Tran a koncentracja. Jak DHA wspiera pracę mózgu u dzieci w wieku szkolnym?
Koncentracja, pamięć i sprawne przetwarzanie informacji mają duże znaczenie w codziennym funkcjonowaniu dziecka w wieku szkolnym. Ich podstawą jest prawidłowo zbilansowana dieta dostarczająca odpowiedniej ilości energii, białka, witamin, składników mineralnych oraz kwasów tłuszczowych omega-3. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje DHA (kwas dokozaheksaenowy), który jest ważnym składnikiem tkanki nerwowej. Jaką funkcję pełni DHA w organizmie dziecka i czy jego podaż może mieć znaczenie dla koncentracji?
DHA – co to za kwas tłuszczowy i dlaczego jest ważny dla mózgu?
DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy, należy do długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3. Występuje naturalnie przede wszystkim w tłustych rybach morskich i produktach na ich bazie. Organizm może w niewielkim stopniu wytwarzać DHA z kwasu alfa-linolenowego (ALA), jednak konwersja ta jest ograniczona, dlatego istotnym źródłem DHA pozostaje dieta.
DHA jest ważnym składnikiem błon komórkowych, szczególnie komórek układu nerwowego oraz siatkówki oka. W mózgu stanowi jeden z dominujących kwasów tłuszczowych i uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu komórek nerwowych. Jest więc jednym ze składników potrzebnych do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego dziecka.
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał, że spożywanie DHA przyczynia się do prawidłowego rozwoju mózgu u dzieci. Nie oznacza to jednak, że zwiększanie podaży DHA ponad potrzeby organizmu będzie dodatkowo poprawiało pracę mózgu.
Jak DHA może wpływać na koncentrację i funkcje poznawcze dziecka?
Prawidłowa praca mózgu jest niezbędna do wykonywania złożonych zadań poznawczych, takich jak:
- uczenie się,
- zapamiętywanie,
- skupianie uwagi,
- przetwarzanie informacji.
DHA, jako element błon komórkowych neuronów, uczestniczy w utrzymaniu ich prawidłowej struktury i funkcjonowania.
Czy oznacza to, że większa ilość DHA w diecie automatycznie poprawi koncentrację dziecka? Nie ma podstaw, aby tak twierdzić. Badania dotyczące wpływu suplementacji kwasami omega-3 na funkcje poznawcze u zdrowych dzieci przynoszą niejednoznaczne wyniki. Przeglądy badań wskazują na możliwe korzyści w niektórych obszarach, ale nie potwierdzają jednoznacznie, że suplementacja DHA poprawia koncentrację czy pamięć u wszystkich dzieci.
Znaczenie może mieć wyjściowy poziom kwasów omega-3, sposób żywienia, dawka suplementu oraz stan zdrowia dziecka. Dlatego DHA należy traktować jako składnik potrzebny do wsparcia prawidłowego funkcjonowania organizmu, a nie środek poprawiający koncentrację.
Tran dla dziecka – skąd bierze się DHA?
Tran to olej otrzymywany z wątroby dorsza lub innych ryb dorszowatych. Różni się od zwykłego oleju rybiego przede wszystkim źródłem pochodzenia i składem. Oleje rybie otrzymywane z tkanek ryb mogą zawierać EPA i DHA, natomiast tran naturalnie dostarcza również witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – przede wszystkim witamin A i D. Ich zawartość zależy jednak od konkretnego preparatu.
DHA i EPA są długołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi omega-3. W przypadku suplementu dla dziecka istotne jest więc nie tylko to, że na opakowaniu znajduje się informacja „tran” lub „omega-3”, ale przede wszystkim ile DHA i EPA znajduje się w zalecanej porcji.
Warto również sprawdzić zawartość witamin A i D. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy dziecko przyjmuje inne suplementy zawierające te składniki. Łączenie kilku preparatów bez sprawdzenia ich składu może prowadzić do niepotrzebnego zwiększenia podaży niektórych substancji.
Ile DHA potrzebuje dziecko w wieku szkolnym?
Nie istnieje jedna uniwersalna dawka suplementu odpowiednia dla każdego dziecka. Zapotrzebowanie i sposób postępowania zależą od wieku, sposobu żywienia oraz ilości omega-3 dostarczanych wraz z dietą.
EFSA wskazuje, że u dzieci w wieku 2–18 lat około 250 mg DHA dziennie dostarczane wraz z żywnością lub suplementem odpowiada ilości związanej z zatwierdzonym oświadczeniem dotyczącym prawidłowego rozwoju mózgu. Jednocześnie europejskie wartości referencyjne wskazują, że w przypadku dzieci w wieku 2–18 lat nie ustalono jednej ścisłej wartości odpowiedniego spożycia DHA i EPA, a zalecenia żywieniowe powinny uwzględniać spożywanie ryb.
Podstawowym źródłem DHA w diecie są tłuste ryby morskie, takie jak łosoś, sardynki czy makrela. Jeśli dziecko regularnie je ryby, dodatkowa suplementacja może nie być potrzebna. W przypadku diety ubogiej w ryby warto natomiast omówić możliwość zastosowania preparatu z pediatrą lub dietetykiem.
Dawkę preparatu należy dobierać zgodnie z informacją na opakowaniu oraz indywidualnymi zaleceniami specjalisty. Jest to szczególnie ważne, gdy dziecko przyjmuje inne produkty zawierające witaminę A, D lub kwasy omega-3.
Jak wspierać koncentrację dziecka na co dzień?
Prawidłowa podaż DHA jest tylko jednym z elementów stylu życia wspierającego prawidłowe funkcjonowanie mózgu.
Równie ważne są:
- urozmaicona dieta dostarczająca odpowiedniej ilości białka, zdrowych tłuszczów, witamin i składników mineralnych,
- regularne posiłki i odpowiednie nawodnienie,
- sen dostosowany do wieku dziecka,
- codzienna aktywność fizyczna,
- robienie przerw podczas nauki,
- ograniczenie rozpraszaczy, np. telefonu i innych urządzeń elektronicznych podczas odrabiania lekcji.
Jeżeli trudności z koncentracją utrzymują się przez dłuższy czas, występują zarówno w domu, jak i w szkole lub wyraźnie utrudniają dziecku naukę i codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z pediatrą. Problemy z uwagą mogą mieć wiele przyczyn i nie powinny być automatycznie przypisywane niedoborowi omega-3.
Tran i DHA – o czym pamiętać przy suplementacji?
Tran może być sposobem na uzupełnienie diety w DHA i EPA, ale nie zastępuje prawidłowo zbilansowanego jadłospisu. Przy wyborze preparatu warto sprawdzić przede wszystkim zawartość DHA w zalecanej porcji, a także ilość EPA oraz witamin A i D, jeśli występują w produkcie.
Nie należy bez sprawdzenia składu łączyć kilku preparatów zawierających te same składniki. Dotyczy to szczególnie produktów dostarczających witaminy A i D. Tran może zawierać oba te składniki, dlatego nie powinno się łączyć go z innym preparatem witaminowym bez sprawdzenia ich łącznej podaży. Preparat powinien być przeznaczony dla odpowiedniej grupy wiekowej i stosowany zgodnie z zaleceniami producenta.
Warto również przestrzegać zasad przechowywania wskazanych na opakowaniu. Ma to znaczenie dla jakości oleju, ponieważ wielonienasycone kwasy tłuszczowe są podatne na utlenianie.
DHA jest ważnym składnikiem dla prawidłowego funkcjonowania i rozwoju mózgu dziecka, ale dobra koncentracja zależy od znacznie większej liczby czynników. Odpowiednia dieta, sen, aktywność fizyczna i warunki do nauki powinny stanowić podstawę codziennego wsparcia dziecka. Tran może być natomiast jednym ze sposobów uzupełnienia podaży omega-3, szczególnie gdy dieta nie dostarcza wystarczającej ilości ich naturalnych źródeł.
- EFSA NDA Panel, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for fats, including saturated fatty acids, polyunsaturated fatty acids, monounsaturated fatty acids, trans fatty acids, and cholesterol, EFSA Journal, https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1461 [dostęp 12.10.2026]
- Lauritzen L. i wsp., DHA Effects in Brain Development and Function, Nutrients. 2016 Jan 4;8(1):6
- EFSA NDA Panel, Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to DHA and contribution to normal brain development, EFSA Journal, 2014, https://doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3840 [dostęp 12.10.2026]
- van der Wurff I.S.M. i wsp., Effect of Omega-3 Long Chain Polyunsaturated Fatty Acids (n-3 LCPUFA) Supplementation on Cognition in Children and Adolescents, Nutrients. 2020 Oct 12;12(10):3115
- Emery S. i wsp., Omega-3 and its domain-specific effects on cognitive test performance in youths: A meta-analysis, Neurosci Biobehav Rev. 2020 May:112:420-436
- NHS, Vitamins for children, https://www.nhs.uk/baby/weaning-and-feeding/vitamins-for-children/ [dostęp 12.10.2026]







