko z 80 w chwilę zmienia się w 50 nawet w ruchu… Co dwa dni wzywam karetki, ląduje na SORach, lecz niestety słyszę tylko „badania z krwi są dobre, musi Pani skontaktować się z endokrynologiem i zrobić sobie w ramach przychodni holter EKG”. Wracam do domu i powtórka z rozrywki. Nikt nie jest w stanie mi powiedzieć, jaka jest przyczyna tych wahań rytmu. Czekają chyba aż coś się wydarzy, bo już inaczej nie umiem sobie odpowiedzieć. Może ktoś tutaj jest na tyle kompetentny, żeby doradzić cokolwiek. W wieku 25 lat boję się, że dojdzie do sytuacji zatrzymania akcji serca lub że będę musiała mieć rozrusznik.

    1. mgr farm. Marta Grabowska pisze:

      Dzień dobry.
      Musi Pani wykonać badania zalecone przez lekarza z oddziału ratunkowego i następnie udać się na konsultację do lekarza endokrynologa w celu weryfikacji stanu zdrowia oraz podejmowanego leczenia.

  4. Tajedna pisze:

    Wartości w pulsu prawidłowe dla spoczynku? Moja córa, , pogranicze wcześniactwa, lat 9, a miewa w spoczynku ponad 85 a nawet ponad ,90 uderzeń. Dziecko drobne, ale.mieszczace się w siatce centylowej

    1. mgr farm. Anna Szydłowska pisze:

      Dzień dobry
      Tętno u dziecka ocenia się w oparciu o normy zależne od wieku. W wieku 2-10 lat – 60-140 uderzeń na minutę. Powyżej 10 roku życia przyjmuje się normy ustalone dla osób dorosłych.
      Częstotliwość akcji serca zmienia się w zależności od rytmu dobowego – niższa jest w czasie snu, wyższa zaś w czasie czuwania.
      Wg Fleming S., Thompson M., Stevens R. i wsp.: Normal ranges of heart rate and respiratory rate in children from birth to 18 years of age: a systematic review of observational studies. Lancet. 2011; 377(9770): 1011–8 częstotliwość rytmu serca (uderzenia/minutę) w medianie centylowej u dziecka 8–12 lat to średnio 84 (52–115).

  5. Gabrysia pisze:

    Dziś moje ciśnienie 118 -81-197 bardzo biło mi serce, osłabiona i spocona.

    1. Jan pisze:

      Tachykardia. Szybko do lekarza

Czytaj także
15 października 2019 mgr Krzysztof Sumiński
26 listopada 2019 mgr farm. Hanna Lengiewicz
24 września 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
17 listopada 2021 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)