Badania sanepidowskie. Normy, badanie i interpretacja wyników

Badania sanepidowskie – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazują? Obecność lub nieobecność bakterii chorobotwórczych, przede wszystkim Salmonella i Shigella, w badanym materiale.
• Materiał: kał, zwykle trzy próbki pobierane z trzech kolejnych dni.
• Kiedy wykonać? Przy podejmowaniu pracy w gastronomii, handlu spożywczym, służbie zdrowia lub opiece nad dziećmi, a także przy odnowieniu orzeczenia lekarskiego.
• Czy trzeba być na czczo? Nie.
• Ile kosztuje? Zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Cena zależy od zakresu badań i wybranej placówki.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: badania sanitarno-epidemiologiczne, badania do celów sanitarno-epidemiologicznych, potocznie „książeczka sanepidowska”.

Czytaj też:
Jak pobrać kał do badania? Badanie kału a sposób pobrania próbki

Badania sanepidowskie – kto i kiedy powinien je wykonać?

Obowiązek wykonania badań sanitarno-epidemiologicznych wynika z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Dotyczy osób podejmujących lub wykonujących prace, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby. Badania wykonują również uczniowie, studenci i doktoranci kształcący się do wykonywania takich prac.

Może to dotyczyć m.in. osób pracujących:

• przy przygotowywaniu, wydawaniu, pakowaniu, dystrybucji lub przechowywaniu nieopakowanej żywności,
• na stanowiskach wymagających stałego, bezpośredniego i bliskiego kontaktu z innymi osobami, jeśli stwarza to ryzyko przeniesienia zakażenia,
• w zawodach, w których charakter wykonywanej pracy wiąże się z możliwością przeniesienia zakażenia na inne osoby.

Obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym podlegają również m.in. osoby podejrzane o zakażenie lub chorobę zakaźną, nosiciele, ozdrowieńcy oraz osoby, które miały kontakt z osobami zakażonymi, chorymi lub materiałem zakaźnym.

Przepisy nie określają jednej częstotliwości powtarzania badań sanitarno-epidemiologicznych. O potrzebie ponownego wykonania badań decyduje lekarz, uwzględniając stan zdrowia, rodzaj wykonywanej pracy i ewentualne ryzyko zakażenia. Na podstawie wyników lekarz wydaje orzeczenie o zdolności do wykonywania danej pracy albo o czasowych lub trwałych przeciwwskazaniach do jej wykonywania.

Badania sanepidowskie – przygotowanie do badania

Jeśli przyjmujesz leki lub inne preparaty, poinformuj o nich personel laboratorium lub lekarza. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków przed badaniem.

Badania sanitarno-epidemiologiczne w kierunku nosicielstwa Salmonella i Shigella nie wymagają bycia na czczo ani stosowania specjalnej diety. Próbki kału należy pobrać zgodnie z instrukcją laboratorium, zwykle przez trzy kolejne dni.

Przed rozpoczęciem pobierania próbek sprawdź, czy laboratorium nie przekazało dodatkowych zaleceń.

Jeśli przyjmujesz antybiotyk lub niedawno zakończyłeś antybiotykoterapię, poinformuj o tym laboratorium lub lekarza i ustal, kiedy najlepiej wykonać badanie. Antybiotyk może wpływać na wynik.

Skierowanie na badanie może wystawić pracodawca lub placówka kierująca na praktyki albo naukę zawodu. Badanie można również wykonać prywatnie.

Badania sanepidowskie – pobierany materiał

Materiałem do badania jest kał pobierany przez trzy kolejne dni. Próbki należy dostarczyć do laboratorium zgodnie z jego instrukcją.

Badania sanepidowskie – na czczo

Do badań sanitarno-epidemiologicznych nie trzeba być na czczo. Próbki kału należy pobrać zgodnie z instrukcją laboratorium, nie jest wymagana specjalna dieta.

Badania sanepidowskie – cena badania

Zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Cena zależy od zakresu badań i wybranej placówki.

Badania sanepidowskie – co może wpłynąć na wynik?

Na wiarygodność wyniku mogą wpływać przede wszystkim sposób pobrania, przechowywania i transportu próbek oraz wcześniejsze stosowanie antybiotyków.

Najważniejsze czynniki to:

• antybiotykoterapia – antybiotyki mogą ograniczać liczbę bakterii w materiale i utrudniać ich wykrycie,
• nieprawidłowe pobranie materiału – próbkę należy pobrać zgodnie z instrukcją laboratorium, używając odpowiedniego zestawu,
• nieprawidłowe przechowywanie lub transport – próbki należy przechowywać i dostarczyć do laboratorium zgodnie z jego instrukcją.

Badania sanepidowskie – normy badania

Badania sanitarno-epidemiologiczne w kierunku nosicielstwa Salmonella i Shigella mają charakter jakościowy. Wynik wskazuje na obecność lub nieobecność bakterii w badanym materiale, a nie na konkretną wartość liczbową.

Wynik prawidłowy (ujemny/negatywny): w badanym materiale nie wykryto Salmonella ani Shigella.

Wynik nieprawidłowy (dodatni/pozytywny): w badanym materiale wykryto Salmonella lub Shigella.

U dzieci wynik badania w kierunku nosicielstwa Salmonella i Shigella interpretuje się tak samo jak u dorosłych.

Badania sanepidowskie – normy u kobiet w ciąży

W ciąży wynik badania ocenia się na takich samych zasadach jak u innych osób. W przypadku badania w kierunku nosicielstwa Salmonella i Shigella sprawdza się, czy bakterie zostały wykryte w badanym materiale.

W przypadku dodatniego wyniku dalsze postępowanie ustala lekarz, uwzględniając ciążę.

Badania sanepidowskie – przyczyny dodatniego wyniku

Wynik dodatni oznacza wykrycie w badanym materiale bakterii objętych zakresem wykonywanego badania. W przypadku standardowego badania w kierunku nosicielstwa dotyczy to przede wszystkim Salmonella lub Shigella.

• Salmonella – bakterie mogące powodować zakażenia przewodu pokarmowego. Po przebyciu zakażenia część osób może nadal wydalać bakterie z kałem, mimo że nie ma objawów.
• Shigella – bakterie wywołujące zakażenia przewodu pokarmowego, w tym czerwonkę bakteryjną. Zakażenie może przebiegać z objawami lub bezobjawowo.

Nosicielstwo może przebiegać bezobjawowo. Oznacza to, że możesz czuć się dobrze, a mimo to wydalać bakterie z kałem i stanowić źródło zakażenia dla innych osób. Dalsze postępowanie po dodatnim wyniku ustala lekarz na podstawie wyniku badania i sytuacji pacjenta.

Badania sanepidowskie – dodatni wynik a objawy

Nosicielstwo Salmonella lub Shigella może przebiegać bezobjawowo.

Jeśli zakażeniu towarzyszą objawy, mogą pojawić się:

• biegunka,
• gorączka,
• nudności,
• wymioty,
• bóle brzucha,
• osłabienie.

W przypadku zakażenia Shigella mogą wystąpić również częste, luźne stolce z domieszką krwi lub śluzu oraz kurczowe bóle brzucha.

Badania sanepidowskie – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania?

Niezależnie od wyniku badań sanepidowskich skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście rodzaju wykonywanej pracy, stanu zdrowia oraz obowiązujących wymagań.

Wyniki badań należy przekazać lekarzowi przeprowadzającemu badanie sanitarno-epidemiologiczne. Na ich podstawie lekarz ocenia, czy istnieją przeciwwskazania do wykonywania danej pracy, i wydaje odpowiednie orzeczenie lekarskie.

Jeśli wynik jest prawidłowy i lekarz nie stwierdzi przeciwwskazań, możesz wykonywać daną pracę. W przypadku wyniku dodatniego lub wątpliwości lekarz określi dalsze postępowanie i może zalecić dodatkowe badania lub konsultację.

Badania sanepidowskie – powiązane badania

Zakres dodatkowych badań zależy od rodzaju wykonywanej pracy oraz oceny lekarza. W razie wskazań mogą obejmować:

• dodatkowe badania laboratoryjne – dobierane w zależności od sytuacji i podejrzenia konkretnego zakażenia,
• badania obrazowe – wykonywane, jeśli są potrzebne do dalszej diagnostyki,
• konsultacje specjalistyczne – np. w przypadku podejrzenia gruźlicy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badania sanepidowskie

Czym są badania sanepidowskie?

Badania sanepidowskie, czyli badania sanitarno-epidemiologiczne, mają na celu wykrycie zakażeń, które mogą stwarzać ryzyko przeniesienia choroby na inne osoby. Ich zakres zależy od rodzaju wykonywanej pracy.

Czy nadal obowiązuje książeczka sanepidowska?

Nie, książeczka sanepidowska nie jest już obowiązującym dokumentem medycznym. Zastąpiło ją orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych.

Jak wyrobić książeczkę sanepidowską?

Potocznie mówi się o „wyrabianiu książeczki sanepidowskiej”, jednak obecnie wykonuje się badania sanitarno-epidemiologiczne, a na ich podstawie lekarz wydaje odpowiednie orzeczenie.

Jak zrobić badania sanitarno-epidemiologiczne?

W zależności od wskazań należy wykonać badania laboratoryjne, a następnie z wynikiem zgłosić się do lekarza, który wydaje orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych.

Gdzie kupić pojemnik na kał do sanepidu?

Pojemniki na próbki do badań sanitarno-epidemiologicznych można kupić m.in. w aptece lub laboratorium. W zależności od wymagań mogą być potrzebne pojemniki z podłożem transportowym.

Przeczytaj również:
Badanie kału – na co wskazuje jego wynik?