Bursztyn – właściwości, zastosowanie i działanie. Co warto o nim wiedzieć?

Co to jest bursztyn i jak powstaje?

Bursztyn to przeobrażona żywica roślinna. Zanim przybierze znaną nam twardą postać, przez bardzo długi czas zachodzą w niej zmiany chemiczne.

Bursztyn bałtycki powstał z żywicy sprzed milionów lat

Najbardziej znaną odmianą jest bursztyn bałtycki, czyli sukcynit. Powstał z żywicy drzew rosnących około 40 mln lat temu na terenach północnej Europy. Żywica wypływała z drzew, twardniała, a część trafiała do osadów. Zachodziła w niej m.in. polimeryzacja – mniejsze cząsteczki łączyły się w większe struktury, a materiał stopniowo stawał się trwalszy.

Do dziś nie wiadomo dokładnie, jakie drzewa dały początek bursztynowi bałtyckiemu. Badania wskazują na dawne drzewa iglaste, ale ich dokładne pokrewieństwo nadal jest przedmiotem dyskusji.

Czy bursztyn powstaje także dziś?

Tak, proces powstawania bursztynu nie zakończył się miliony lat temu. Drzewa nadal wydzielają żywicę, która twardnieje i zmienia swoją strukturę. Aby przekształciła się w bursztyn, potrzebuje jednak odpowiednich warunków i bardzo dużo czasu – nawet milionów lat.

Nie każda żywica przetrwa wystarczająco długo. Musi zostać ochroniona przed szybkim rozkładem. Bursztyn znajdowany dziś nad Bałtykiem pochodzi więc z bardzo dawnych lasów, ale podobne procesy rozpoczynają się również współcześnie.

Jak wygląda bursztyn i co może kryć w środku?

Bursztyn nie zawsze jest miodowożółty. Jeśli przyjrzysz się różnym okazom, zobaczysz dużą różnorodność kolorów, stopnia przezroczystości i struktur. Niektóre bryłki zachowały również ślady życia sprzed milionów lat.

Jaki kolor ma bursztyn?

Najczęściej bursztyn jest żółty, złoty, pomarańczowy lub brązowy. Występują też odmiany mlecznobiałe, czerwonawe i zielonkawe, a znacznie rzadziej niebieskawe. Może być przezroczysty, lekko zamglony albo całkowicie nieprzejrzysty.

Biały bursztyn zawdzięcza swój wygląd ogromnej liczbie mikroskopijnych pęcherzyków, które rozpraszają światło. Nie jest więc wyblakłą odmianą bursztynu miodowego.

Owady w bursztynie pokazują życie sprzed milionów lat

Świeża żywica jest lepka, dlatego mogła zatrzymywać owady, pajęczaki, pyłki, fragmenty roślin, a nawet pióra. Takie ślady zamknięte w bursztynie to inkluzje. Dzięki nim naukowcy badają dawne ekosystemy. Niektóre okazy zachowały nawet konkretną chwilę z życia zwierzęcia, np. pasożyta przyczepionego do żywiciela.

Bursztyn – właściwości lecznicze. Co naprawdę wiadomo o jego działaniu?

Bursztynowi od dawna przypisuje się właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne czy wspierające odporność. Część tych przekonań wiąże się z obecnością kwasu bursztynowego.

Kwas bursztynowy a działanie bursztynu

Bursztyn bałtycki zawiera kwas bursztynowy, jeden z charakterystycznych składników sukcynitu. To nie oznacza jednak, że podczas noszenia naszyjnika substancja uwalnia się w ilości potrzebnej do działania leczniczego. Badania bursztynowych koralików nie wykazały takiego uwalniania kwasu bursztynowego, które uzasadniałoby działanie przeciwbólowe lub przeciwzapalne.

To, że bursztyn zawiera określony związek, nie znaczy jeszcze, że Twój organizm otrzyma go przez kontakt biżuterii ze skórą.

Czy noszenie bursztynu coś daje?

Naszyjnik lub bransoletka z bursztynu mają przede wszystkim wartość ozdobną, historyczną i kulturową. Nie ma wiarygodnych dowodów, że sam kontakt bursztynu ze skórą działa leczniczo, np. zmniejsza ból, wspiera odporność czy wpływa na pracę tarczycy.

Czasem można natrafić na informacje, że bursztyn działa jak naturalny antybiotyk. Takiego działania nie potwierdzono. Bursztyn nie leczy zakażeń bakteryjnych i nie zastępuje antybiotyku, gdy jest on potrzebny.

Bursztyn w kosmetykach do włosów i skóry

W kosmetykach stosuje się odpowiednio przygotowany ekstrakt z bursztynu. Jest on tylko jednym z elementów receptury. Jeśli zależy Ci na konkretnym efekcie, sprawdź również pozostałe składniki i przeznaczenie produktu.

Bursztyn w kosmetykach do włosów

W składzie INCI ekstrakt z bursztynu znajdziesz jako Amber Extract. Dodaje się go m.in. do szamponów, odżywek, masek i wcierek. Przykładem takiego kosmetyku jest Farmona Jantar, szampon regenerujący z esencją z bursztynu. Jeśli Twoje włosy mają inne potrzeby, nie kieruj się samą obecnością bursztynu – dwa produkty z tym samym ekstraktem mogą mieć zupełnie inne działanie.

Inaczej stosuje się też poszczególne formy. Szampon spłukujesz po krótkim czasie, a wcierka pozostaje na skórze głowy znacznie dłużej. W Jantar Medica odżywce-wcierce z wyciągiem z bursztynu oprócz ekstraktu z bursztynu znajdziesz m.in. pantenol, niacynamid, biotynę i argininę.

Wybierając kosmetyk:

• określ, czego potrzebują Twoje włosy lub skóra głowy, np. większego nawilżenia albo ograniczenia nadmiernego przetłuszczania,
• sprawdź przeznaczenie całego produktu, nie tylko jeden składnik,
• stosuj wcierkę lub kurację zgodnie z instrukcją producenta,
• przy nasilonym lub długotrwałym wypadaniu włosów poszukaj jego przyczyny, zamiast opierać się wyłącznie na pielęgnacji.

Czytaj też:
Jaki szampon do włosów wybrać? Przegląd

Bursztyn w kosmetykach do skóry

Ekstrakt z bursztynu pojawia się także w kremach, balsamach i kosmetykach przeciwsłonecznych. W produktach nawilżających towarzyszą mu np. humektanty i składniki natłuszczające, dlatego dwa kosmetyki z bursztynem mogą służyć zupełnie innym potrzebom skóry.

Bursztyn znajdziesz również w kosmetykach z filtrem. Przykładem jest Farmona Jantar Sun, bursztynowy nawilżający krem do twarzy SPF 50. W takim produkcie za ochronę przed promieniowaniem UV odpowiadają filtry przeciwsłoneczne, nie ekstrakt z bursztynu. Przy wyborze zwróć uwagę na wartość SPF, ochronę przed UVA i konsystencję, która ułatwi Ci nałożenie odpowiedniej ilości kosmetyku.

Maść bursztynowa – na co pomaga?

Maści i balsamy bursztynowe różnią się składem oraz przeznaczeniem. Dlatego przed użyciem sprawdź informacje dotyczące konkretnego preparatu. Takim preparatem jest np. Farmina maść bursztynowa, przeznaczona do masażu mięśni oraz okolic zesztywniałych stawów.

Sam masaż pomaga rozluźnić napięte mięśnie i daje uczucie odprężenia. Nie oznacza to, że kosmetyk z bursztynem leczy chorobę zwyrodnieniową stawów, reumatyzm czy inne choroby układu ruchu. Jeśli ból jest silny, pojawił się po urazie, towarzyszy mu obrzęk albo regularnie wraca, warto ustalić jego przyczynę.

Nalewka z bursztynu – na co pomaga?

Bursztyn zalany spirytusem od dawna pojawia się w domowych sposobach na przeziębienie, ból mięśni czy dolegliwości stawów. Nalewkę stosowano na skórę, a czasem również ją pito. Nie ma jednak dobrych badań klinicznych potwierdzających jej skuteczność w leczeniu konkretnych chorób. Nie ustalono też leczniczej dawki ani sposobu stosowania.

Nalewka z bursztynu na żołądek

Picie nalewki w przypadku problemów żołądkowych jest szczególnie wątpliwe ze względu na zawartość alkoholu. Etanol w większym stężeniu podrażnia błonę śluzową żołądka. Spirytusowa nalewka nie jest więc odpowiednim sposobem na refluks, zapalenie błony śluzowej żołądka czy nawracający ból brzucha.

Nalewka z bursztynu na włosy

Domową nalewkę stosuje się czasem także na skórę głowy. Mocny alkohol może ją przesuszać i podrażniać.

Jeśli zależy Ci na bursztynie w pielęgnacji włosów, wybierz produkt przeznaczony do skóry głowy. Łatwiej wtedy dobrać skład i sposób stosowania do swoich potrzeb.

Bursztyn dla dzieci – czy pomaga podczas ząbkowania?

Bursztynowe naszyjniki są reklamowane jako sposób na dyskomfort podczas ząbkowania. Nie potwierdzono jednak ich działania przeciwbólowego.

W przypadku małego dziecka dochodzi za to realne ryzyko związane z biżuterią. Naszyjnik:

• może zaczepić się o łóżeczko, ubranie lub inny przedmiot i stworzyć ryzyko uduszenia,
• po rozerwaniu uwalnia drobne koraliki, którymi dziecko może się zadławić,
• nie zapewnia potwierdzonego działania przeciwbólowego,
• nie powinien zastępować bezpiecznych sposobów łagodzenia dolegliwości przy ząbkowaniu.

Skąd wzięły się lecznicze i magiczne właściwości bursztynu?

Bursztyn fascynował ludzi na długo przed rozwojem współczesnej medycyny. Był ozdobą, cennym towarem, amuletem i elementem dawnych praktyk leczniczych. Z czasem zaczęto przypisywać mu ochronę przed chorobami czy złymi wpływami.

Za częścią tej fascynacji stoi prawdziwe zjawisko fizyczne. Potarty bursztyn elektryzuje się i przyciąga lekkie przedmioty. Zauważono to już w starożytności. Greckie słowo elektron oznacza bursztyn. To właśnie od niego wywodzi się nazwa elektryczności.

FAQ – najczęstsze pytania o bursztyn

Bursztyn – na co pomaga?

Nie potwierdzono, że sam bursztyn leczy konkretne dolegliwości. Jeśli chcesz wykorzystać go w pielęgnacji, wybieraj gotowe kosmetyki przeznaczone do potrzeb Twojej skóry lub włosów.

Czy noszenie bursztynu coś daje?

Możesz traktować bursztynową biżuterię jako ozdobę, ale nie jako metodę leczenia. Nie potwierdzono, że kontakt bursztynu ze skórą zmniejsza ból, wzmacnia odporność czy wpływa na pracę tarczycy.

Bransoletka z bursztynu – na co pomaga?

Bransoletka z bursztynu nie ma potwierdzonego działania leczniczego. Jeśli nosisz ją ze względów estetycznych, nie oczekuj od niej działania przeciwbólowego czy zdrowotnego.

Nalewka z bursztynu – na co pomaga?

Nalewka z bursztynu ma długą tradycję domowego stosowania, ale nie ma dobrych badań potwierdzających jej skuteczność w leczeniu chorób. Przy konkretnych dolegliwościach nie zastępuj nią diagnostyki ani leczenia.

Czy nalewka z bursztynu pomaga na żołądek?

Nie potwierdzono takiego działania. Jeśli masz dolegliwości żołądkowe, pamiętaj, że mocny alkohol dodatkowo podrażnia błonę śluzową żołądka.

Czy bursztyn to kamień?

Nie. Bursztyn jest przeobrażoną żywicą roślinną. Możesz spotkać potoczne określenie kamień, ale z geologicznego punktu widzenia nie jest minerałem.

Przeczytaj również:
Kawior, perły i bursztyn w kosmetykach – jak działają?