Ugryzienie przez psa. Jak postępować?

Jak wygląda rana po ugryzieniu psa? 

Ranę, która powstała w wyniku pogryzienia przez psa, nazywamy kąsaną. Uraz po ugryzieniu może być niewielki lub rozległy i może dotyczyć wielu struktur takich jak skóra, ścięgna, nerwy czy kości. Nie zawsze jednak najistotniejszy jest stopień obrażeń.  

Małe rany przypominające jedynie ukłucie mogą być trudniejsze do wyleczenia. 

Nie można ich bagatelizować ze względu na rozmiar czy brak krwawienia. Duża głębokość i mała średnica utrudniają samooczyszczanie się rany. Dodatkowo ślina zwierząt jest źródłem wielu bakterii, dlatego w ranach kąsanych często dochodzi do zakażenia.  

Nieleczona infekcja może przenieść się na otaczające dookoła tkanki i doprowadzić do martwicy, a nawet amputacji kończyny lub zagrażającej życiu infekcji ogólnoustrojowej. 

Jak wygląda zakażenie po ugryzieniu psa? 

Do objawów sugerujących rozwój infekcji należą: 

• zaczerwienienie (tzw. rumień),  
• obrzęk, 
• podwyższona temperatura, 
• nadwrażliwość i bolesność tkanek wokół rany, 
• ropny wysięk, 
• nieprzyjemny zapach, 
• brak postępu gojenia. 

Wysięk nie zawsze musi być gęsty. Jeśli jest go bardzo dużo i ma wodnisty charakter, również może być niepokojącym sygnałem. Gromadzi on w sobie wiele drobnoustrojów, a dodatkowo marszczy skórę dookoła rany (maceruje ją). Uniemożliwia to schodzenie się jej brzegów i powstawanie nowego naskórka. Najczęściej o dużym wysięku świadczy biała skóra wokół rany, która wyglądem przypomina palce po zbyt długiej kąpieli.  

Z kolei zbyt mały wysięk i suche łożysko rany prowadzą do powstania czarnej martwicy, która również jest pożywką dla bakterii. Przebarwienie rany na kolor żółty lub zielony jest charakterystyczne dla różnych szczepów drobnoustrojów. Natomiast ropna, ciągnąca się i kleista wydzielina fachowo nazywana jest martwicą rozpływną. 

Każda rana wygląda inaczej. Nie mając specjalistycznej wiedzy, bardzo ciężko opisać jej wygląd. Dlatego coraz częstszą praktyką jest dobieranie odpowiedniego leczenia jedynie na podstawie wizualnej oceny rany. Zajmuje się tym lekarz chirurg oraz pielęgniarki poradni chirurgicznej lub te wyspecjalizowane w leczeniu ran. Coraz powszechniejsze jest opracowanie rany przez wykwalifikowany personel, a następnie zastosowanie się pacjenta do wytycznych po przesłaniu przez niego zdjęcia rany. Jedynie na jego podstawie można ocenić postęp gojenia oraz konieczność odwiedzenia przez pacjenta poradni specjalistycznej. 

Czy po ugryzieniu przez psa trzeba iść do lekarza? 

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ryzyko zakażenia jest najwyższe w przypadku ugryzienia w okolicach głowy, szyi, twarzy i genitaliów, ponieważ są to miejsca silnie unerwione, znajdujące się blisko ośrodkowego układu nerwowego. Wizyta u lekarza jest konieczna z kilku powodów. Przede wszystkim ważna jest tzw. profilaktyka poekspozycyjna. W przypadku rany kąsanej, podobnie jak rany mocno zabrudzonej ziemią czy rozległego oparzenia, konieczne może być przyjęcie szczepionki przeciw tężcowi. Przy pogryzieniu przez zwierzę pacjent dodatkowo powinien zostać zaszczepiony przeciw wściekliźnie.

Dzięki obowiązkowi szczepień zwierząt domowych wścieklizna w Polsce została prawie całkowicie wyeliminowana. Występuje ona zazwyczaj u dzikich zwierząt, dlatego lekarz zaleca szczepienie głównie w przypadku pogryzień przez te zwierzęta oraz gdy nie znamy psa, który nas pogryzł. Nie ma wówczas możliwości obserwacji jego zachowania oraz przebadania go.  

Poza zleceniem szczepień ochronnych lekarz oczyści ranę z martwicy i biofilmu bakteryjnego. Często użycie antyseptyku i specjalistycznego opatrunku o funkcji czyszczącej nie wystarczy, a lekarz będzie musiał opracować ranę chirurgicznie. Zadecyduje on też, czy konieczne będzie wykonanie posiewu z rany, a następnie podanie antybiotyku doustnego. Umożliwi to rozpoznanie drobnoustrojów oraz wybór leku przeciwbakteryjnego. 

Lekarz dobierze również rodzaj opatrunku. Zostanie on zmieniony przez pielęgniarkę lub pacjent będzie zmieniać go samodzielnie w domu. Wybór opatrunku zależy od wielkości wysięku, potrzeby oczyszczenia, głębokości i stanu skóry dookoła rany oraz jej umiejscowienia.  

Od 2007 r. specjaliści nie zalecają stosowania antybiotykoterapii miejscowej. Oznacza to, że nie wolno stosować na ranę maści czy aerozolu z antybiotykiem. Preparaty te zwiększają mechanizmy obronne bakterii (oporność drobnoustrojów), pogarszając tym samym proces leczenia. Przez takie działanie terapia doustna może być nieskuteczna. 

Ugryzienie przez psa – pierwsza pomoc 

W przypadku większych obrażeń: 

1. Zahamuj krwawienie jałową gazą lub czystym kawałkiem materiału, który masz pod ręką. Pomocna może być opaska uciskowa. 
2. Wezwij pogotowie. 
3. Jeśli jakiś fragment ciała lub kończyny został oderwany – zabezpiecz go. 

W przypadku mniejszych obrażeń udaj się jak najszybciej do lekarza ogólnego, który w razie potrzeby skieruje Cię do poradni chirurgicznej. Do tego czasu najważniejsze jest oczyszczenie rany i niedopuszczenie do jej zakażenia. 

Ranę szarpaną odkaź preparatem z jodem, który jest dostępny w aptece bez recepty. Nie stosuj jednak alkoholowych roztworów (np. jodyny), ponieważ nie nadają się do aplikowania na uszkodzoną skórę. Jod zawarty w środku odkażającym działa szybko i silnie. Niestety przebarwia skórę, co może utrudnić lekarzowi ocenę gojenia się rany.

Preparat z jodem to środek pierwszego wyboru w odkażaniu ran szarpanych.

Drugim wyborem jest preparat z podchlorynem. Nie przebarwia on skóry, nie powoduje alergii i może być użyty do głębokich ran. Preparat można wlać również do środka rany. 

Jeśli rana jest powierzchowna, możesz użyć wyjątkowo leku z oktenidyną i fenoksyetanolem. Nadaje się on jedynie do spryskania powierzchni. Nie wolno wlewać płynu do wnętrza rany, ponieważ może uszkodzić tkanki. Służy on głównie do ran ostrych lub w późniejszym etapie – do zainfekowanych. Nie stosuj go dłużej niż 14 dni. Lepszym wyborem będzie płyn z oktenidyną. Wlewając go do rany, oczyścisz ją całkowicie bez ryzyka uszkodzenia tkanek. 

Wielu pacjentów wciąż stosuje na rany przestarzałe preparaty o niskiej skuteczności, (np. wodę utlenioną, spirytus), które mogą uszkodzić tkanki. 

Aby rana dobrze się goiła, musi być wilgotna. Doborem żelu lub opatrunku zajmie się lekarz. Jeśli rana jest niewielka i powierzchowna oraz dobrze się goi, możesz kupić w aptece hydrożel. Do czasu wizyty u lekarza nawilży on ranę, zabezpieczy ją i wspomoże proces oczyszczania rany. Możesz wybrać taki, który dodatkowo zawiera substancję antyseptyczną. Najlepiej, aby był to wyrób medyczny, który w ulotce ma wzmiankę o możliwości zastosowania go na rany głębokie.  

Jeśli używasz zwykłych kompresów, pamiętaj, aby przed ich ściągnięciem namoczyć opatrunek roztworem soli fizjologicznej. Zapobiegnie to rozszarpaniu rany. Zadbaj także o brzegi rany, natłuszczając je. Nie używaj kremów z tlenkiem cynku, ponieważ działają wysuszająco. Nie posypuj również ran proszkiem o działaniu ściągającym. 

Nawet niewielkie ugryzienie przez psa może zakończyć się zakażeniem, dlatego nigdy nie bagatelizuj urazu. Udaj się do lekarza, który oczyści ranę i oceni konieczność zastosowania szczepionek oraz antybiotykoterapii. Nieleczona lub niewłaściwie leczona rana może przyczynić się do rozwoju infekcji. Schemat leczenia ran istotnie zmienił się na przestrzeni lat, dlatego warto kierować się najnowszymi wytycznymi i raz na zawsze pożegnać przestarzałe metody.