D-dimery. Normy, badanie i interpretacja wyników

D-dimery – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Poziom D-dimerów, które powstają podczas rozpuszczania skrzepów krwi.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? Przede wszystkim przy podejrzeniu zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej.
• Czy trzeba być na czczo? Nie. Przed pobraniem możesz normalnie jeść i pić.
• Ile kosztuje? Około 55–100 zł. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle około 1–2 dni, zależnie od laboratorium i punktu pobrań.
• Inne nazwy / skróty: D-dimer, dimer D, DD.

Czytaj też:
Zakrzepica żył – przyczyny, objawy, leczenieaki ciśnieniomierz wybrać do domowych pomiarów?

D-dimery – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie D-dimerów wykonuje się przede wszystkim w przypadku podejrzenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Obejmuje ona:

• zakrzepicę żył głębokich – powstanie zakrzepu, najczęściej w głębokich żyłach nogi,
• zatorowość płucną – zablokowanie tętnicy płucnej, zwykle przez fragment zakrzepu, który przemieścił się z żył do płuc.

Lekarz może zlecić badanie m.in. wtedy, gdy pojawi się jednostronny ból i obrzęk nogi albo nagła duszność i ból w klatce piersiowej.

D-dimery oznacza się również przy podejrzeniu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC). To poważne zaburzenie, w którym krzepnięcie zostaje nadmiernie uruchomione w wielu naczyniach jednocześnie. Może to prowadzić zarówno do powstawania zakrzepów, jak i do krwawień.

Jeśli objawy od początku wskazują na duże prawdopodobieństwo zakrzepicy lub zatorowości, lekarz może od razu skierować Cię na badanie obrazowe. Nie trzeba wtedy czekać na wynik D-dimerów.

D-dimery – jak przygotować się do badania?

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie musisz być na czczo ani zgłaszać się do punktu pobrań o określonej porze. Przed pobraniem odpocznij przez kilka minut i unikaj wcześniej intensywnego wysiłku.

Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, poinformuj o tym lekarza. Mogą wpływać na poziom D-dimerów i znaczenie wyniku. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków przed badaniem.

D-dimery – pobierany materiał

Do badania pobiera się krew żylną, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym.

D-dimery oznacza się zwykle w osoczu, czyli płynnej części krwi. Materiał pobiera się do specjalnej probówki zawierającej cytrynian sodu, który zapobiega krzepnięciu próbki przed wykonaniem oznaczenia.

D-dimery – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Nie. Przed badaniem D-dimerów możesz normalnie jeść i pić.

Jeśli tego samego dnia wykonujesz także inne badania wymagające bycia na czczo, przygotuj się zgodnie z zaleceniami dotyczącymi całego zestawu.

D-dimery – cena badania

Badanie D-dimerów kosztuje zwykle około 55–100 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

Przed badaniem sprawdź aktualny cennik wybranego laboratorium, ponieważ koszt może różnić się między miastami i punktami tej samej sieci.

D-dimery – co może wpłynąć na wynik badania?

Na interpretację wyniku wpływa przede wszystkim Twój stan zdrowia i sytuacja, w której wykonano badanie.

Znaczenie mają m.in.:

• wiek,
• ciąża i okres po porodzie,
• niedawna operacja lub uraz,
• długotrwałe unieruchomienie,
• aktywna infekcja lub stan zapalny,
• choroba nowotworowa,
• leczenie przeciwzakrzepowe.

Leki przeciwzakrzepowe mogą obniżać stężenie D-dimerów, dlatego poinformuj lekarza, jeśli je stosujesz.

Wynik mogą zaburzać również problemy z pobraniem lub jakością próbki. Jeśli laboratorium stwierdzi, że materiał nie nadaje się do analizy, konieczne może być ponowne pobranie krwi.

D-dimery – normy i interpretacja wyniku

Norma D-dimerów zależy od metody badania i jednostki, dlatego zawsze sprawdź zakres podany przez laboratorium.

W przypadku wyniku w jednostkach FEU często stosowany próg wynosi:

≤500 ng/ml FEU, czyli ≤500 µg/l FEU lub ≤0,5 mg/l FEU.

• Wynik do 500 ng/ml FEU może pomóc wykluczyć zakrzepicę żył głębokich lub zatorowość płucną, jeśli prawdopodobieństwo tych chorób jest małe lub pośrednie.
• Wynik powyżej 500 ng/ml FEU nie potwierdza zakrzepicy – wymaga oceny możliwej przyczyny.

U dorosłych kobiet, które nie są w ciąży, i mężczyzn wynik interpretuje się tak samo.

Niektóre laboratoria stosują jednostki DDU. W przybliżeniu 500 ng/ml FEU odpowiada 250 ng/ml DDU, dlatego przed porównaniem wyników sprawdź jednostkę.

U osób po 50. roku życia lekarz może zastosować próg zależny od wieku: wiek × 10 ng/ml FEU. Dla osoby w wieku 65 lat wynosi on 650 ng/ml FEU. Jest to próg stosowany w określonych zasadach diagnostycznych, a nie osobna norma laboratoryjna.

D-dimery u dzieci – normy

U dzieci nie ma jednego uniwersalnego progu odpowiedniego dla każdego wieku i każdej metody badania.

Wynik dziecka porównaj z zakresem podanym przez laboratorium. Lekarz uwzględni również wiek, objawy oraz prawdopodobieństwo choroby zakrzepowej.

D-dimery u kobiet w ciąży – normy

W ciąży poziom D-dimerów naturalnie wzrasta, dlatego próg 500 ng/ml FEU może być przekroczony także bez zakrzepicy.

Nie ma jednej uniwersalnej normy dla każdego trymestru. Przy podejrzeniu zatorowości płucnej lekarz może uwzględnić próg 500 lub 1000 µg/l FEU, zależnie od objawów i zastosowanego sposobu oceny. Nie są to normy ciążowe, ale wartości pomocne w dalszej diagnostyce.

Niski poziom D-dimerów – przyczyny

Niski poziom D-dimerów jest zazwyczaj prawidłowym wynikiem. Nie oznacza niedoboru ani choroby wymagającej leczenia.

Jeśli jednak masz objawy mogące wskazywać na zakrzepicę lub zatorowość płucną, wynik powinien ocenić lekarz razem z całym obrazem klinicznym.

Niski poziom D-dimerów – objawy

Niski poziom D-dimerów sam w sobie nie powoduje objawów.

Jeśli jednak masz nagłą duszność, ból w klatce piersiowej albo jednostronny ból i obrzęk nogi, nie próbuj samodzielnie wykluczać zakrzepicy na podstawie jednego wyniku. Skontaktuj się z lekarzem.

Wysoki poziom D-dimerów – przyczyny

Wysokie D-dimery oznaczają, że w organizmie nasiliło się tworzenie i rozpuszczanie fibryny, czyli białka tworzącego skrzep. Sam wynik nie pokazuje jednak, dlaczego tak się dzieje ani gdzie znajduje się ewentualny zakrzep.

D-dimery mogą być podwyższone m.in. w przypadku:

• zakrzepicy żył głębokich,
• zatorowości płucnej,
• rozsianym wykrzepianiu wewnątrznaczyniowym (DIC),
• infekcji,
• stanów zapalnych,
• sepsy,
• chorób nowotworowych,
• ciąży i w okresie po porodzie,
• niedawnej operacji lub urazu,
• długotrwałego unieruchomienia,
• niektórych chorób wątroby,
• niewydolności serca,
• starszego wieku.

D-dimery a stan zapalny: infekcja lub inny stan zapalny mogą zwiększać poziom D-dimerów nawet wtedy, gdy nie ma zakrzepicy. Dlatego wysoki wynik zawsze trzeba oceniać razem z objawami i innymi badaniami.

Wysokie D-dimery a nowotwory: podwyższony wynik może występować również przy chorobach nowotworowych, ale D-dimery nie są markerem konkretnego nowotworu i nie służą do jego rozpoznawania.

Nie ma jednej wartości, np. 1000 czy 1500 ng/ml, która potwierdza zakrzepicę. Najpierw sprawdź jednostkę, a następnie omów wynik z lekarzem.

Wysoki poziom D-dimerów – objawy

Wysokie D-dimery same w sobie nie powodują objawów. Dolegliwości zależą od przyczyny wzrostu wyniku.

Przy zakrzepicy żył głębokich mogą wystąpić:

• jednostronny obrzęk nogi,
• ból lub tkliwość kończyny,
• zaczerwienienie skóry,
• wyraźnie cieplejsza skóra chorej nogi.

Przy zatorowości płucnej mogą pojawić się:

• nagła duszność,
• ból w klatce piersiowej nasilający się podczas oddychania,
• szybkie bicie serca,
• kaszel z krwią,
• zasłabnięcie lub omdlenie.

Nagła duszność, silny ból w klatce piersiowej, omdlenie albo szybko narastający jednostronny obrzęk nogi wymagają pilnej pomocy medycznej. Nie czekaj wtedy na planowane badanie D-dimerów.

D-dimery – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania D-dimerów skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, czynników ryzyka oraz innych wyników badań.

Jeśli wynik jest podwyższony albo objawy budzą podejrzenie zakrzepicy lub zatorowości płucnej, lekarz może zlecić dalszą diagnostykę, np.:

• USG żył kończyn dolnych – przy podejrzeniu zakrzepicy,
• angio-TK tętnic płucnych – przy podejrzeniu zatorowości płucnej.

D-dimery – powiązane badania

• USG doppler żył kończyn dolnych – pomaga wykryć zakrzepicę żył głębokich.
• Angio-TK tętnic płucnych – pomaga potwierdzić lub wykluczyć zatorowość płucną.
• APTT – pomaga ocenić działanie części układu krzepnięcia.
• PT i INR – pomagają ocenić inne elementy procesu krzepnięcia.
• Fibrynogen – to białko, z którego podczas krzepnięcia powstaje fibryna tworząca skrzep.
• Morfologia krwi z liczbą płytek – pozwala ocenić m.in. liczbę płytek uczestniczących w krzepnięciu.
• Troponiny sercowe – pomagają ocenić uszkodzenie mięśnia sercowego i mogą być oznaczane w dalszej diagnostyce niektórych pacjentów z podejrzeniem zatorowości płucnej.
• NT-proBNP – pomaga ocenić obciążenie serca i może być wykorzystywany w ocenie wybranych osób z zatorowością płucną.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o D-dimery

D-dimer – co to za badanie?

To badanie krwi, które mierzy poziom produktów powstających podczas rozpuszczania skrzepów. Wykorzystuje się je przede wszystkim do wykluczania zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej u osób, u których prawdopodobieństwo tych chorób nie jest wysokie.

Czy badanie D-dimerów trzeba wykonywać na czczo?

Nie. Przed badaniem możesz normalnie jeść i pić.

Jaka jest norma D-dimerów?

W przypadku wyniku podawanego w FEU często stosuje się próg ≤500 ng/ml FEU. Zawsze sprawdź jednak jednostkę oraz zakres podany przez laboratorium.

Jaki wynik D-dimerów świadczy o zakrzepicy?

Żaden pojedynczy wynik nie potwierdza zakrzepicy. Podwyższone D-dimery trzeba ocenić razem z objawami, czynnikami ryzyka i – jeśli jest taka potrzeba – wynikami badań obrazowych.

Czy D-dimery 1500 ng/ml oznaczają zakrzepicę?

Nie muszą. Najpierw sprawdź jednostkę wyniku. Podwyższone D-dimery mogą występować również przy infekcji, stanie zapalnym, w ciąży, po operacji lub po urazie.

Czy D-dimery rosną przy stanie zapalnym?

Tak. Infekcje i inne stany zapalne mogą zwiększać poziom D-dimerów również bez zakrzepicy.

Czy wysokie D-dimery mogą występować przy nowotworze?

Tak. Wysokie D-dimery mogą występować przy chorobach nowotworowych, ale badanie nie służy do wykrywania ani rozpoznawania konkretnego nowotworu.

Ile kosztuje badanie D-dimerów?

Badanie D-dimerów kosztuje zwykle około 55–100 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

Przeczytaj również:
Ból łydek. Jaka może być przyczyna?