Dieta lekkostrawna. Co jeść, zasady i przykładowy jadłospis

Dieta lekkostrawna – zalecenia i produkty 

Dieta lekkostrawna jest modyfikacją codziennego sposobu żywienia. Różni się od diety stosowanej przez osoby zdrowe przede wszystkim odpowiednim doborem produktów oraz sposobem przygotowywania posiłków, dzięki czemu pokarmy są łatwiejsze do strawienia i lepiej tolerowane przez przewód pokarmowy.

Wskazaniami do stosowania diety lekkostrawnej są: 

• stany zapalne błony śluzowej przewodu pokarmowego, 
• nowotwory przewodu pokarmowego, 
• zakażenia i zatrucia pokarmowe, 
• choroby dróg moczowych, 
• infekcje przebiegające z gorączką, 
• zapalenie płuc i rozedma płuc, 
• zawał, 
• okres rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych, 
• wiek podeszły. 

Założenia dla diety lekkostrawnej opierają się na dostarczaniu białka w ilości 12-15% dobowego zapotrzebowania energetycznego, do 30% tłuszczu oraz 55-60% węglowodanów.

Modyfikacją diety lekkostrawnej jest dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu oraz dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji wzmagających wydzielanie soku żołądkowego. Zmiany te stosuje się w celu dodatkowej ochrony takich narządów jak wątroba, trzustka i żołądek, w różnych przypadkach chorobowych.  

Charakterystyczne dla diety lekkostrawnej jest zmniejszenie podaży błonnika pokarmowego do około 25 g na dobę. Także ograniczenie lub wyeliminowanie produktów tłustych, smażonych, wzdymających, pikantnych i tych długo zalegających w żołądku.

Zaleca się regularne spożywanie niewielkich objętościowo posiłków, najlepiej w ilości 5-6 w ciągu dnia, a ostatni minimum 2-3 godziny przed snem. 

Jak przygotowywać dania lekkostrawne?

W diecie lekkostrawnej bardzo ważne jest, aby potrawy były przyrządzane na świeżo. Zalecanymi sposobami obróbki kulinarnej są gotowanie na parze, gotowanie w wodzie, duszenie czy też pieczenie w folii lub w pergaminie. Smażenie i pieczenie na tłuszczu jest niedozwolone. Unikaj produktów marynowanych i wędzonych.  

Aby zredukować ilość błonnika w diecie lub sprawić, by nie był bardzo drażniący dla przewodu pokarmowego, wybieraj dojrzałe owoce i młode warzywa oraz obieraj je ze skórki. Dobrym rozwiązaniem będzie również przecieranie i miksowanie produktów, np. w formie musów, soków, puree oraz włączanie do jadłospisu bardziej oczyszczonych produktów zbożowych.  

Zastosowanie takich technik kulinarnych jak spulchnianie potraw poprzez dodatek ubitej piany z białek czy też namoczonej w wodzie lub mleku bułki zwiększa strawność dań. Na szczególną uwagę zasługuje przyprawianie posiłków za pomocą łagodnych przypraw, które uatrakcyjniają smak i dodatkowo pobudzają łaknienie. 

Co jeść, a czego unikać?

Dieta lekkostrawna – produkty zalecane

Wybierając produkty na diecie lekkostrawnej, stawiaj przede wszystkim na żywność łatwą do strawienia i dobrze tolerowaną przez Twój przewód pokarmowy.

Zwykle dobrze sprawdzają się:

• pieczywo: jasne pieczywo pszenne, bułki, sucharki, biszkopty, grzanki;
• mięso i ryby: chude mięso, np. kurczak, indyk, cielęcina i królik, a także chude ryby, np. dorsz, mintaj, morszczuk i sola; najlepiej gotowane, duszone bez obsmażania lub pieczone;
• nabiał: chudy twaróg, serek homogenizowany, jogurt naturalny, kefir, maślanka i mleko o niskiej zawartości tłuszczu – jeśli dobrze je tolerujesz;
• produkty zbożowe: kasza manna, biały ryż, płatki ryżowe, drobny makaron i inne oczyszczone produkty zbożowe;
• warzywa: marchew, dynia, cukinia, pietruszka, seler, pomidory bez skórki i ziemniaki; najlepiej po ugotowaniu, rozdrobnieniu lub przetarciu;
• owoce: dojrzałe, delikatne owoce, np. banany, brzoskwinie, morele i jabłka po ugotowaniu lub upieczeniu; w razie potrzeby usuń skórkę i pestki;
• tłuszcze: niewielkie ilości oleju rzepakowego, oliwy z oliwek lub masła;
• napoje: woda niegazowana, słaba herbata oraz łagodne napary ziołowe i owocowe.

Lekkostrawne jedzenie – czego lepiej unikać?

Niektóre produkty mogą zwiększać obciążenie przewodu pokarmowego, dlatego podczas stosowania diety lekkostrawnej ograniczaj przede wszystkim:

• pieczywo i produkty z dużą ilością błonnika: pieczywo pełnoziarniste, razowe, z otrębami oraz grube kasze;
• tłuste mięso i ryby: tłuste gatunki mięsa, np. wieprzowina, baranina, gęś i kaczka, a także tłuste ryby; ograniczaj również tłuste wędliny, konserwy i pasztety;
• produkty smażone i panierowane: frytki, placki ziemniaczane, krokiety oraz inne potrawy przygotowywane z dużą ilością tłuszczu;
• warzywa wzdymające: nasiona roślin strączkowych, warzywa kapustne, cebula, czosnek i por – szczególnie jeśli powodują u Ciebie dolegliwości;
• produkty marynowane i wędzone: marynaty, warzywa konserwowe, wędliny i ryby wędzone;
• słodycze i produkty wysokotłuszczowe: tłuste ciasta, czekoladę, chałwę i orzechy;
• ostre przyprawy: chili, pieprz, curry, musztardę, ocet i inne dodatki, które nasilają dolegliwości;
• napoje: alkohol, napoje gazowane oraz mocną kawę i herbatę.

Pamiętaj, że dieta lekkostrawna powinna być dopasowana do Twojej indywidualnej tolerancji. Jeśli konkretny produkt zalecany na tej diecie powoduje u Ciebie dyskomfort, ogranicz go lub wybierz jego łagodniejszą formę.

Dieta lekkostrawna dla dziecka 

Dieta lekkostrawna u dziecka powinna być dostosowana do jego wieku, stanu zdrowia i przyczyny jej stosowania. Może być zalecana m.in. podczas niektórych chorób przewodu pokarmowego, infekcji przebiegających z gorączką oraz w wybranych sytuacjach przed lub po zabiegach – zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza.

W jadłospisie dziecka możesz uwzględnić łatwostrawne produkty, takie jak jasne pieczywo, biały ryż, drobne kasze, gotowane warzywa, dojrzałe owoce bez skórki, chude mięso i ryby. Sposób przygotowania oraz konsystencję posiłków dopasuj do wieku dziecka i jego tolerancji, dbając jednocześnie o urozmaicenie i odpowiednią wartość odżywczą diety.

Nie warto natomiast stosować u dziecka bardzo restrykcyjnej diety lekkostrawnej przez dłuższy czas, ponieważ może prowadzić do niedostatecznej podaży energii i składników odżywczych.

Dieta lekkostrawna po operacji 

Sposób żywienia po operacji powinien dostarczać Ci odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych potrzebnych do powrotu do zdrowia. Rodzaj i konsystencję posiłków dobiera się indywidualnie, uwzględniając rodzaj zabiegu, stan pacjenta oraz jego możliwości gryzienia, połykania i trawienia pokarmów.

Po niektórych operacjach konieczne może być czasowe wprowadzenie dodatkowych ograniczeń. Ich zakres zależy od rodzaju zabiegu i może dotyczyć m.in. ilości tłuszczu, błonnika lub produktów pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. W wybranych przypadkach stosuje się również dietę o zmienionej konsystencji, np. płynną, papkowatą lub półpłynną, szczególnie gdy pacjent ma trudności z gryzieniem lub połykaniem.

Wraz z poprawą stanu zdrowia dieta jest stopniowo rozszerzana zgodnie z zaleceniami zespołu medycznego. Nie ma jednej uniwersalnej diety pooperacyjnej – sposób żywienia powinien być dostosowany do rodzaju zabiegu i indywidualnych potrzeb pacjenta.

Rozszerzanie diety po operacji powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka.

Dieta lekkostrawna – przepisy 

Pasta twarogowo-warzywna na bułce pszennej

• 1 bułka pszenna,
• 60 g chudego twarogu,
• 2 łyżki jogurtu naturalnego,
• 1 mała marchew,
• 1/2 pomidora bez skórki,
• 1 łyżeczka koperku.

Przepis: Marchew ugotuj do miękkości i drobno rozgnieć lub zetrzyj. Twaróg wymieszaj z jogurtem, dodaj marchew i posiekany koperek. Pastę nałóż na bułkę pszenną, a następnie podawaj z pomidorem obranym ze skórki.

Zupa krem z dyni z grzankami

• 150 g dyni,
• 1 marchew,
• 130 g ziemniaków,
• 1 łyżeczka oliwy z oliwek,
• 1 kromka chleba pszennego.

Przepis: Dynię obierz, usuń pestki i pokrój na mniejsze kawałki. Ziemniaki i marchew obierz, pokrój i ugotuj razem z dynią do miękkości. Następnie zmiksuj warzywa na gładki krem i dodaj oliwę. Chleb opiecz w piekarniku, pokrój w kostkę i dodaj do zupy.

Leniwe pierogi z sosem bananowo-jabłkowym

• 1 jajko,
• 80 g mąki pszennej,
• 80 g chudego twarogu,
• 150 g ziemniaków,
• 1/2 dojrzałego banana,
• 1 małe jabłko.

Przepis: Ziemniaki ugotuj i dokładnie rozgnieć. Dodaj twaróg, jajko i mąkę, a następnie zagnieć jednolite ciasto. Uformuj wałek, pokrój go na kawałki i gotuj w lekko osolonej wodzie. Jabłko obierz, pokrój i ugotuj do miękkości, a następnie zmiksuj z bananem na gładki sos. Podawaj z ugotowanymi leniwymi pierogami.

Dieta lekkostrawna – jadłospis na tydzień

Poniższy jadłospis może być dla Ciebie inspiracją do komponowania posiłków na diecie lekkostrawnej. Wybieraj produkty, które dobrze tolerujesz, a wielkość porcji dopasuj do swojego zapotrzebowania na energię i stanu zdrowia.

Jeśli któryś z produktów powoduje u Ciebie dolegliwości, zamień go na inny, dobrze tolerowany produkt o podobnej wartości odżywczej. Przy diecie zaleconej z powodu konkretnej choroby lub po operacji jadłospis powinien uwzględniać indywidualne zalecenia lekarza lub dietetyka.

Dieta lekkostrawna – ile można ją stosować?

Czas stosowania diety lekkostrawnej zależy od przyczyny jej wprowadzenia, Twojego stanu zdrowia i tolerancji pokarmów. W przypadku krótkotrwałych dolegliwości może być stosowana przez kilka dni, natomiast przy chorobach przewlekłych lub w okresie rekonwalescencji sposób żywienia powinien być ustalany indywidualnie z lekarzem lub dietetykiem.

Gdy stan zdrowia się poprawia, dietę warto stopniowo rozszerzać, aby nie ograniczać bez potrzeby różnorodności produktów i podaży składników odżywczych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o dietę lekkostrawną

Czy dieta lekkostrawna pomaga schudnąć?

Dieta lekkostrawna nie jest dietą odchudzającą, ponieważ jej głównym celem jest ułatwienie trawienia i odciążenie przewodu pokarmowego. Jeśli chcesz zmniejszyć masę ciała, potrzebujesz odpowiednio dopasowanego jadłospisu z deficytem energetycznym.

Czy na diecie lekkostrawnej można jeść jajka?

Tak, możesz jeść jajka, szczególnie gotowane na miękko lub w formie delikatnej jajecznicy przygotowanej bez dużej ilości tłuszczu. Dzięki temu dostarczysz sobie wartościowego białka bez nadmiernego obciążania przewodu pokarmowego.

Czy kawa jest dozwolona na diecie lekkostrawnej?

Jeśli dobrze ją tolerujesz, niewielka ilość słabej kawy może być możliwa, jednak przy dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego lepiej ją ograniczyć. Zamiast niej możesz wybrać słabą herbatę lub łagodny napar ziołowy.

Czy na diecie lekkostrawnej można jeść słodycze?

Niewielkie ilości lekkich deserów, takich jak kisiel czy budyń, mogą urozmaicić jadłospis. Lepiej ograniczyć natomiast tłuste ciasta, czekoladę i ciężkie desery.

Czy dieta lekkostrawna jest dobra na biegunkę?

Może pomóc ograniczyć obciążenie przewodu pokarmowego, szczególnie gdy dobierzesz produkty odpowiednio do swoich objawów. Przy biegunce najważniejsze jest jednak uzupełnianie płynów i elektrolitów.

Czy dieta lekkostrawna jest dobra na zaparcia?

Klasyczna dieta lekkostrawna nie jest ukierunkowana na leczenie zaparć, ponieważ często ogranicza produkty będące dobrym źródłem błonnika. Jeśli zmagasz się z zaparciami, sposób żywienia warto dobrać przede wszystkim do ich przyczyny.

Czy na diecie lekkostrawnej można jeść nabiał?

Tak, jeśli dobrze go tolerujesz, możesz wybierać chudy twaróg, jogurt naturalny, kefir czy maślankę. Przy nietolerancji laktozy lub nasileniu dolegliwości po nabiale wybierz odpowiednie produkty bez laktozy.

Czy dieta lekkostrawna może być stosowana przez dłuższy czas?

Może być stosowana dłużej, jeśli istnieje ku temu wskazanie, ale powinna być odpowiednio zbilansowana i dostosowana do Twoich potrzeb. Przy długotrwałym stosowaniu warto skonsultować jadłospis z lekarzem lub dietetykiem.

Czy dieta lekkostrawna jest tym samym co dieta łatwostrawna?

Tak, określenia „dieta lekkostrawna” i „dieta łatwostrawna” są stosowane jako synonimy. W obu przypadkach chodzi o taki sposób żywienia, który ogranicza obciążenie przewodu pokarmowego i ułatwia trawienie.

Przeczytaj również:
Dieta w chorobie Leśniowskiego-Crohna