Propranolol – działanie, wskazania, skutki uboczne. Czy pomaga na stres i lęk?

Propranolol – jak działa?

Propranolol należy do grupy nieselektywnych beta-adrenolityków (beta-blokerów). Jest antagonistą receptorów β1 i β2, przez co ogranicza działanie adrenaliny i noradrenaliny na serce oraz inne narządy.

Najważniejsze działania propranololu:

• zwalnia czynność serca i zmniejsza jego kurczliwość,
• spowalnia przewodzenie impulsów w sercu, dzięki czemu wykazuje działanie przeciwarytmiczne,
• zmniejsza zapotrzebowanie serca na tlen, co ma znaczenie m.in. w dławicy piersiowej,
• zmniejsza wydzielanie reniny, przyczyniając się do obniżenia ciśnienia tętniczego,
• blokuje receptory β2, dlatego może powodować skurcz oskrzeli i wymaga ostrożności u osób z chorobami układu oddechowego.

Dzięki wpływowi na receptory β propranolol działa przede wszystkim na układ krążenia, ale może też łagodzić niektóre fizyczne objawy lęku, takie jak drżenie, kołatanie serca czy nadmierne pocenie się.

Czytaj też:
Najlepsze tabletki na uspokojenie. Jakie preparaty wybrać?

Propranolol – na co jest stosowany?

Propranolol ma kilka różnych zastosowań.

Lekarz może zalecić go m.in. w leczeniu:

• nadciśnienia tętniczego,
• dławicy piersiowej, z wyjątkiem dławicy Prinzmetala,
• zaburzeń rytmu serca,
• profilaktyki migreny,
• drżenia samoistnego,
• lęku sytuacyjnego i uogólnionego, zwłaszcza gdy dominują objawy fizyczne,
• nadczynności tarczycy jako leczenie wspomagające,
• kardiomiopatii przerostowej,
• profilaktyki krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego u pacjentów z nadciśnieniem wrotnym i żylakami przełyku,
• postępowania okołooperacyjnego w przypadku guza chromochłonnego nadnerczy, zawsze w odpowiednim skojarzeniu z lekiem α-adrenolitycznym.

Propranolol na stres, lęk i tremę

Propranolol może zmniejszać fizyczne objawy lęku związane z pobudzeniem układu współczulnego. Może ograniczać m.in. drżenie rąk, przyspieszone bicie serca, nadmierne pocenie się czy zaczerwienienie twarzy.

Lek nie działa jednak jak typowy lek uspokajający i nie usuwa psychologicznej przyczyny lęku. W określonych sytuacjach może być stosowany również doraźnie, ale sposób przyjmowania powinien ustalić lekarz.

Propranolol na drżenie rąk

Propranolol jest stosowany w leczeniu drżenia samoistnego, czyli przewlekłego zaburzenia charakteryzującego się mimowolnym drżeniem, najczęściej rąk.

Może zmniejszać nasilenie drżenia, jednak skuteczność i odpowiednią dawkę ocenia lekarz. Nie każde drżenie rąk wynika z drżenia samoistnego, dlatego przed rozpoczęciem leczenia ważne jest ustalenie jego przyczyny.

Propranolol a migrena

Propranolol stosuje się w profilaktyce migreny, czyli w celu zmniejszenia częstości występowania napadów. Nie jest natomiast lekiem przeciwbólowym przeznaczonym do przerwania każdego już trwającego napadu migreny.

Efekt profilaktyczny nie pojawia się natychmiast. W przypadku leczenia migreny potrzeba zwykle kilku tygodni, aby ocenić pełną skuteczność terapii.

Propranolol – przeciwwskazania 

Propranolol nie jest odpowiednim lekiem dla każdego.

Do przeciwwskazań należą m.in.:

• astma oskrzelowa i stany skurczowe oskrzeli,
• bradykardia,
• niekontrolowana niewydolność serca,
• niedociśnienie tętnicze,
• blok serca II lub III stopnia,
• zespół chorego węzła zatokowego,
• dławica Prinzmetala,
• ciężkie zaburzenia krążenia obwodowego,
• nieleczony guz chromochłonny,
• określone sytuacje związane z ryzykiem ciężkiej hipoglikemii.

Propranolol a cukrzyca

Propranolol może maskować niektóre objawy hipoglikemii, zwłaszcza przyspieszoną czynność serca. Może również nasilać działanie leków obniżających stężenie glukozy we krwi.

Osoby z cukrzycą powinny poinformować lekarza o chorobie przed rozpoczęciem leczenia propranololem.

Propranolol w ciąży i podczas karmienia piersią

Propranolol nie jest bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży, ale powinien być stosowany tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne. Lek może zmniejszać przepływ krwi przez łożysko i zwiększać ryzyko m.in. bradykardii lub hipoglikemii u płodu i noworodka.

Propranolol przenika również do mleka kobiecego, dlatego podczas karmienia piersią jego stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem.

Propranolol – działania niepożądane 

Jak każdy lek, propranolol może powodować działania niepożądane.

Do najczęściej zgłaszanych należą:

• spowolnienie czynności serca (bradykardia),
• zmęczenie i osłabienie,
• zimne lub sine dłonie i stopy,
• zaburzenia snu i koszmary nocne,
• zawroty głowy,
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty lub biegunka.

Rzadziej mogą wystąpić m.in. skurcz oskrzeli, nasilenie niewydolności serca, zaburzenia przewodzenia w sercu, reakcje skórne czy zaburzenia nastroju. Propranolol może również powodować lub maskować hipoglikemię.

Propranolol – interakcje z innymi lekami

Propranolol może wchodzić w interakcje z wieloma lekami.

Szczególnej uwagi wymagają m.in.:

• werapamil i diltiazem – mogą dodatkowo zwalniać czynność serca i obniżać ciśnienie,
• leki przeciwcukrzycowe – propranolol może nasilać ich działanie i maskować objawy hipoglikemii,
• niektóre leki przeciwarytmiczne – mogą zwiększać ryzyko zaburzeń przewodzenia,
• klonidyna – sposób łączenia i odstawiania obu leków wymaga ustalenia przez lekarza,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne, np. ibuprofen – mogą osłabiać działanie przeciwnadciśnieniowe propranololu.

Zawsze poinformuj lekarza lub farmaceutę o wszystkich stosowanych lekach, również tych dostępnych bez recepty.

Czy propranolol można odstawić nagle?

Nie należy nagle odstawiać propranololu bez konsultacji z lekarzem. Po dłuższym stosowaniu dawkę zwykle zmniejsza się stopniowo, ponieważ gwałtowne przerwanie leczenia może spowodować nasilenie objawów choroby, m.in. przyspieszenie czynności serca, drżenie lub inne objawy z odbicia.

Propranolol – zamienniki

Propranolol jest dostępny w różnych preparatach zawierających tę samą substancję czynną. Przy zmianie leku należy zwrócić uwagę nie tylko na nazwę, ale również na dawkę, postać farmaceutyczną i sposób uwalniania substancji czynnej.

Nie zmieniaj samodzielnie preparatu ani jego dawki. W razie wątpliwości farmaceuta może sprawdzić możliwość wydania odpowiedniego zamiennika, a w przypadku zmiany schematu leczenia decyzję podejmuje lekarz.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o propranolol

Czy propranolol to psychotrop?

Nie. Propranolol jest nieselektywnym beta-blokerem, czyli lekiem działającym na receptory β1 i β2. Nie należy do substancji psychotropowych wymienionych w obowiązującym wykazie Ministra Zdrowia.

Czy propranolol uspokaja?

Propranolol może zmniejszać fizyczne objawy lęku, takie jak przyspieszone bicie serca, drżenie, pocenie się czy zaczerwienienie twarzy. Nie działa jednak jak lek uspokajający i nie leczy przyczyny lęku.

Czy propranolol obniża ciśnienie?

Tak. Propranolol zmniejsza częstość pracy serca i wpływa na układ renina–angiotensyna, dzięki czemu może obniżać ciśnienie tętnicze.

Po jakim czasie działa propranolol?

Propranolol zaczyna działać w ciągu kilku godzin, natomiast pełny efekt leczenia nadciśnienia lub niektórych chorób serca może być widoczny dopiero po kilku tygodniach.

Czy propranolol można stosować doraźnie?

Tak, w niektórych wskazaniach lekarz może zalecić stosowanie go doraźnie, np. przy lęku sytuacyjnym. Sposób i dawkę stosowania zawsze należy ustalić z lekarzem.

Jak długo można brać propranolol?

Czas leczenia zależy od wskazania. W chorobach serca może być stosowany długotrwale, natomiast przy lęku czas terapii ustala się indywidualnie.

Czy propranolol jest na receptę?

Tak. Propranolol jest lekiem wydawanym na receptę. Nie należy stosować go samodzielnie ani przyjmować dawki przepisanej innej osobie.

Przeczytaj również:
Drżenie rąk. Gdzie szukać jego przyczyny?