Hemoglobina glikowana (HbA1c). Norma, badanie i interpretacja wyniku

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Średnie stężenie glukozy we krwi z ostatnich 2–3 miesięcy. 
• Materiał: krew żylna. 
• Kiedy zbadać? Przy podejrzeniu cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego oraz podczas kontroli leczenia cukrzycy. 
• Czy trzeba być na czczo? / Jak się przygotować? Nie, badanie nie wymaga bycia na czczo.
• Ile kosztuje? Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zazwyczaj tego samego dnia.
  
• Inne nazwy / skróty: HbA1c, hemoglobina A1c, glycated hemoglobin (ang.).

Czytaj też:
Cukrzyca. Wszystko, co warto o niej wiedzieć

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – kto i kiedy powinien wykonać badanie? 

HbA1c wykorzystuje się zarówno w diagnostyce zaburzeń gospodarki glukozowej, jak i do kontroli cukrzycy. 

Lekarz może zalecić badanie m.in. w przypadku podejrzenia cukrzycy lub zwiększonego ryzyka jej rozwoju, np. u osób z:

• nadwagą lub otyłością,
• nadciśnieniem,
• cukrzycą u bliskich krewnych,
• przebytą cukrzycą ciążową,
• zespołem policystycznych jajników (PCOS).

U osoby z cukrzycą, która osiąga cele leczenia i ma stabilny przebieg choroby, HbA1c oznacza się przynajmniej raz w roku. Jeśli cel nie jest osiągany albo zmieniono terapię – co najmniej raz na 3 miesiące. 

Długotrwale podwyższone HbA1c wiąże się ze zwiększonym ryzykiem m.in. uszkodzenia nerek, siatkówki i nerwów. 

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – jak przygotować się do badania?

Badanie hemoglobiny glikowanej nie wymaga specjalnego przygotowania. Możesz wykonać je niezależnie od pory ostatniego posiłku i o dowolnej porze dnia. 

Jeżeli razem z HbA1c masz zlecone inne badania, przygotuj się zgodnie z zaleceniami dotyczącymi wszystkich zleconych badań.

Poinformuj personel o niedokrwistości, chorobach krwi, niedawnym krwawieniu lub przetoczeniu krwi oraz leczeniu erytropoetyną, ponieważ mogą wpływać na wiarygodność wyniku.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – pobierany materiał

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej.

Czy badanie HbA1c trzeba wykonać na czczo?

Do badania HbA1c nie trzeba być na czczo. Jeśli wykonujesz jednocześnie inne badania, zastosuj się do zaleceń dotyczących ich przygotowania.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – cena badania 

Badanie HbA1c kosztuje zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od placówki i aktualnego cennika.

Co może wpłynąć na wynik badania hemoglobiny glikowanej (HbA1c)? 

HbA1c zależy nie tylko od poziomu glukozy, ale też od czasu życia czerwonych krwinek. Dlatego niektóre stany mogą zafałszować wynik. 

Wynik może być zaniżony m.in. przy: 

• niedokrwistości hemolitycznej, 
• znacznej utracie krwi, 
• leczeniu erytropoetyną, 
• ciąży. 

Na wiarygodność wyniku mogą wpływać również przetoczenie krwi, niektóre hemoglobinopatie i zaawansowana choroba nerek. Jeśli HbA1c wyraźnie nie odpowiada pomiarom glukozy, lekarz może zlecić dodatkowe badania.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – normy

Stężenie hemoglobiny glikowanej HbA1c podaje się w procentach oraz w mmol/mol.

U osób niebędących w ciąży, niezależnie od płci, przyjmuje się:

• Wynik prawidłowy: poniżej 5,7% (poniżej 39 mmol/mol),
• Stan przedcukrzycowy: 5,7–6,4% (39–47 mmol/mol),
• Kryterium rozpoznania cukrzycy: 6,5% i więcej (48 mmol/mol i więcej).

U osób leczonych z powodu cukrzycy ogólnym celem jest zwykle HbA1c ≤7,0% (≤53 mmol/mol), ale lekarz dostosowuje go m.in. do wieku, rodzaju i czasu trwania cukrzycy, ryzyka hipoglikemii oraz chorób współistniejących.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – normy u dzieci

U dzieci i młodzieży wynik interpretuje się razem z pozostałymi badaniami i objawami. Prawidłowe HbA1c nie wystarcza do wykluczenia rozwijającej się cukrzycy typu 1. 

U dzieci i młodzieży z cukrzycą celem leczenia jest zwykle HbA1c ≤6,5% (≤48 mmol/mol).

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – normy u kobiet w ciąży 

HbA1c nie jest podstawowym badaniem do rozpoznawania cukrzycy ciążowej. W diagnostyce stosuje się przede wszystkim pomiary glukozy i doustny test tolerancji glukozy (OGTT). 

U kobiet z cukrzycą rozpoznaną przed ciążą zalecane cele wynoszą: 

• w I trymestrze: poniżej 6,5% (48 mmol/mol), 
• w II i III trymestrze: poniżej 6,0% (42 mmol/mol), 

o ile nie zwiększa to ryzyka hipoglikemii.

HbA1c u kobiet z cukrzycą przedciążową zaleca się oznaczać ok. co 6 tygodni. W cukrzycy ciążowej rutynowe monitorowanie HbA1c nie jest zalecane.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – objawy przy wysokim poziomie

Podwyższone HbA1c samo w sobie nie powoduje objawów.

Dolegliwości wynikają z utrzymującej się hiperglikemii i mogą obejmować:

• wzmożone pragnienie,
• częste oddawanie moczu,
• zmęczenie,
• niewyraźne widzenie,
• częstsze infekcje,
• wolniejsze gojenie ran.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższone HbA1c najczęściej oznacza, że stężenie glukozy przez ostatnie tygodnie i miesiące było zbyt wysokie. 

Możliwe przyczyny to: 

• stan przedcukrzycowy – HbA1c 5,7–6,4%, 
• nierozpoznana cukrzyca – HbA1c ≥6,5% spełnia kryterium diagnostyczne, 
• niewystarczające wyrównanie cukrzycy – wynik przekracza indywidualny cel leczenia, 
• niektóre niedokrwistości – mogą fałszywie zawyżać wynik, 
• niektóre hemoglobinopatie – mogą wpływać na pomiar. 

Co zrobić po otrzymaniu wyniku badania hemoglobiny glikowanej (HbA1c)?

Niezależnie od wyniku badania HbA1c skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

HbA1c poniżej 5,7% u osoby niebędącej w ciąży oznacza prawidłowy wynik. Przy zwiększonym ryzyku cukrzycy nadal wykonuj badania kontrolne z częstotliwością zaleconą przez lekarza.

HbA1c 5,7–6,4% odpowiada stanowi przedcukrzycowemu. Lekarz oceni także inne czynniki ryzyka. Zmiana sposobu żywienia, regularna aktywność fizyczna i redukcja nadmiernej masy ciała pomagają ograniczyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.

HbA1c ≥6,5% (≥48 mmol/mol) spełnia kryterium diagnostyczne cukrzycy. Wynik powinien ocenić lekarz, szczególnie jeśli występują czynniki mogące zaburzać jego wiarygodność.

Powiązane badania 

• Glukoza na czczo – pokazuje aktualne stężenie glukozy i jest jednym z podstawowych badań w diagnostyce cukrzycy. 
• Krzywa cukrowa – ocenia reakcję organizmu na podanie glukozy. 
• Fruktozamina – pokazuje średnią glikemię z około 2–3 tygodni i może być pomocna, gdy HbA1c jest niewiarygodne. 
• Morfologia krwi – pomaga wykryć zmiany dotyczące czerwonych krwinek, które mogą wpływać na HbA1c. 

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o hemoglobinę glikowaną

Co to jest hemoglobina glikowana (HbA1c)?

HbA1c to wskaźnik, który pozwala Ci ocenić średni poziom glukozy we krwi z ostatnich 2–3 miesięcy. Dzięki temu możesz sprawdzić długoterminową kontrolę poziomu cukru.

Jaka powinna być hemoglobina glikowana u zdrowego człowieka?

Jeśli nie chorujesz na cukrzycę i nie jesteś w ciąży, HbA1c poniżej 5,7% uznaje się za prawidłowe. Wynik możesz porównać z zakresem przedstawionym w artykule i skonsultować z lekarzem, jeśli budzi Twoje wątpliwości.

Jak czytać i interpretować wynik HbA1c?

Wynik HbA1c może być podany w procentach lub w mmol/mol (IFCC). Obie wartości określają stężenie hemoglobiny glikowanej, ale są wyrażone w różnych jednostkach.

Czy hemoglobina glikowana jest tym samym co cukier we krwi?

Nie. HbA1c pokazuje średnią glikemię z kilku miesięcy, natomiast oznaczenie glukozy we krwi informuje Cię o jej stężeniu w konkretnym momencie.

Czy na wynik HbA1c wpływa dieta z dnia poprzedzającego badanie?

Pojedynczy posiłek nie zmienia istotnie wyniku HbA1c, dlatego nie musisz specjalnie zmieniać diety przed badaniem. Jeśli wykonujesz jednocześnie inne badania, przygotuj się zgodnie z ich wymaganiami.

Czy HbA1c może być nieprawidłowe mimo prawidłowego poziomu glukozy?

Tak. Na wynik mogą wpływać m.in. niedokrwistość, hemoglobinopatie, utrata lub przetoczenie krwi oraz niektóre choroby i metody leczenia, dlatego rozbieżność między HbA1c a pomiarami glukozy warto skonsultować z lekarzem.

Czy hemoglobina glikowana (HbA1c) może być za niska?

U osoby bez cukrzycy wynik poniżej 5,7% jest prawidłowy, natomiast u osoby leczonej z powodu cukrzycy bardzo niskie HbA1c może towarzyszyć częstym hipoglikemiom, ale samo badanie nie pozwala ich rozpoznać. Każdy wynik badania skonsultuj z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia.

Ile się czeka na wynik hemoglobiny glikowanej?

Zazwyczaj wynik otrzymasz tego samego lub następnego dnia, ale dokładny czas zależy od laboratorium. Przed wykonaniem badania możesz sprawdzić termin realizacji w wybranej placówce.

Przeczytaj również:
Glikemia – co to jest i jak ją badać?