Błyskoporek podkorowy. Jakie działanie i właściwości ma grzyb Chaga?

Błyskoporek podkorowy – czym jest?

Błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus) to gatunek grzyba pasożytniczego należącego do rodziny szczeciniakowatych. Występuje głównie na brzozach rosnących w chłodnym klimacie półkuli północnej, szczególnie w Rosji, Skandynawii, Europie Północnej, Kanadzie i części Azji.

W Polsce bywa określany również jako:

• grzyb Chaga,
• czyr brzozowy,
• guz brzozy,
• błyskoporek brzozowy,
• huba brzozowa (choć to określenie nie jest całkowicie poprawne biologicznie).

Najczęściej rozwija się na pniach starych lub osłabionych brzóz. Widoczna na korze ciemna narośl jest w rzeczywistości sterylną formą grzyba zawierającą liczne związki aktywne biologicznie.

Określenie guz brzozy bardzo dobrze oddaje wygląd błyskoporka podkorowego. Grzyb tworzy nieregularną, czarną narośl przypominającą spalone drewno lub zwęglony fragment kory. Z zewnątrz ma twardą, popękaną strukturę, natomiast wewnątrz jest rdzawobrązowy. Taka forma wzrostu sprawia, że wiele osób myli go z deformacją drzewa lub chorobą kory brzozy. W rzeczywistości jest to jednak wieloletni grzyb pasożytniczy rozwijający się pod powierzchnią kory.

Błyskoporek podkorowy – zastosowanie

Błyskoporek podkorowy, inaczej Chaga, od setek lat był wykorzystywany w medycynie ludowej Rosji i krajów północnej Europy. Napary z grzyba stosowano tradycyjnie jako środek wspierający odporność, poprawiający kondycję organizmu oraz łagodzący problemy żołądkowe. W syberyjskiej medycynie ludowej błyskoporek podkorowy uznawano za roślinę adaptogenną wspomagającą organizm w walce ze stresem i wyczerpaniem. W niektórych regionach pito go codziennie zamiast herbaty.

Obecnie błyskoporek podkorowy dostępny jest głównie w formie:

• kapsułek,
• ekstraktów,
• proszku,
• herbat,
• naparów oraz nalewek.

Preparaty z chagą promowane są przede wszystkim jako suplementy wspierające odporność i ochronę antyoksydacyjną organizmu.

Błyskoporek podkorowy – właściwości

Największe zainteresowanie budzą dziś potencjalne właściwościbiologiczne wynikające z obecności licznych związków aktywnych. Bowiem każdy z nich wywiera pozytywne działanie na organizm. Co znajduje się w błyskoporku podkorowym?

Polisacharydy

Polisacharydy należą do najlepiej poznanych i najczęściej analizowanych składników aktywnych obecnych w błyskoporku podkorowym. Są to złożone związki cukrowe, które w świecie grzybów bardzo często odpowiadają za działanie biologiczne związane ze wspieraniem odporności organizmu.

W przypadku Chagi szczególne zainteresowanie naukowców budzi ich potencjalny wpływ na układ immunologiczny oraz procesy zapalne. Badania laboratoryjne wskazują, że polisacharydy zawarte w błyskoporku podkorowym mogą oddziaływać na aktywność komórek odpornościowych.

Beta-glukany

Beta-glukany to szczególny rodzaj polisacharydów naturalnie występujących w ścianach komórkowych grzybów, drożdży oraz niektórych zbóż. W błyskoporku podkorowym uznawane są za jedne z najważniejszych substancji biologicznie czynnych. Związki te są szeroko badane pod kątem wpływu na odporność organizmu.

Według dostępnych danych beta-glukany mogą aktywować komórki układu immunologicznego poprzez oddziaływanie na receptory obecne na powierzchni makrofagów i innych komórek odpornościowych. Beta-glukany występują również w innych grzybach funkcjonalnych, takich jak: reishi, shiitake, maitake, cordyceps. To właśnie obecność tych związków sprawia, że błyskoporek podkorowy zaliczany jest do grupy grzybów o potencjalnych właściwościach immunomodulujących.

Pamiętaj, że działanie beta-glukanów zależy od wielu czynników, m.in. rodzaju ekstraktu, dawki oraz sposobu przetwarzania grzyba. Nie każdy suplement zawierający chagę ma identyczny skład i aktywność biologiczną.

Melanina

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wyglądu chagi jest jej czarna, zwęglona powierzchnia. Za ten kolor odpowiada wysoka zawartość melaniny – naturalnego pigmentu występującego również w organizmie człowieka.

Melanina obecna w błyskoporku podkorowym budzi zainteresowanie przede wszystkim ze względu na swoje potencjalne właściwości antyoksydacyjne. Związki antyoksydacyjne pomagają neutralizować wolne rodniki, czyli reaktywne cząsteczki mogące uszkadzać komórki organizmu i przyczyniać się do rozwoju stresu oksydacyjnego. Badacze analizują również potencjalne właściwości ochronne melaniny wobec komórek narażonych na działanie czynników środowiskowych i promieniowania UV. W przypadku Chagi uważa się, że melanina może częściowo odpowiadać za wysoką aktywność antyoksydacyjną ekstraktów z tego grzyba. Dodatkowo niektóre publikacje sugerują, że melanina może wykazywać zdolność wiązania metali ciężkich oraz niektórych toksyn, choć zagadnienie to nadal wymaga dalszych badań.

Triterpeny

Błyskoporek podkorowy zawiera również związki triterpenowe, które należą do ważnych substancji biologicznie czynnych obecnych zarówno w samym grzybie, jak i w korze brzozy, na której pasożytuje. Do najlepiej poznanych należą: betulina, kwas betulinowy, inotodiol, lanosterol. Szczególnie interesujący jest fakt, że Chaga rozwijająca się na brzozie częściowo przejmuje niektóre związki obecne w korze drzewa. Dzięki temu błyskoporek brzozowy wyróżnia się specyficznym profilem substancji aktywnych.

Badania laboratoryjne wskazują, że triterpeny mogą wykazywać:

• działanie przeciwzapalne,
• właściwości antyoksydacyjne,
• potencjalne działanie przeciwdrobnoustrojowe,
• aktywność cytotoksyczną wobec niektórych komórek nowotworowych w warunkach laboratoryjnych.

Najczęściej analizowanym związkiem jest kwas betulinowy pod kątem potencjalnych właściwości przeciwnowotworowych. Obecnie brakuje dużych badań klinicznych potwierdzających działanie przeciwnowotworowe triterpenów obecnych w chadze.

Błyskoporek podkorowy na raka

Ten temat budzi ogromne zainteresowanie, ale jednocześnie wymaga bardzo ostrożnego podejścia.

W badaniach in vitro i na modelach zwierzęcych obserwowano, że niektóre związki obecne w Chadze mogą wpływać na:

• hamowanie namnażania komórek nowotworowych,
• indukcję apoptozy,
• redukcję stresu oksydacyjnego,
• modulację odpowiedzi immunologicznej.

Dotyczyło to m.in. komórek raka: piersi, jelita grubego, wątroby, płuc. Nie ma obecnie wystarczających dowodów klinicznych potwierdzających, że błyskoporek podkorowy leczy nowotwory u ludzi. Większość badań przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych lub na zwierzętach. Naukowcy podkreślają, że chaga nie może zastępować standardowego leczenia onkologicznego. Może być jedynie przedmiotem dalszych badań nad potencjalnymi właściwościami biologicznymi.

Błyskoporek podkorowy a adaptogeny

W wielu publikacjach popularnonaukowych oraz materiałach dotyczących medycyny naturalnej Chaga określana jest mianem adaptogenu. Termin ten odnosi się do substancji pochodzenia naturalnego, które potencjalnie wspierają organizm w przystosowywaniu się do stresu fizycznego, psychicznego i środowiskowego. Adaptogeny mają pomagać organizmowi utrzymywać równowagę biologiczną oraz wspierać odporność na czynniki obciążające.

Do najbardziej znanych adaptogenów zalicza się m.in.:

• żeń-szeń,
• ashwagandhę,
• różeniec górski,
• eleuterokok kolczasty,
• niektóre grzyby funkcjonalne, w tym Chagę.

W przypadku błyskoporka podkorowego określenie „adaptogen” wynika przede wszystkim z jego tradycyjnego zastosowania w medycynie ludowej Syberii i Azji. Napary z Chagi były stosowane jako środek wspierający organizm podczas osłabienia, zmęczenia, długotrwałego wysiłku oraz trudnych warunków klimatycznych. Uważano, że regularne spożywanie grzyba może poprawiać ogólną odporność organizmu i wspierać regenerację. Współczesne zainteresowanie potencjalnym działaniem adaptogennym Chagi wynika głównie z obecności substancji biologicznie czynnych. To właśnie połączenie potencjalnych właściwości immunomodulujących i antyoksydacyjnych sprawia, że Chaga często trafia do grupy substancji określanych jako adaptogeny.

Warto jednak podkreślić, że pojęcie adaptogenu nie jest oficjalną kategorią medyczną i choć część badań sugeruje korzystny wpływ niektórych substancji adaptogennych na organizm, nadal brakuje jednoznacznych kryteriów naukowych pozwalających jasno sklasyfikować konkretne związki jako adaptogeny. Dlatego obecnie Chaga może być traktowana raczej jako grzyb o potencjalnych właściwościach wspierających organizm niż jako substancja o potwierdzonym działaniu adaptogennym.

Chaga – jak stosować?

Najpopularniejszą formą stosowania Chagi są napary i wywary przygotowywane z suszonego błyskoporka podkorowego. Taka metoda wykorzystywana była od wieków w medycynie ludowej krajów północnej Europy i Syberii, gdzie grzyb spożywano regularnie jako element codziennej diety oraz naturalnego wsparcia organizmu. Najczęściej niewielką ilość suszonego grzyba zalewa się gorącą wodą, pozostawia pod przykryciem na kilkanaście do kilkudziesięciu minut, przecedza i spożywa jako napar.

Obecnie Chaga dostępna jest w różnych postaciach, dzięki czemu sposób stosowania można dopasować do własnych preferencji i celu suplementacji. Tradycyjnie błyskoporek podkorowy spożywano głównie w formie gorącego napoju przypominającego herbatę. Do przygotowania naparu wykorzystuje się wysuszony i rozdrobniony fragment grzyba lub gotowy susz dostępny w sprzedaży. Coraz większą popularnością cieszą się suplementy diety zawierające ekstrakty z błyskoporka podkorowego. Takie preparaty są wygodne w stosowaniu i pozwalają uniknąć samodzielnego przygotowywania naparu.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze preparatu?

Wybierając suplement z Chagą, warto zwrócić uwagę na:

• pochodzenie surowca,
• metodę ekstrakcji,
• standaryzację na polisacharydy lub beta-glukany,
• obecność certyfikatów jakości,
• brak zanieczyszczeń i dodatków technologicznych.

Duże znaczenie ma również sposób pozyskiwania grzyba. Chaga rosnąca naturalnie na brzozach może mieć inny skład niż grzyby hodowane w warunkach laboratoryjnych.

Błyskoporek podkorowy – przeciwwskazania

Nie istnieją obecnie oficjalne wytyczne określające optymalny czas suplementacji błyskoporkiem podkorowym. W praktyce wiele osób stosuje Chagę okresowo, np. przez kilka tygodni lub miesięcy. Ze względu na ograniczoną liczbę badań dotyczących długoterminowego bezpieczeństwa suplementacji zaleca się ostrożność i unikanie bardzo wysokich dawek przez długi czas.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby:

• przyjmujące leki przeciwzakrzepowe,
• chorujące na cukrzycę,
• cierpiące na choroby autoimmunologiczne,
• będące w trakcie leczenia onkologicznego,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią.

Przed rozpoczęciem regularnej suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub specjalistą, szczególnie w przypadku chorób przewlekłych i jednoczesnego stosowania leków.