Zespół Münchhausena. Udawana choroba, prawdziwe konsekwencje

Czym jest zespół Münchhausena? 

Nazwa choroby wywodzi się z historii o baronie von Münchhausenie, który słynął z opowiadania nieprawdziwych, ale ciekawych i dramatycznych historii.  

Zespół Münchhausena (zespół uzależnienia szpitalnego, zespół pacjenta wędrującego po szpitalach) to schorzenie natury psychicznej, zaliczane do grupy zaburzeń pozorowanych. Człowiek z zespołem Münchhausena celowo doprowadza do pojawienia się objawów lub w bardzo wiarygodny sposób naśladuje symptomy chorób fizycznych lub psychicznych. Celem jest uzyskanie uwagi i opieki osób z otoczenia.  

Chociaż fabrykowanie objawów w zespole Münchhausena jest działaniem zamierzonym, to ludzie dotknięci tym zaburzeniem nie znają swojej prawdziwej wewnętrznej motywacji do sięgania po tak drastyczne metody pozyskiwania atencji innych.  

Mogą to być np.:  

• silna potrzeba poczucia kontroli nad otoczeniem,  
• deprywacja emocjonalna we wczesnym okresie dzieciństwa,  
• trudności w tworzeniu prawidłowych relacji społecznych,  
• wysoki poziom zachowań autoagresywnych. 

Typy zespołu Münchhausena 

Podział jest oparty na dominującej charakterystyce zgłaszanych dolegliwości.  

• Typ brzuszny – osoba nagminnie zgłasza ból okolicy brzucha, co prowadzi do wdrażania leczenia (w tym operacyjnego) w obrębie jamy brzusznej. Aby sprowokować objawy, może połykać ciała obce, które następnie muszą być operacyjnie usunięte.  
• Typ krwotoczny – objawia się pozorowaniem objawów krwioplucia, krwistych wymiotów, np. przez picie krwi zwierząt.  
• Typ skórny – polega na uszkadzaniu skóry (mechanicznie lub chemicznie), aby upozorować ciężką chorobę skórną.   
• Typ neurologiczny – pacjenci z tym typem zgłaszają się z do lekarza z dolegliwościami bólowymi głowy, omdleniami, zawrotami głowy czy napadami padaczkowymi.  

Co świadczy o zespole Münchhausena?

• Niepokojąca historia medyczna – liczne wizyty u lekarzy, pobyty na oddziałach szpitalnych i częste zmiany placówek.   
• Niespójność lub wybiórczość w przekazywanych informacjach – pacjent wprowadza lekarza w błąd, np. opowiadając o wypadkach, które nie miały miejsca. Odmawia odpowiedzi na niewygodne pytania, przedstawia opis i przebieg swojej pozorowanej choroby w sposób bardzo dramatyczny, ale niezgodny z wiedzą medyczną. Często utrudnia lub uniemożliwia kontakt z innymi specjalistami, nie dostarcza wymaganej dokumentacji medycznej, nie podaje informacji kontaktowych do przeszłych specjalistów, z których usług korzystał, nie udziela zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. 
• Nietypowy obraz kliniczny schorzenia – przebieg pozorowanej choroby nie jest zgodny z obrazem klinicznym tego schorzenia. Objawy często występują tylko wtedy, gdy pacjent nie jest obserwowany, a znikają w momencie, gdy przebywa na oddziale, ponieważ nie jest wtedy w stanie korzystać ze swoich standardowych metod fabrykowania objawów. 
• Prawidłowe lub niejednoznaczne wyniki badań medycznych, np. morfologii, badań obrazowych. 
• Dowody potwierdzające fabrykowanie objawów – pacjent może zostać przyłapany podczas próby wytworzenia objawów lub na jaw może wyjść fakt fałszowania dokumentacji medycznej. 
• Zachowanie pacjenta wskazujące na zaburzenia natury psychologicznej – objawiające się nietypową znajomością terminologii medycznej. Pacjent chętnie i często poddaje się zabiegom medycznym, przy jednoczesnym sprzeciwie wobec interwencji psychologicznych czy psychiatrycznych. Mogą pojawić się agresja, postawa obronna wobec personelu, niechęć do współpracy w diagnostyce lub leczeniu. Pacjent pragnie pozostać chorym, czuje kompulsywną potrzebę dalszego robienia sobie krzywdy w celu fabrykowania objawów. Ma skłonność do konfabulacji, manipulacji. 
• Niepowodzenie leczenia – pomimo wdrożenia prawidłowego leczenia, objawy pozorowanej choroby dalej się utrzymują, a czasem nawet nasilają. Mogą też pojawić się zupełnie nowe objawy.  

Zastępczy zespół Münchhausena 

Zastępczy zespół Münchhausena (przeniesiony zespół Münchhausena) to schorzenie, w którym osoba chora nie fabrykuje swoich własnych objawów, lecz tworzy je u innych. Przeważnie zastępczy zespół Münchhausena diagnozowany jest u kobiet. Najczęściej dotyczy matek, które celowo doprowadzają do pojawienia się choroby u swoich dzieci. Jest to forma krzywdzenia dziecka, która może doprowadzić nawet do jego śmierci.  

Motywacją dla osoby cierpiącej na zastępczy zespół Münchhausena są uwaga i współczucie, jakie otrzymuje od personelu medycznego i otoczenia, jako cierpiąca matka.  

Bardzo często kobieta sprawia wrażenie bardzo troskliwej i opiekuńczej, która nie odstępuje swojego dziecka na krok. Tak naprawdę bardzo często są to matki pełne chłodu emocjonalnego, nieakceptującego swojego dziecka.  

Wyróżniamy 3 stopnie nasilenia przeniesionego zespołu Münchhausena:  

• Stopień łagodny – wymyślanie objawów ogranicza się do przedstawienia ich lekarzowi. Może to prowadzić do poddania dziecka niepotrzebnym badaniom diagnostycznym, ale zwykle nie prowadzi do uszczerbku na jego zdrowiu. Chorobę matki w tej formie łatwo jest przeoczyć, a jej postawę uznać za przejaw nadopiekuńczości i skłonności do „dramatyzowania”. 
• Stopień umiarkowany – pojawiają się pierwsze przypadki wywoływania objawów u dziecka. Zwykle są one delikatne i nie zagrażają życiu dziecka.  
• Stopień ciężki – postępowanie matki może przyczynić się do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a nawet śmierci dziecka. Kobieta może sięgać po takie metody wywoływania symptomów choroby, jak np. podduszanie czy trucie. 

Leczenie zespołu Münchhausena 

Leczenie powinien poprzedzić wnikliwy proces diagnostyczny, a następnie plan pomocy terapeutycznej. Głównym elementem leczenia jest wieloletnia psychoterapia, której podstawą jest uświadomienie choremu powodów jego zaburzenia.  

Jeśli zespół Münchhausena współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. depresją czy zaburzeniami lękowymi, lekarz może wprowadzić farmakoterapię. Leczenie jest często bardzo trudne, ponieważ pacjent uważa, że nie ma żadnych problemów psychicznych, nie podejmuje współpracy i często przerywa leczenie po wyjściu ze szpitala.