Jak wspierać odporność u dzieci? Dieta, suplementacja i profilaktyka

Jak kształtuje się układ odpornościowy u dzieci?

Odporność każdego człowieka kształtuje się już w życiu płodowym. W chwili narodzin układ odpornościowy jest stosunkowo niedojrzały i ewoluuje przez czas dzieciństwa, dojrzewania i dorosłość aż do schyłku starości. Komórki dziecięcego układu odpornościowego każdego dnia uczą się walki z nowymi zagrożeniami oraz rozpoznawania własnych komórek, aby w przyszłości ich nie atakować. 

Pierwszą „tarczę” przed atakującymi patogenami stanowi wrodzony układ odpornościowy, odporność nabyta rozwija się stopniowo i z roku na rok jest bardziej wyspecjalizowana.

Układ odpornościowy noworodka nie jest jeszcze w pełni dojrzały. Dotyczy to zarówno odporności wrodzonej, jak i nabytej, dlatego niemowlęta, a szczególnie wcześniaki, są bardziej podatne na niektóre zakażenia.

Czytaj też:
Najlepsze preparaty na odporność dla dzieci. Ranking syropów i suplementów

Skład mleka matki a odporność u dzieci

Mleko kobiece zawiera wiele składników, które wspierają niedojrzały układ odpornościowy dziecka. Należą do nich m.in. przeciwciała, przede wszystkim immunoglobulina A (sIgA), a także inne substancje o działaniu ochronnym.

Przeciwciała obecne w mleku działają głównie na powierzchni błon śluzowych, m.in. w przewodzie pokarmowym, gdzie pomagają chronić dziecko przed drobnoustrojami. Karmienie piersią wspiera w ten sposób naturalne mechanizmy obronne organizmu w okresie, gdy układ odpornościowy dziecka nadal dojrzewa.

Wraz z wiekiem układ immunologiczny stopniowo się rozwija i coraz skuteczniej reaguje na kontakt z różnymi drobnoustrojami.

Infekcje u dzieci – czy to norma?

Układ odpornościowy dziecka rozwija się stopniowo wraz z wiekiem. W pierwszych latach życia, a szczególnie po rozpoczęciu uczęszczania do żłobka lub przedszkola, kontakt z nowymi drobnoustrojami jest bardzo częsty. W efekcie dziecko może chorować częściej niż osoba dorosła.

Częste infekcje, zwłaszcza górnych dróg oddechowych, są u małych dzieci zjawiskiem powszechnym i nie muszą świadczyć o zaburzeniach odporności. Z czasem, wraz z dojrzewaniem układu immunologicznego, liczba zachorowań zwykle się zmniejsza. Istotną rolę w ochronie przed wieloma chorobami zakaźnymi odgrywają również szczepienia.

Warto jednak pamiętać, że dziecko nie musi często chorować, aby jego odporność rozwijała się prawidłowo. Jeśli infekcje są wyjątkowo częste, mają ciężki lub nietypowy przebieg, wymagają hospitalizacji albo towarzyszą im problemy z prawidłowym wzrastaniem, skonsultuj się z pediatrą.

Aby wspierać prawidłowe funkcjonowanie odporności dziecka, zadbaj przede wszystkim o:

• zbilansowaną i różnorodną dietę,
• odpowiednią ilość snu,
• regularną aktywność fizyczną,
• codzienny ruch i przebywanie na świeżym powietrzu,
• szczepienia zgodne z aktualnymi zaleceniami.

Co obniża odporność u dzieci?

Na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego dziecka wpływa wiele czynników. Niekorzystne znaczenie mogą mieć przede wszystkim:

• niedoborowa i mało urozmaicona dieta,
• niedobór snu,
• przewlekły stres,
• mała aktywność fizyczna,
• narażenie na dym tytoniowy,
• niektóre choroby przewlekłe,
• stosowanie niektórych leków, np. leków immunosupresyjnych.

Jak zbadać układ odpornościowy dziecka?

Częste infekcje u dziecka nie zawsze oznaczają zaburzenia odporności, dlatego nie ma potrzeby wykonywania szerokiego panelu badań profilaktycznie. Jeśli jednak zakażenia są wyjątkowo częste, ciężkie lub mają nietypowy przebieg, pediatra może zalecić dalszą diagnostykę.

W zależności od objawów lekarz może zlecić m.in.:

• morfologię krwi z rozmazem,
• oznaczenie stężenia immunoglobulin,
• ocenę układu dopełniacza,
• ocenę liczby i rodzaju limfocytów,
• inne badania dobrane do objawów i historii chorób dziecka.

Zakres diagnostyki zawsze ustala lekarz – nie każde dziecko z częstymi infekcjami wymaga specjalistycznych badań odporności.

Odporność u dzieci – co można zastosować?

Podstawą prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego dziecka są zbilansowana dieta, odpowiednia ilość snu, aktywność fizyczna oraz szczepienia. W niektórych sytuacjach pomocne może być również uzupełnienie diety o wybrane składniki. Preparat zawsze dobieraj do wieku i potrzeb dziecka.

Kwasy omega-3

Kwasy omega-3, w tym DHA i EPA, są ważnym elementem prawidłowej diety dziecka. Wspierają m.in. prawidłowy rozwój mózgu i układu nerwowego. Najlepszym źródłem DHA i EPA są tłuste ryby morskie, a w przypadku niewystarczającego spożycia można rozważyć odpowiednio dobrany preparat z olejem rybim lub z alg.

U małych dzieci zapotrzebowanie na DHA wynosi około 100 mg na dobę, natomiast u starszych dzieci warto przede wszystkim zadbać o regularne spożywanie ryb.

Witamina D3

Witamina D wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, a jej odpowiednia podaż jest szczególnie ważna w okresie wzrostu i rozwoju dziecka.

Zgodnie z polskimi zaleceniami suplementacja witaminy D zależy m.in. od wieku dziecka, masy ciała, diety oraz ekspozycji na słońce. U niemowląt najczęściej stosuje się 400–600 j.m. na dobę, natomiast u starszych dzieci dawkę dobiera się do wieku i indywidualnych potrzeb.

Probiotyki 

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach mogą przynosić określone korzyści zdrowotne. Ich działanie zależy jednak od konkretnego szczepu – nie każdy probiotyk ma takie same właściwości.

Wybierając probiotyk dla dziecka, zwróć uwagę przede wszystkim na dokładne oznaczenie szczepu i jego udokumentowane działanie w konkretnym wskazaniu. Nie ma również uniwersalnego zalecenia, aby każde dziecko przyjmowało probiotyk przez kilka miesięcy w celu „wzmocnienia odporności”.

Lizaty bakteryjne

Lizaty bakteryjne to preparaty zawierające fragmenty komórek bakterii, których zadaniem jest pobudzenie odpowiedzi układu odpornościowego. Nie są jednak szczepionkami w tradycyjnym znaczeniu tego słowa.

Niektóre preparaty, np. zawierające OM-85, są stosowane u wybranych dzieci z nawracającymi infekcjami dróg oddechowych. Dostępne dane wskazują na możliwość zmniejszenia częstości nawrotów infekcji w tej grupie, jednak o zastosowaniu takiego leczenia powinien zdecydować lekarz.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o odporność u dzieci

Ile infekcji w roku u dziecka jest normą?

Małe dzieci, szczególnie uczęszczające do żłobka lub przedszkola, mogą przechodzić kilka infekcji dróg oddechowych w ciągu roku. Zwykle wraz z wiekiem chorują coraz rzadziej. Ważna jest jednak nie tylko liczba infekcji, ale również ich przebieg.

Kiedy częste infekcje u dziecka powinny niepokoić?

Skonsultuj się z pediatrą, jeśli infekcje są wyjątkowo ciężkie, długotrwałe, mają nietypowy przebieg, często wymagają antybiotykoterapii lub hospitalizacji albo towarzyszą im problemy z prawidłowym wzrastaniem dziecka.

Czy dziecko musi chorować, żeby nabrać odporności?

Nie. Układ odpornościowy dziecka dojrzewa stopniowo i nie ma potrzeby celowego narażania go na infekcje. Ważną rolę w bezpiecznym nabywaniu odporności przeciwko określonym chorobom odgrywają szczepienia.

Czy pobyt w żłobku lub przedszkolu osłabia odporność dziecka?

Nie osłabia jej bezpośrednio, ale oznacza częstszy kontakt z drobnoustrojami. Dlatego po rozpoczęciu uczęszczania do żłobka lub przedszkola dziecko może przez pewien czas częściej przechodzić infekcje.

Czy warto wykonywać badania odporności u zdrowego dziecka?

Nie ma potrzeby rutynowego wykonywania szerokiego panelu badań odporności u zdrowego dziecka. Jeśli infekcje są nietypowo częste lub ciężkie, pediatra może zlecić odpowiednie badania, np. morfologię krwi z rozmazem czy oznaczenie immunoglobulin.

Przeczytaj również:
Witamina D3 dla dzieci. Ranking suplementów