Leki przeciwhistaminowe. Jak działają i jakie wybrać na alergię?

Przeciwhistaminowe – co to znaczy?

Leki przeciwhistaminowe to grupa preparatów stosowanych przede wszystkim do łagodzenia objawów alergii.

Znajdują zastosowanie m.in. w alergicznym nieżycie nosa, alergicznym zapaleniu spojówek oraz pokrzywce.

W zależności od substancji czynnej i sposobu działania wyróżnia się kilka generacji leków przeciwhistaminowych. Preparaty z tej grupy mogą być dostępne zarówno bez recepty, jak i na receptę, a także występować w postaci tabletek, syropów, kropli, aerozoli do nosa czy preparatów stosowanych na skórę.

Jak działają leki przeciwhistaminowe?

Histamina jest jedną z substancji odpowiedzialnych za powstawanie reakcji alergicznej. Po kontakcie z alergenem zostaje uwolniona m.in. z komórek tucznych i bazofili. Następnie łączy się z odpowiednimi receptorami, wywołując reakcje odpowiedzialne za część objawów alergii.

Największe znaczenie w tym przypadku mają receptory H1. Ich pobudzenie może prowadzić m.in. do rozszerzenia naczyń krwionośnych, zwiększenia wydzielania w drogach oddechowych oraz pobudzenia włókien nerwowych, co powoduje takie objawy jak katar, kichanie, łzawienie czy świąd.

Leki przeciwhistaminowe blokują receptory H1, ograniczając działanie histaminy. W ten sposób pomagają zmniejszyć nasilenie objawów alergii.

Czytaj też:
Przegląd leków na alergię bez recepty. Który wybrać i na co zwrócić uwagę?

Leki przeciwhistaminowe – generacje

Leki przeciwhistaminowe dzieli się na kilka generacji. Różnią się m.in. sposobem działania, czasem utrzymywania się efektu oraz ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.

Leki I generacji

Leki I generacji mogą działać również na inne receptory w organizmie i łatwiej przenikają do mózgu. Z tego powodu częściej powodują senność, zmęczenie, problemy z koncentracją, zawroty głowy, suchość błon śluzowych czy zaburzenia widzenia.

Do leków I generacji zalicza się m.in.:

• antazolinę,
• hydroksyzynę,
• klemastynę,
• prometazynę,
• ketotifen,
• difenhydraminę.

Leki II generacji

Leki II generacji działają bardziej wybiórczo na receptory H1 i w mniejszym stopniu przenikają do mózgu. Dzięki temu skutecznie łagodzą objawy alergii, a jednocześnie rzadziej powodują senność i problemy z koncentracją. Ich działanie utrzymuje się również dłużej niż w przypadku leków I generacji.

Przykłady leków II generacji to:

• cetyryzyna,
• loratadyna,
• bilastyna,
• rupatadyna,
• azelastyna,
• olopatadyna.

Leki III generacji

Leki III generacji to zmodyfikowane formy substancji stosowanych wcześniej w lekach II generacji. Zostały opracowane z myślą o zachowaniu skutecznego działania przeciwalergicznego przy ograniczeniu działań niepożądanych.

Zalicza się do nich:

• lewocetyryzynę,
• desloratadynę,
• feksofenadynę.

Leki przeciwhistaminowe bez recepty

Leki przeciwhistaminowe bez recepty są dostępne w kilku postaciach. Wybór preparatu zależy przede wszystkim od tego, gdzie występują objawy alergii – inne produkty stosuje się przy katarze i kichaniu, inne przy objawach dotyczących oczu, a jeszcze inne przy świądzie i zmianach skórnych.

Tabletki i leki doustne

Stosuje się je przede wszystkim przy objawach alergicznego nieżytu nosa, takich jak katar, kichanie i świąd nosa, a także przy objawach alergicznego zapalenia spojówek i pokrzywce. W preparatach dostępnych bez recepty występują m.in. cetyryzyna, loratadyna, desloratadyna, feksofenadyna, bilastyna i lewocetyryzyna. Przy konkretnym produkcie warto sprawdzić jego kategorię dostępności, ponieważ może ona zależeć od dawki i postaci.

Krople do oczu

Są przeznaczone przede wszystkim do łagodzenia objawów alergicznego zapalenia spojówek, takich jak świąd, łzawienie, zaczerwienienie i podrażnienie oczu. W tej postaci stosuje się m.in. azelastynę, ketotifen i kromoglikan sodu. Przykładowo azelastyna jest stosowana zarówno w sezonowym, jak i całorocznym alergicznym zapaleniu spojówek, natomiast ketotifen – w objawowym leczeniu sezonowego alergicznego zapalenia spojówek.

Aerozole do nosa

Stosuje się je miejscowo przy objawach alergicznego nieżytu nosa, takich jak katar, kichanie, świąd i uczucie zatkania nosa. W tej postaci stosuje się m.in. azelastynę i kromoglikan sodu.

Maści, kremy i żele

Preparaty stosowane na skórę mogą być pomocne przy miejscowym świądzie i objawach reakcji alergicznych skóry. W tej grupie znajduje się m.in. dimetynden, stosowany w preparatach do stosowania na skórę.

Leki przeciwhistaminowe na receptę

Leki przeciwhistaminowe na receptę również występują w różnych postaciach. Lekarz dobiera konkretny preparat na podstawie rodzaju alergii, nasilenia objawów, wieku pacjenta oraz innych przyjmowanych leków.

Tabletki i leki doustne

Stosuje się je m.in. w leczeniu objawów alergicznego nieżytu nosa i pokrzywki. W tej grupie znajdują się preparaty zawierające m.in. rupatadynę, a także produkty z innymi substancjami przeciwhistaminowymi, których kategoria dostępności zależy od konkretnego preparatu.

Krople do oczu

Mogą być stosowane w leczeniu alergicznego zapalenia spojówek, szczególnie gdy objawy dotyczą przede wszystkim oczu. W zależności od produktu i jego kategorii dostępności stosuje się m.in. azelastynę, ketotifen czy olopatadynę.

Aerozole do nosa

Stosuje się je w leczeniu objawów alergicznego nieżytu nosa. W zależności od konkretnego produktu mogą zawierać substancje przeciwhistaminowe stosowane miejscowo w nosie.

Inne postacie

W zależności od wskazania i konkretnego produktu leki przeciwhistaminowe mogą występować również jako roztwory doustne czy syropy, szczególnie z myślą o pacjentach, którzy mają trudności z połykaniem tabletek.

Masz receptę na lek przeciwhistaminowy?
Zarezerwuj preparat w Gemini i odbierz go w wybranej aptece.

Leki przeciwhistaminowe – skutki uboczne i przeciwwskazania

Leki przeciwhistaminowe są na ogół dobrze tolerowane, ale podobnie jak inne leki mogą powodować działania niepożądane. Ich rodzaj i nasilenie zależą m.in. od zastosowanej substancji oraz jej wpływu na układ nerwowy.

Do możliwych działań niepożądanych należą:

• senność i zmęczenie,
• zawroty głowy,
• ból głowy,
• suchość w jamie ustnej,
• zaburzenia koncentracji i wydłużenie czasu reakcji,
• zaburzenia widzenia,
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności czy ból brzucha.

Senność i problemy z koncentracją częściej występują po lekach I generacji. Przy ich stosowaniu należy zachować szczególną ostrożność podczas prowadzenia samochodu i obsługi maszyn.

Przeciwwskazania i środki ostrożności zależą od konkretnego leku. Przed zastosowaniem preparatu sprawdź ulotkę i poinformuj lekarza lub farmaceutę o innych przyjmowanych lekach oraz chorobach przewlekłych. Szczególnej konsultacji wymagają m.in. osoby z chorobami wątroby lub nerek, chorobami serca oraz padaczką.

Leki przeciwhistaminowe w ciąży i podczas karmienia piersią

W ciąży i podczas karmienia piersią nie należy samodzielnie rozpoczynać stosowania leków przeciwhistaminowych. Jeśli objawy alergii są uciążliwe, lekarz lub farmaceuta może pomóc dobrać preparat odpowiedni do sytuacji pacjentki.

W ciąży, jeśli konieczne jest zastosowanie leku doustnego, często wybiera się loratadynę lub cetyryzynę. Przy objawach dotyczących nosa lub oczu można również rozważyć leczenie miejscowe, które ogranicza ogólnoustrojowe wchłanianie leku.

Podczas karmienia piersią loratadyna i cetyryzyna są uznawane za preferowane leki przeciwhistaminowe u zdrowych, donoszonych niemowląt. Przy stosowaniu leków należy jednak obserwować dziecko pod kątem m.in. nadmiernej senności, rozdrażnienia czy problemów z karmieniem.

W przypadku ciąży lub karmienia piersią przed zastosowaniem leku sprawdź informacje zawarte w jego ulotce oraz skonsultuj wybór preparatu z lekarzem lub farmaceutą.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o leki przeciwhistaminowe

Czy istnieje najskuteczniejszy lub najsilniejszy lek na alergię?

Najskuteczniejsza będzie postać leku dobrana do Twoich objawów i miejsca ich występowania. Przy katarze i kichaniu możesz wybrać tabletkę lub aerozol do nosa, przy objawach ze strony oczu – krople do oczu, a przy świądzie skóry – żel lub krem.

Kiedy rozpocząć stosowanie leków przeciwalergicznych?

Jeśli znasz alergen, na który reagujesz, możesz rozpocząć stosowanie leku po pojawieniu się pierwszych objawów, takich jak katar, kichanie czy świąd. Jeśli objawy regularnie powracają, skonsultuj się z lekarzem, aby dobrać odpowiednie leczenie.

Czy istnieją leki przeciwhistaminowe 4. i 5. generacji?

W praktyce wyróżnia się leki przeciwhistaminowe I, II i III generacji. Określenia „IV” i „V generacji” nie są powszechnie stosowane w klasyfikacji tych leków.

Jak długo można stosować leki przeciwhistaminowe?

Jeśli stosujesz lek zgodnie z zaleceniami, możesz ograniczać objawy alergii przez cały okres ich występowania. Przy długotrwałych lub nawracających objawach skonsultuj się z lekarzem, aby dobrać odpowiednie leczenie.

Czy leki przeciwhistaminowe powodują senność?

Jeśli stosujesz leki I generacji, możesz częściej odczuwać senność, zmęczenie i problemy z koncentracją. Leki nowszych generacji zwykle powodują te objawy rzadziej, dzięki czemu możesz łatwiej funkcjonować w ciągu dnia.

Czy leki przeciwhistaminowe można stosować u dzieci?

Jeśli wybierzesz preparat przeznaczony dla wieku Twojego dziecka, możesz skutecznie łagodzić objawy alergii. Przed podaniem leku sprawdź jego ulotkę lub skonsultuj wybór z lekarzem albo farmaceutą.

Przeczytaj również:
Alergia. Wszystko, co musisz o niej wiedzieć!