Czym jest ektoina? Właściwości, działanie i zastosowanie

Co to jest ektoina?

Ektoina jest aminokwasem produkowanym przez ekstermofile. Są to mikroorganizmy zasiedlające środowiska w ekstremalnych warunkach. Bakterie te wykorzystują ektoinę do ochrony białek i struktur komórkowych, umożliwiając przetrwanie w warunkach wysokiej temperatury, braku dostępu do wody oraz wysokiego zasolenia. Posiada ona właściwości osmoprotekcyjne, czyli takie które dają zdolność do ochrony komórek przed uszkodzeniem wywołanym zbyt wysokim stężeniem soli.

Cenne właściwości ochronne i stabilizujące ektoiny czynią ją składnikiem wykorzystywanym w stanach zapalnych dróg oddechowych i problemach dermatologicznych.

Ektoina – najważniejsze właściwości

• ochrona komórek – ektoina działa jako osłona, chroniąc komórki przed stresem oksydacyjnym i ekstremalnymi warunkami środowiskowymi,
• nawilżenie – ma zdolność do zatrzymywania wody, co sprawia, że jest skutecznym składnikiem nawilżającym w kosmetykach i preparatach na skórę,
• działanie przeciwzapalne – ektoina zmniejsza stany zapalne błon śluzowych i skóry.

Ektoina wykazuje silne właściwości nawilżające i przeciwzapalne, co czyni ją wielofunkcyjną cząsteczką do stosowania miejscowego. Wyniki badań przedklinicznych i klinicznych potwierdzają, że kremy na bazie ektoiny zmniejszają stan zapalny i łagodzą objawy atopowego zapalenia skóry, zwiększają nawilżenie i poprawiają funkcję barierową. Ektoina stosowana w aerozolach do nosa przynosi ulgę w stanach zapalnych zatok i katarze. Jako składnik ampułek do inhalacji wspomaga leczenie kaszlu i łagodzi objawy astmy. Natomiast w kroplach do oczu stabilizuje film łzowy i łagodzi podrażnienia wywołane zespołem suchego oka.

Produkcja ektoiny polega na metodzie zwanej “bacterial milking”, czyli dosłownym dojeniu bakterii. Jest to wysoce wydajny proces, umożliwiający produkcję ektoiny na skalę przemysłową. Jest znacznie tańszy niż wcześniej stosowana skomplikowana metoda syntezy chemicznej. Dzięki obniżeniu kosztów produkcji poprawiła się dostępność surowca i obniżyła cena preparatów. Produkcja polega na hodowli bakterii w środowisku o wysokim zasoleniu, co stanowi dla nich warunki stresowe i stymuluje syntezę ektoiny. Następnie bakterie przenosi się do podłoża o niskiej zawartości soli, co powoduje gwałtowne uwolnienie ektoiny do środowiska zewnętrznego. Dzięki temu możliwe jest jej łatwe zebranie i dalsze oczyszczanie.

Czy ektoina to steryd?

Nie, ektoina nie jest glikokortykosteroidem. Budowa chemiczna ektoiny znacznie różni się od budowy sterydów. Jest organiczną substancją występującą w naturze i w odróżnieniu od leków steroidowych, które wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne, działa ochronnie i nawilżająco. Jej skuteczność przeciwzapalna wynika z zupełnie innych mechanizmów działania. Ponadto jest uważana za substancję bezpieczną, nie uzależniającą i nie wywołującą poważnych działań niepożądanych.

Ektoina – działanie i zastosowanie

Działanie ektoiny polega na tworzeniu cienkiej warstwy ochronnej na powierzchni błon komórkowych, dzięki czemu stabilizuje lipidy i białka. Ponadto poprzez równoważenie ciśnienia osmotycznego, pomaga komórkom przetrwać w trudnych warunkach. To znaczy, że jako stabilizator osmotyczny posiada właściwości utrzymania odpowiedniej ilości wody w komórkach skóry i błon śluzowych, a co za tym idzie – pomaga w utrzymaniu właściwego nawilżenia i regeneracji.

Ektoina znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach, w tym:

• w przemyśle farmaceutycznym – jako składnik preparatów do inhalacji i aerozoli do nosa, kropli do oczu, pastylek na gardło,
• jako dermokosmetyki – do pielęgnacji skóry problematycznej i przesuszonej w kremach, serach i tonikach.

Ektoina do nosa

Preparaty do nosa zawierające ektoinę występują w postaci aerozolu, żelu lub saszetek do przygotowania roztworu do płukania zatok.

Zastosowanie produktów z ektoiną do nosa przyniesie korzyści w postaci poprawy udrożnienia, złagodzenia stanu zapalnego, a także ochrony przed alergenami. Aerozole bazują na wodzie morskiej w różnych stężeniach. Roztwory z solą hipertoniczną rozrzedzają zalegającą wydzielinę, upłynniając mocno zatkane górne drogi oddechowe. Działają też nawilżająco i redukująco na podrażnienia. Produkty z solą morską o niższym stężeniu działają przeciwalergicznie i ochronnie. Działanie łagodzące alergie wynika ze stabilizacji błony komórkowej i oczyszczeniu z alergenów znajdujących się na śluzówce, które wywołują podrażnienie. Dzięki temu zostają złagodzone takie objawy jak świąd oraz napady kichania. Żele do nosa z ektoiną charakteryzują się jeszcze większym działaniem regenerującym i nawilżającym. Żelowa formuła oraz dodatki takie jak pantenol wspomagają regenerację podrażnionej błony śluzowej. Takie preparaty stosowane ochronnie pomagają uniknąć wysuszenia śluzówki przez ogrzewanie czy klimatyzację.

Krople do oczu z ektoiną

Produkty do oczu zawierające ektoinę są zalecane do stosowania w celu złagodzenia podrażnień wywołanych przez alergiczne zapalenie spojówek, a także u osób borykających się z zespołem suchego oka. Przynoszą ulgę przy łzawieniu, zaczerwienieniach i świądzie oczu. Zarówno krople jak i postać żelu do oka z ektoiną poza działaniem antyalergicznym długotrwale nawilża i łagodzi. Działają ochronnie przed alergenami z otoczenia oraz przyspiesza regenerację po urazach czy zabiegach.

Ektoina do inhalacji

Inhalacje z ampułek zawierających w swoim składzie ektoinę, są zalecane do stosowania w przypadku:

• infekcji dróg oddechowych: kaszlu i kataru,
• zapaleniu oskrzeli,
• przeziębieniu,
• alergii,
• astmie,
• przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP).

Inhalacje z ektoiną można stosować zarówno przy mokrym jak i suchym kaszlu. Ważne jest zastosowanie odpowiedniego stężenia soli zależnie od kaszlu.

Stosowana przy kaszlu suchym działa nawilżająco i ochronnie, zmniejsza podrażnienie i oczyszcza śluzówkę. Dobrym wyborem będą ampułki z dodatkiem soli fizjologicznej, która przez takie samo stężenie jak występujące w tkankach łagodzi podrażnienia. Kaszel mokry pomoże upłynnić inhalacja ektiony z solą hipertoniczną, która przez wyższe stężenie niż naturalnie występujące w organizmie, wraz ze zdolnością ektoiny do wiązania wody, ułatwi wyksztuszenie zalegającej wydzieliny. Dodatkowo przez absorpcję wody z błon komórkowych zmniejszy obrzęk. Ponadto dodatkowym “wzmacniaczem” działania nawilżającego, są ampułki do inhalacji, które oprócz ektoiny zawierają kwas hialuronowy. Działanie łagodzące objawy alergii, poprzez zastosowanie inhalacji ampułek z ektoiną, wynika ze stabilizacji błon komórkowych w miejscu podania. Wzmacnia to barierę ochronną przed wdychanymi alergenami takimi jak pyłki traw i drzew, kurz oraz innymi szkodliwymi czynnikami zawieszonymi w powietrzu.

Ektoina w kosmetykach

Ektoina znajduje coraz częściej zastosowanie także w preparatach do stosowania na skórę. Skutecznie wspomaga leczenie różnego typu dermatoz zapalnych, jak atopowe zapalenie skóry (AZS), zaczerwienienia i świąd. Dzięki właściwościom zatrzymującym wodę i tworzeniu bariery ochronnej wspiera regenerację skóry, nawilża ją oraz chroni przed zimnem, wiatrem, słońcem i zanieczyszczeniami. Dostępne są między innymi kremy, maści, sera do twarzy, szampony, balsamy do ciała czy maseczki. Dodatkowo udowodniono, że jest to na tyle bezpieczna substancja, że może być stosowana u niemowląt już od 1 miesiąca życia.

Ektoina doustna

Na rynku dostępne są wyroby medyczne do ssania, kojące i łagodzące stany zapalne gardła. Stosuje się je w profilaktyce i wspomaganiu leczenia objawów przeziębienia, suchości jamy ustnej, gardła i chrypki. Pastylki tworząc warstwę ochronną na błonie śluzowej jamy ustnej i gardła, nawilżają suchy i podrażniony nabłonek. Niwelują ból przy przełykaniu i hamują odruch kaszlu. Ograniczają również ryzyko wystąpienia infekcji bakteryjnych i wirusowych.

Czy ektoina wywołuje skutki uboczne?

Z uwagi na wysoki profil bezpieczeństwa i działanie głównie miejscowe ektoina rzadko wywołuje skutki uboczne. Nie przenika do głębszych warstw tkanek czy krwiobiegu, więc nie działa ogólnoustrojowo. Po konsultacji z lekarzem może być stosowana u niemowląt i kobiet w ciąży. W rzadkich przypadkach może wywoływać łagodne reakcje alergiczne, obejmujące krótkotrwałe dolegliwości jak lekki świąd, zaczerwienienie, pieczenie czy podrażnienie. Objawy najczęściej ustępują po zaprzestaniu stosowania. W przypadku stosowania kilku preparatów zawierających ektoinę (np. kropli do nosa i sprayu) należy zachować kilkunastominutowy odstęp między aplikacjami. Przy jednoczesnym stosowaniu innych preparatów o działaniu drażniącym, antyseptycznym lub zawierających alkohol nie zaleca się łączenia ich z kosmetykami z ektoiną, ponieważ może to osłabiać jej działanie ochronne.