Alergia na mleko. Czy może zapowiadać kolejne problemy alergiczne?

ABMK – co to jest?

Alergia na białka mleka krowiego (ABMK) należy do najczęstszych alergii pokarmowych we wczesnym dzieciństwie. Dotyczy przede wszystkim niemowląt i małych dzieci. Jej częstość szacuje się zwykle na około 2–3%, choć dokładne wartości zależą od sposobu rozpoznawania choroby.

ABMK jest reakcją układu odpornościowego na białka obecne w mleku krowim.

Może mieć charakter:

• IgE-zależny,
• nie-IgE-zależny,
• mieszany.

Objawy mogą dotyczyć skóry, przewodu pokarmowego i układu oddechowego. U części dzieci pojawiają się szybko po kontakcie z alergenem, u innych z opóźnieniem, co może utrudniać rozpoznanie.

Ważne jest też to, że alergia na mleko nie zawsze pozostaje jedynym problemem alergicznym. U części dzieci może być jednym z pierwszych sygnałów większej skłonności do chorób atopowych.

ABMK może być elementem marszu alergicznego

U dzieci z alergią na białka mleka krowiego mogą w kolejnych latach pojawiać się inne choroby alergiczne, m.in.:

• atopowe zapalenie skóry,
• pokrzywka,
• alergiczny nieżyt nosa i spojówek,
• astma.

Taki rozwój kolejnych manifestacji alergicznych określa się mianem marszu alergicznego.

Nie oznacza to jednak, że każde dziecko z ABMK zachoruje później na astmę czy alergiczny nieżyt nosa. Chodzi raczej o zwiększoną skłonność do występowania kolejnych chorób atopowych.

W pierwszych miesiącach życia dominować mogą objawy ze strony przewodu pokarmowego i zmiany skórne, natomiast później u części dzieci pojawiają się objawy ze strony dróg oddechowych.

W wieloletniej obserwacji dzieci z IgE-zależną ABMK częstość kolejnych problemów alergicznych była znaczna i różniła się w zależności od sposobu postępowania żywieniowego:

Dane te pokazują, że kolejne choroby alergiczne są częste w tej grupie dzieci, ale nie pozwalają określić jednego uniwersalnego procentu, o jaki ABMK zwiększa ryzyko astmy czy alergicznego nieżytu nosa w porównaniu z dziećmi bez alergii.

Na czym polega marsz alergiczny?

Marsz alergiczny opisuje zmianę obrazu chorób alergicznych wraz z wiekiem dziecka. Nie jest to jednak sztywny scenariusz.

Możliwy przebieg wygląda następująco:

• w niemowlęctwie pojawia się alergia pokarmowa lub wyprysk atopowy,
• później może rozwinąć się alergiczny nieżyt nosa,
• u części dzieci w kolejnych latach pojawia się astma.

Nie każde dziecko przechodzi wszystkie te etapy. U części objawy alergii pokarmowej ustępują i nie pojawiają się kolejne choroby.

Co warto zapamiętać?

• większość dzieci z ABMK nie rozwija wszystkich chorób alergicznych,
• wiele dzieci z czasem nabywa tolerancję na mleko,
• regularna kontrola lekarska pozwala ocenić ryzyko i postępy leczenia.

Alergia na mleko to nie jest nietolerancja laktozy

Te dwa pojęcia są często mylone, choć dotyczą zupełnie innych mechanizmów.

Alergia na białka mleka krowiego jest reakcją układu odpornościowego na białka mleka, np. kazeinę czy białka serwatkowe.

Może powodować m.in.:

• pokrzywkę i inne zmiany skórne,
• wymioty, biegunkę i dolegliwości brzuszne,
• krew w stolcu,
• objawy oddechowe,
• w ciężkich przypadkach reakcję uogólnioną.

Nietolerancja laktozy nie jest alergią. Dotyczy laktozy, czyli cukru mlecznego i wynika z niewystarczającej aktywności enzymu laktazy. Objawia się przede wszystkim dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak wzdęcia, bóle brzucha czy biegunka.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: w ABMK problemem są białka mleka, a nie laktoza.

Produkt bez laktozy nadal może zawierać białka mleka krowiego.

Odpowiednia dieta jest podstawą postępowania

Podstawą leczenia ABMK jest eliminacja białek mleka krowiego z diety. U niemowląt, które nie są karmione piersią lub wymagają dokarmiania, konieczne może być zastosowanie odpowiedniego preparatu mlekozastępczego.

Stosuje się m.in.:

• preparaty o wysokim stopniu hydrolizy białka,
• hydrolizaty ryżowe,
• preparaty aminokwasowe.

Wybór zależy od wieku dziecka, mechanizmu alergii, nasilenia objawów i indywidualnej sytuacji klinicznej.

Sposób żywienia może mieć znaczenie nie tylko dla łagodzenia objawów, ale także dla tempa nabywania tolerancji na białka mleka krowiego.

Po 12 miesiącach tolerancję uzyskiwało około:

• 43,6 proc. dzieci otrzymujących hydrolizat kazeiny o wysokim stopniu hydrolizy,
• 78,9 proc. dzieci otrzymujących hydrolizat kazeiny o wysokim stopniu hydrolizy z dodatkiem Lactobacillus rhamnosus GG,
• 32,6 proc. dzieci na hydrolizacie ryżowym,
• 23,6 proc. dzieci otrzymujących preparat sojowy,
• 18,2 proc. dzieci stosujących preparat aminokwasowy.

Przy dłuższej obserwacji był widoczny również związek między rodzajem stosowanego preparatu a tempem nabywania tolerancji oraz częstością kolejnych manifestacji alergicznych.

Nie oznacza to jednak, że jeden preparat będzie najlepszy dla każdego dziecka. Decyzja powinna uwzględniać obraz kliniczny i być podejmowana wspólnie z lekarzem.

Dlaczego prawidłowe żywienie jest tak ważne?

Dieta eliminacyjna musi być bezpieczna nie tylko z punktu widzenia alergii, ale także rozwoju dziecka.

Przy nieprawidłowo prowadzonej diecie eliminacyjnej mogą pojawić się:

• niedobory energii i składników odżywczych,
• słabszy przyrost masy ciała,
• zaburzenia wzrastania.

U dzieci z potwierdzoną alergią po zastosowaniu odpowiednio dobranego preparatu obserwowano poprawę wskaźników wzrastania.

Podejrzenie ABMK? Warto skonsultować się z lekarzem

Objawy alergii na mleko są nieswoiste i mogą przypominać inne problemy wieku niemowlęcego. Dlatego nie należy rozpoznawać ABMK wyłącznie na podstawie jednego objawu ani samodzielnie wprowadzać długotrwałej diety eliminacyjnej.

Konsultacja z pediatrą lub alergologiem pozwala:

• ocenić charakter objawów,
• dobrać właściwą diagnostykę,
• zaplanować odpowiednią dietę,
• monitorować rozwój dziecka,
• oceniać, czy dziecko zaczyna nabywać tolerancję na białka mleka.

Podsumowanie

ABMK we wczesnym dzieciństwie może być jednym z sygnałów zwiększonej skłonności do kolejnych problemów alergicznych, ale nie przesądza o ich rozwoju. Najważniejsze są prawidłowa diagnoza, odpowiednio prowadzona dieta eliminacyjna, właściwy dobór preparatu oraz regularna ocena tolerancji na białka mleka krowiego.