ADHD. Czy może występować u dorosłych?

Czym jest ADHD? 

Nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi widnieje zarówno w ICD-11 (Międzynarodowa statystyczna klasyfikacja chorób i problemów zdrowotnych), jak i DSM-5 (Kryteria diagnostyczne zaburzeń psychicznych).

ADHD, oprócz nadpobudliwości psychoruchowej i deficytów uwagi, charakteryzuje się problemami w różnych sferach życia – emocjonalnej, społecznej, a także edukacyjnej.

Do niedawna uważano, że objawy ADHD ustępują wraz z wiekiem i nie mają wpływu na dorosłe życie. Według badań wygląda to inaczej. Bardzo często objawy ADHD, a wraz z nimi problemy towarzyszące temu zaburzeniu występują u pacjenta przez całe życie.

Jak często ADHD występuje u osób dorosłych? 

Dorośli, u których w wieku dziecięcym zdiagnozowano nadpobudliwość psychoruchową z deficytem uwagi, w późniejszych latach także borykają się z wieloma problemami. Według badań dotyczy to nawet 31-66% osób. Według danych z 1976 roku 1-2% dorosłych osób cierpi na ADHD. Nowsze badania wykazują, że to zaburzenie dotyczy nawet ⅔ dorosłych pacjentów.

Jeśli w dzieciństwie specjaliści zdiagnozowali ADHD, istnieje duża szansa, że będzie się ono utrzymywać także w dorosłości.  

Jeśli jednak dopiero w dorosłym życiu okazuje się, że być może pacjent cierpi na ADHD, postawienie diagnozy wcale nie będzie łatwiejsze. Przez wiele lat dana osoba musiała wypracować własne sposoby radzenia sobie z uciążliwymi problemami, nad którymi wcześniej nikt się nie pochylił. Te „własne sposoby” mogły być uciążliwe dla innych.  

Czynniki występowania ADHD w dorosłym życiu 

Wśród wielu czynników wywołujących ADHD badacze i lekarze wskazują na:

• genetykę,
• różnice w budowie niektórych obszarów mózgu (np. jądra ogoniastego czy wielkości płatów czołowych) wraz ze zmniejszonym przepływem krwi w tych obszarach,
• zaburzenia metaboliczne,
• ciężkie zatrucia,
• alergie,
• nieprawidłową dietę.

Jeśli ADHD pojawiało się wcześniej w rodzinie, to najprawdopodobniej główną rolę odgrywają czynniki genetyczne. 

Objawy ADHD

Podobnie jak u dzieci i młodzieży z ADHD, tak i u dorosłych obecne są trzy główne objawy: 

• zaburzenia koncentracji – znacznie utrudniają pracę i naukę, szczególnie udział w wykładach i spotkaniach czy czytanie; osoba z ADHD nie może się skupić przez dłuższy czas, szybko się rozprasza, robi błędy w pisowni, obliczeniach, nie czyta map, ma trudności z organizacją czasu, traci wątek podczas rozmowy, gubi rzeczy i robi wokół siebie bałagan, spóźnia się; takie zachowania (choć wynikają z zaburzeń) często prowadzą do przyczepiania łatki osoby leniwej i niesłownej, na której nie można polegać; 
• nadmierna ruchliwość – częste zmienianie pozycji, trudności w usiedzeniu w jednym miejscu przez dłuższy czas (np. w kinie); 
• impulsywność – osoba z ADHD nie potrafi czekać na swoją kolej (np. przerywa rozmowę), często wykonuje ryzykowne posunięcia, np. brawurowe wyprzedzanie czy wpychanie się w kolejkę; taka osoba jest wybuchowa, szybko się denerwuje, a jej życie uczuciowe jest trudne i burzliwe.

Dodatkowo osoby dorosłe z ADHD mają częste wahania nastroju, cierpią na bezsenność i bywają stale zmęczone. 

Różnice w występujących objawach można zauważyć w zależności od płci. U mężczyzn częściej pojawia się agresja i wybuchowość. Kobiety są zmęczone, podatne na depresję i przytłoczone swoim życiem. 

Diagnoza ADHD u osoby dorosłej

Aby móc postawić diagnozę ADHD u osoby dorosłej, musi ona „spełniać” pewne kryteria. Chodzi o kryteria Utah. Warunkiem rozpoznania jest ustalenie, czy objawy ADHD pojawiały się już w dzieciństwie oraz czy w wieku dorosłym występują nadmierna aktywność motoryczna (trudności w wykonywaniu pracy siedzącej, czytanie) i zaburzenia koncentracji (trudności w skupieniu się, roztargnienie, szybkie rozpraszanie się).

Dodatkowo muszą występować:

• labilność emocjonalna,
• nieumiejętność wykonywania czynności od początku do końca,
• trudności w byciu opanowanym,
• impulsywność,
• niska odporność na stres (co może prowadzić do depresji, lęków). 

Nie można rozpoznać ADHD, jeśli u pacjenta wcześniej zdiagnozowano schizofrenię, osobowość z pogranicza (borderline), zaburzenia schizoafektywne i schizotypię. 

U dorosłych osób z ADHD często współwystępują inne zaburzenia psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe, alkoholizm, depresja, zaburzenia afektywne.  

Warto podkreślić, że ADHD nie można zdiagnozować na podstawie badań laboratoryjnych, takich jak badanie krwi. Rozpoznanie opiera się na szczegółowej obserwacji, wywiadzie oraz specjalistycznych testach psychologicznych.

Leczenie ADHD u dorosłych 

Leczenie ADHD u dorosłych, podobnie jak w przypadku dzieci i młodzieży, ma na celu poprawę funkcjonowania pacjenta w różnych sferach życia.

Najczęściej stosuje się: 

• coaching (trening własny), 
• farmakoterapię (leki stymulujące, leki przeciwdepresyjne), 
• terapię rodzinną, 
• psychoedukację (zarówno pacjenta, jak i jego rodziny), 
• terapię poznawczo-behawioralną. 

Wiele osób z ADHD boryka się problemami przez całe swoje życie. Odpowiednio wdrożona terapia, pomoc i leczenie umożliwiają lepsze funkcjonowanie. Leczenie powinno być całościowe i długoterminowe. Tylko wtedy przyniesie pożądane rezultaty, nie tylko dla pacjenta, ale też dla jego bliskich.

Przeczytaj również:
ADHD. Jak objawia się to zaburzenie?