Zatrucie lekami. Przykłady, przyczyny, objawy, postępowanie

Czym jest zatrucie?

Do zatrucia dochodzi, gdy substancja wprowadzona do organizmu wywołuje szkodliwe działanie. W przypadku leków może być ono związane m.in. z przyjęciem zbyt dużej dawki, nieprawidłowym połączeniem kilku preparatów lub przypadkowym spożyciem leku przez dziecko.

Nasilenie objawów zależy od rodzaju substancji, przyjętej ilości, czasu, który upłynął od jej przyjęcia, oraz stanu zdrowia osoby zatrutej.

Czytaj też:
Przedawkowanie leków na nadciśnienie. Jak się objawia?

Zatrucie lekami – przyczyny

Do zatrucia lekami może dojść m.in. w wyniku:

• przyjęcia zbyt dużej dawki – np. przez pomyłkę lub niewłaściwe przeliczenie dawki,
• połączenia kilku preparatów zawierających tę samą substancję czynną,
• jednoczesnego stosowania leków, które wzajemnie nasilają swoje działanie,
• przypadkowego przyjęcia leku przez dziecko,
• celowego przyjęcia nadmiernej ilości leku.

Ryzyko zatrucia może zwiększać również nieprawidłowe stosowanie leków lub ich łączenie z alkoholem albo innymi substancjami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy.

Zatrucie lekami – objawy

Objawy zatrucia zależą przede wszystkim od rodzaju przyjętego leku.

Mogą obejmować m.in.:

• senność lub nadmierne pobudzenie,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• zawroty głowy,
• zaburzenia świadomości,
• zaburzenia widzenia,
• zaburzenia koordynacji,
• spadek lub wzrost ciśnienia tętniczego,
• zaburzenia rytmu serca,
• drgawki,
• zaburzenia oddychania.

Objawy mogą pojawić się w różnym czasie w zależności od rodzaju leku i dawki. Podejrzenie zatrucia wymaga szybkiej konsultacji medycznej – nie należy czekać na wystąpienie objawów.

Zatrucie lekami nasennymi

Benzodiazepiny to leki o działaniu m.in. przeciwlękowym, uspokajającym, nasennym i przeciwdrgawkowym.

W przypadku zatrucia benzodiazepinami mogą wystąpić:

• senność,
• spowolnienie psychoruchowe,
• niewyraźna mowa,
• zaburzenia koordynacji,
• zawroty głowy,
• zaburzenia świadomości,
• spadek ciśnienia tętniczego.

Ryzyko ciężkiego zatrucia zwiększa się szczególnie przy jednoczesnym przyjęciu alkoholu, opioidów lub innych substancji działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy.

Zatrucie lekami przeciwpsychotycznymi

Leki przeciwpsychotyczne, określane również jako neuroleptyki, stosuje się m.in. w leczeniu schizofrenii i innych zaburzeń psychicznych.

Ich przedawkowanie może powodować:

• senność i zaburzenia świadomości,
• zawroty głowy,
• spadek ciśnienia tętniczego,
• zaburzenia rytmu serca,
• zaburzenia ruchowe,
• pobudzenie lub splątanie,
• drgawki.

Obraz zatrucia zależy od rodzaju przyjętego leku. W ciężkich przypadkach może dojść do poważnych zaburzeń ze strony układu sercowo-naczyniowego i ośrodkowego układu nerwowego.

Zatrucie lekami przeciwdepresyjnymi

Szczególnie niebezpieczne może być przedawkowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Mogą one powodować objawy związane z działaniem cholinolitycznym oraz zaburzenia pracy serca.

Możliwe objawy to:

• suchość w jamie ustnej,
• rozszerzenie źrenic,
• zaburzenia widzenia,
• przyspieszenie czynności serca,
• problemy z oddawaniem moczu,
• zaburzenia świadomości,
• splątanie i majaczenie,
• drgawki.

W ciężkim zatruciu mogą wystąpić zaburzenia przewodzenia w sercu, arytmie, spadek ciśnienia tętniczego oraz zaburzenia świadomości.

Zatrucie lekami przeciwbólowymi

Do zatruć lekami przeciwbólowymi może dojść m.in. po przedawkowaniu paracetamolu lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen.

Zatrucie paracetamolem

Początkowo zatrucie paracetamolem może przebiegać bez charakterystycznych objawów.

U części osób pojawiają się:

• nudności,
• wymioty,
• ból brzucha,
• bladość,
• osłabienie.

W kolejnych dobach może dojść do uszkodzenia wątroby, a w ciężkich przypadkach do ostrej niewydolności wątroby. Nie należy więc czekać na pojawienie się objawów przed skontaktowaniem się z pomocą medyczną.

W leczeniu zatrucia paracetamolem stosuje się N-acetylocysteinę (NAC). Skuteczność leczenia jest największa, gdy zostanie ono rozpoczęte odpowiednio wcześnie.

Zatrucie ibuprofenem

Po przedawkowaniu ibuprofenu mogą wystąpić:

• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• senność,
• zawroty głowy,
• szumy uszne.

W ciężkich zatruciach mogą wystąpić zaburzenia świadomości, drgawki, zaburzenia oddychania, krwawienie z przewodu pokarmowego lub ostre uszkodzenie nerek.

Zatrucie antybiotykiem

Objawy przedawkowania antybiotyków zależą od konkretnej substancji czynnej. Najczęściej mogą wystąpić nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha lub zawroty głowy.

W przypadku niektórych antybiotyków przedawkowanie może powodować również zaburzenia neurologiczne, zaburzenia rytmu serca albo nieprawidłową pracę nerek lub wątroby. W razie przyjęcia zbyt dużej dawki skontaktuj się z lekarzem lub pomocą medyczną.

Zatrucie lekami na nadciśnienie

Objawy zależą od rodzaju przyjętego leku. Mogą obejmować m.in. nadmierny spadek ciśnienia tętniczego, zawroty głowy, osłabienie, omdlenie oraz zaburzenia rytmu serca.

W przypadku przyjęcia większej niż zalecona dawki leku na nadciśnienie należy skontaktować się z pomocą medyczną, nawet jeśli początkowo nie występują objawy.

Zatrucie lekami – pierwsza pomoc

Podejrzenie zatrucia lekami jest wskazaniem do szybkiego uzyskania pomocy medycznej. Nie czekaj na wystąpienie objawów. W Polsce możesz zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się na SOR.

Do czasu uzyskania pomocy:

• sprawdź, czy osoba jest przytomna i czy prawidłowo oddycha,
• jeśli jest nieprzytomna, ale oddycha, ułóż ją w pozycji bocznej bezpiecznej i kontroluj oddech,
• jeśli nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora,
• ustal, jaki lek został przyjęty, w jakiej ilości i kiedy do tego doszło,
• przygotuj opakowania po lekach, ulotki lub inne informacje dotyczące przyjętych preparatów,
• nie zostawiaj osoby zatrutej samej.

Nie wywołuj wymiotów i nie podawaj samodzielnie odtrutek ani innych preparatów. O zastosowaniu węgla aktywnego lub innych metod leczenia powinien zdecydować personel medyczny.

Czy przy zatruciu lekami wykonuje się płukanie żołądka?

Płukanie żołądka nie jest rutynowo wykonywane przy każdym zatruciu. O jego zastosowaniu decyduje lekarz na podstawie rodzaju substancji, czasu od jej przyjęcia, stanu pacjenta i ryzyka związanego z procedurą.

Zatrucie lekami – jak leczyć?

Leczenie zależy od rodzaju przyjętego leku, dawki, czasu, który upłynął od zatrucia, oraz stanu pacjenta.

W zależności od sytuacji lekarze mogą zastosować:

• leczenie objawowe i monitorowanie podstawowych parametrów życiowych,
• węgiel aktywowany w wybranych przypadkach,
• odpowiednią odtrutkę, jeśli jest dostępna,
• leczenie zaburzeń oddychania, krążenia lub rytmu serca,
• inne metody przyspieszające usuwanie substancji z organizmu, jeśli są wskazane.

Postępowanie dobiera się indywidualnie, dlatego po podejrzeniu zatrucia nie należy próbować „oczyszczać organizmu” domowymi metodami.

Zatrucie lekami – jak długo trwa?

Czas trwania zatrucia zależy od rodzaju leku, przyjętej ilości, postaci preparatu oraz stanu zdrowia pacjenta. Nie istnieje jeden określony czas, po którym organizm zawsze wraca do prawidłowego funkcjonowania.

Niektóre objawy mogą ustąpić w ciągu kilku godzin, podczas gdy następstwa zatrucia mogą utrzymywać się znacznie dłużej. W przypadku niektórych substancji, np. paracetamolu, ciężkie uszkodzenie narządów może ujawnić się dopiero po czasie.

Zatrucie lekami – co zrobić po przedawkowaniu?

Po przyjęciu większej niż zalecana dawki leku nie czekaj na pojawienie się objawów. Jak najszybciej skontaktuj się z pomocą medyczną i przygotuj informacje o nazwie leku, dawce, liczbie przyjętych tabletek oraz czasie przyjęcia.

Nie próbuj samodzielnie wywoływać wymiotów ani stosować domowych sposobów na „oczyszczenie organizmu”. O dalszym postępowaniu decyduje personel medyczny na podstawie rodzaju zatrucia i stanu pacjenta.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zatrucie lekami

Jakie są objawy zatrucia lekami?

Objawy zależą od rodzaju przyjętego preparatu i mogą obejmować m.in. senność, nudności, wymioty, zaburzenia świadomości, drgawki czy zaburzenia oddychania. Ich brak nie wyklucza zatrucia, dlatego po przyjęciu zbyt dużej dawki nie należy czekać na ich pojawienie się.

Co robić po przedawkowaniu leków?

Po przyjęciu zbyt dużej dawki leku jak najszybciej skontaktuj się z pomocą medyczną i przygotuj nazwę preparatu, dawkę, liczbę przyjętych tabletek oraz przybliżony czas ich zażycia. Nie wywołuj wymiotów ani nie stosuj samodzielnie domowych metod leczenia.

Czy zatrucie lekami zawsze wymaga hospitalizacji?

Nie każde zatrucie kończy się hospitalizacją, a o potrzebie obserwacji w szpitalu decyduje personel medyczny. Znaczenie mają m.in. rodzaj leku, przyjęta dawka, czas od zatrucia i stan pacjenta.

Czy można oczyścić organizm po zatruciu lekami?

Po zatruciu nie stosuj samodzielnie metod mających „oczyścić organizm”. Sposób postępowania dobiera się do konkretnej substancji i może obejmować m.in. leczenie objawowe, podanie odtrutki lub węgla aktywowanego w wybranych przypadkach.

Jak leczy się zatrucie lekami?

Leczenie zależy od rodzaju leku i przebiegu zatrucia. Może obejmować monitorowanie pacjenta, leczenie objawowe, podanie swoistej odtrutki oraz leczenie zaburzeń oddychania, krążenia lub rytmu serca.

Jak długo trwa zatrucie lekami?

Czas trwania zatrucia zależy od rodzaju substancji, przyjętej ilości i stanu zdrowia. Objawy mogą ustąpić po kilku godzinach, ale niektóre następstwa zatrucia mogą pojawić się dopiero po pewnym czasie.

Czy przy zatruciu lekami można wywołać wymioty?

Nie wywołuj samodzielnie wymiotów po przyjęciu zbyt dużej dawki leku. Takie postępowanie może zwiększyć ryzyko dodatkowych powikłań.

Czy zatrucie paracetamolem jest groźne?

Tak, ponieważ początkowo może przebiegać bez wyraźnych objawów, a później doprowadzić do poważnego uszkodzenia wątroby. Wczesne rozpoczęcie leczenia zwiększa szanse na uniknięcie ciężkich powikłań.

Przeczytaj również:
Jak bezpiecznie przyjmować leki?