Karagen (E407). Co to jest, gdzie występuje i czy jest szkodliwy?

Karagen – co to jest? 

Karagen (ang. carrageenan) to substancja pozyskiwana z czerwonych alg morskich. Jest naturalnym polisacharydem, czyli związkiem zbudowanym z wielu połączonych ze sobą cząsteczek cukrów.

W przemyśle spożywczym karagen pełni przede wszystkim funkcję zagęstnika, stabilizatora i substancji żelującej. Pomaga uzyskać odpowiednią konsystencję produktu, zapobiega rozwarstwianiu składników i nadaje żywności bardziej kremową, jednolitą strukturę.

Karagen jest stosowany w przemyśle spożywczym od wielu lat. Możesz znaleźć go m.in. w produktach mlecznych, ich roślinnych zamiennikach, deserach i niektórych napojach. Na etykiecie występuje pod nazwą „karagen” lub oznaczeniem E407.

Czytaj też:
Żywność wysokoprzetworzona. Dlaczego szkodzi?

E407 – co oznacza ten symbol na etykiecie?

E407 to oznaczenie karagenu stosowanego jako dodatek do żywności. Litera E i przypisany jej numer oznaczają, że substancja została dopuszczona do stosowania w Unii Europejskiej na określonych zasadach. Samo oznaczenie E nie świadczy więc o szkodliwości składnika.

E407 jest stabilizatorem i zagęstnikiem, który poprawia konsystencję żywności. Nie dodaje się go w celu zwiększenia wartości odżywczej produktu.

Karagenu nie należy mylić z poligeenanem, czyli substancją powstającą w wyniku chemicznego rozkładu karagenu, która nie jest dopuszczona jako dodatek do żywności. Część doniesień o szkodliwości karagenu opiera się na badaniach dotyczących właśnie poligeenanu, a nie E407.

Karagen – dodatek do żywności 

Karagen stosuje się w żywności ze względu na jego właściwości technologiczne.

W zależności od rodzaju produktu może pełnić kilka funkcji:

• zagęszczającą – zwiększa gęstość produktu i pomaga uzyskać kremową konsystencję,
• stabilizującą – ogranicza rozwarstwianie składników i pomaga utrzymać jednolitą strukturę,
• żelującą – umożliwia uzyskanie bardziej zwartej konsystencji, np. w deserach.

Właściwości te są szczególnie przydatne w produktach zawierających dużo wody, w których składniki mogą się od siebie oddzielać. Obecność stabilizatora E407 w składzie ma więc konkretne uzasadnienie technologiczne.

Karagen – gdzie występuje? 

Karagen jest stosowany w wielu produktach spożywczych jako zagęstnik i stabilizator.

Możesz znaleźć go m.in. w:

• niektórych śmietanach i produktach śmietanowych,
• deserach mlecznych i jogurtach,
• napojach mlecznych,
• lodach i deserach mrożonych,
• roślinnych zamiennikach produktów mlecznych,
• wybranych sosach i produktach przetworzonych.

Karagen w śmietanie pomaga utrzymać jednolitą konsystencję i zapobiega oddzielaniu się składników. Podobną funkcję pełni w innych produktach mlecznych i deserach.

Nie wszystkie produkty z wymienionych kategorii zawierają E407. Jego zastosowanie zależy od receptury i obowiązujących przepisów. Jeśli chcesz sprawdzić, czy dany produkt zawiera karagen, przeczytaj jego skład na etykiecie.

Czy karagen jest szkodliwy?

Szkodliwość karagenu od lat jest przedmiotem badań. Najwięcej wątpliwości dotyczy jego potencjalnego wpływu na przewód pokarmowy, szczególnie jelita.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przeprowadził w 2018 roku ponowną ocenę bezpieczeństwa karagenu E407. Eksperci nie stwierdzili podstaw do obaw dotyczących jego działania rakotwórczego ani uszkadzającego materiał genetyczny.

Wskazali jednak na braki w dostępnych danych dotyczących m.in. składu karagenu, poziomu jego spożycia i możliwego wpływu na organizm. Z tego powodu utrzymali tymczasową wartość dopuszczalnego dziennego spożycia (ADI) na poziomie 75 mg/kg masy ciała.

Dotychczasowe badania nie potwierdzają, że typowe spożycie karagenu powoduje określone choroby. Nie oznacza to jednak, że wszystkie wątpliwości dotyczące jego bezpieczeństwa zostały wyjaśnione.

Czy karagen jest rakotwórczy?

Obecnie nie ma przekonujących dowodów na to, że karagen spożywczy E407 powoduje raka u ludzi. W ocenie EFSA nie stwierdzono podstaw do obaw dotyczących jego działania rakotwórczego.

Kontrowersje wokół tego zagadnienia wynikają częściowo z badań nad poligeenanem, który różni się właściwościami od karagenu dopuszczonego do stosowania w żywności. Wyników badań nad poligeenanem nie można bezpośrednio odnosić do E407.

Jak karagen wpływa na jelita?

Niektóre badania laboratoryjne i badania na zwierzętach wskazywały na możliwość wpływania karagenu na:

• stan zapalny jelit,
• funkcjonowanie bariery jelitowej,
• skład mikrobiomu jelitowego.

Pojawiają się również badania z udziałem ludzi. W niewielkim badaniu klinicznym opublikowanym w 2024 roku, obejmującym 20 mężczyzn, zaobserwowano zwiększoną przepuszczalność jelit po spożywaniu karagenu. U uczestników z nadwagą odnotowano także niekorzystne zmiany niektórych wskaźników związanych z wrażliwością na insulinę i stanem zapalnym.

Wyniki te wymagają jednak potwierdzenia w większych i dłużej trwających badaniach. Nie można na ich podstawie stwierdzić, że karagen spożywany w typowych ilościach wywołuje choroby jelit.

Karagen – skutki uboczne  

Czy karagen może powodować skutki uboczne? Dotychczasowe badania nie pozwalają jednoznacznie określić, jakie działania niepożądane mogą występować u ludzi przy jego zwykłym spożyciu.

Najwięcej wątpliwości dotyczy wpływu E407 na układ pokarmowy. Badania eksperymentalne wskazują na możliwość występowania zmian zapalnych i zaburzeń funkcjonowania bariery jelitowej, jednak ich znaczenie dla zdrowia człowieka pozostaje niejasne.

Przy bardzo dużym spożyciu niestrawnych polisacharydów mogą pojawiać się luźne stolce lub biegunka. Nie oznacza to jednak, że niewielka ilość karagenu obecna w pojedynczym produkcie spożywczym wywoła takie objawy.

Czy należy unikać produktów z E407? 

Dla większości osób sama obecność E407 na etykiecie nie jest wystarczającym powodem do wykluczenia produktu z diety. Nie ma obecnie podstaw, aby zalecać wszystkim konsumentom całkowitą rezygnację z karagenu.

Znacznie ważniejsza jest ogólna jakość jadłospisu. Dieta oparta na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i innych mało przetworzonych produktach ma większe znaczenie dla zdrowia niż unikanie pojedynczego dodatku do żywności.

Oceniając produkt, sprawdź cały jego skład, a nie tylko obecność E407. Zwróć uwagę również na zawartość cukru, soli, tłuszczów nasyconych i wartość odżywczą.

Jeśli masz rozpoznaną chorobę przewodu pokarmowego lub stosujesz dietę eliminacyjną, omów ewentualne ograniczenia żywieniowe z lekarzem lub dietetykiem.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o karagen (E407)

Czy karagen E407 jest bezpieczny?

Karagen E407 jest dopuszczony do stosowania w żywności w Unii Europejskiej. Dotychczasowe badania nie potwierdzają, że jego typowe spożycie powoduje określone choroby, choć nadal analizowany jest jego wpływ na jelita.

Czy karagen jest rakotwórczy?

Obecnie nie ma przekonujących dowodów, że karagen spożywczy E407 powoduje nowotwory u ludzi. W ocenie EFSA nie stwierdzono podstaw do obaw dotyczących jego działania rakotwórczego.

Czy karagen powoduje biegunkę?

Nie wykazano, aby typowe ilości karagenu obecne w żywności powodowały biegunkę u zdrowych osób. Przy bardzo dużym spożyciu niestrawnych polisacharydów mogą jednak występować luźne stolce.

Czy karagen jest naturalny?

Tak, karagen pozyskuje się z czerwonych alg morskich. Mimo naturalnego pochodzenia podlega on procesom przetwarzania, zanim zostanie wykorzystany jako dodatek do żywności.

Czy karagen i agar to to samo?

Nie. Karagen i agar to różne substancje pozyskiwane z czerwonych alg, wykorzystywane m.in. do zagęszczania i żelowania żywności. Różnią się budową chemiczną i właściwościami technologicznymi.

Czy karagen jest wegański?

Tak, karagen ma pochodzenie roślinopodobne, ponieważ pozyskuje się go z alg morskich, a nie ze zwierząt. Może być stosowany w produktach wegańskich jako zamiennik żelatyny.

Przeczytaj również:
Biegunka (rozwolnienie). Jak ją leczyć?

Co myślisz o tym artykule? Podziel się opinią w komentarzu!