Obrzęk nóg w ciąży. Kiedy opuchlizna w ciąży jest niebezpieczna

Czy spuchnięte nogi w ciąży są częstym problemem? 

Obrzęki nóg są jedną z najczęstszych dolegliwości w ciąży i dotykają prawie 90% przyszłych mam. Zazwyczaj ciężarne skarżą się na spuchnięte stopy i opuchnięte kostki (około 80%), natomiast u około połowy kobiet obrzęk może dotyczyć także pozostałej części kończyn dolnych.

Opuchlizna w ciąży może pojawić się również na dłoniach i twarzy. Poza obrzękami, ciężarne borykają się z problemem uczucia ciężkich nóg i dolegliwościami bólowymi ze strony kończyn dolnych. Dodatkowo mogą pojawiać się żylaki kończyn dolnych, zwłaszcza u kobiet z predyspozycjami genetycznymi lub mającymi wcześniejsze problemy z żylakami.  

Czytaj też:
Jakie badania wykonać w ciąży?

Skąd się biorą obrzęki w ciąży?

Obrzęk to nadmierne nagromadzenie płynu śródmiąższowego w tkankach. Płyn śródmiąższowy jest płynem znajdującym się poza naczyniami układu krążenia, otaczającym komórki tkanek.
Do jego nadmiernego gromadzenia dochodzi w różnych mechanizmach, z których najważniejsze to: 

• wzrost ciśnienia, jakie krew wywiera na ścianę naczyń, spowodowany np. utrudnionym odpływem krwi żylnej lub zwiększeniem jej objętości, 
• spadek stężenia białek (głównie albumin) we krwi, 
• wzrost przepuszczalności ściany naczyń, np. w wyniku stanu zapalnego, 
• utrudnienie odpływu chłonki stanowiącej drenaż tkanek. 

Obrzęki nóg w ciąży są wynikiem fizjologicznych zmian adaptacyjnych w układzie krążenia i hormonalnym zachodzących w organizmie ciężarnej.

Jedną z głównych przyczyn jest wzrost objętości krwi krążącej – mechanizm konieczny do prawidłowego funkcjonowania łożyska oraz zabezpieczenia organizmu przed utratą krwi podczas porodu. Objętość krwi zwiększa się stopniowo przez cały okres ciąży (najszybciej w drugim trymestrze) i może wzrosnąć nawet o około 50% w porównaniu z okresem sprzed ciąży. Zwiększenie objętości krwi wynika, m.in. z nasilonego zatrzymywania wody w organizmie, za co odpowiadają zmiany hormonalne – wzrost stężenia estrogenów, hormonu adrenokortykotropowego oraz aldosteronu.

W ciąży zmniejsza się również stężenie albuminy we krwi (o około 15%), co obniża ciśnienie onkotyczne osocza odpowiedzialne za pozostawanie wody w naczyniach. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu obrzęków kończyn dolnych, szczególnie w drugiej połowie ciąży, jest powiększająca się macica uciskająca duże naczynia żylne w jamie brzusznej, co utrudnia powrót krwi z nóg do serca. Sprzyja to także rozwojowi żylaków kończyn dolnych, hemoroidów oraz zwiększa ryzyko zakrzepicy żylnej. 

Co sprzyja puchnięciu nóg w ciąży?

Obrzęki nóg w ciąży dotykają większość kobiet i są zjawiskiem naturalnym wynikającym ze zmian w fizjologii organizmu u ciężarnych. Obrzęki zazwyczaj nasilają się po całym dniu, w godzinach wieczornych. Opuchlizna w pierwszej kolejności zlokalizowana jest w okolicy stóp i kostek jako najniżej położonych części ciała, gdzie na skutek działania grawitacji gromadzi się najwięcej płynu.

Pamiętaj, że istnieją dodatkowe czynniki, które mogą nasilać powstawanie obrzęków kończyn dolnych:

• przebywanie przez długi czas w pozycji stojącej lub siedzącej,
• brak aktywności fizycznej,
• noszenie obcisłych spodni utrudniających przepływ krwi,
• chodzenie w butach na wysokim obcasie,
• pora letnia i panujący na dworze upał,
• kąpiele w zbyt gorącej wodzie,
• duża zawartość soli w diecie.

Co na opuchnięte nogi w ciąży?

W przypadku pojawienia się obrzęków nóg w ciąży najważniejsze jest postepowanie zachowawcze.  

Nie należy samodzielnie stosować leków moczopędnych ani innych preparatów odwadniających, ponieważ mogą zaburzać równowagę elektrolitową i przepływ łożyskowy. 

Po pierwsze istotne jest unikanie czynników, które mogą nasilać opuchliznę nóg. Stąd też niezwykle ważna jest edukacja przyszłych mam w tym zakresie. Ułatwienie odpływu krwi żylnej z kończyn dolnych powoduje odpoczywanie z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca oraz leżenie głównie na lewym boku, co zmniejsza ucisk macicy na żyłę główną dolną. Ciężarne powinny także nosić luźną, nie powodującą ucisku odzież oraz wygodne buty.

Niezwykle ważna w zapobieganiu opuchliźnie nóg jest odpowiednia aktywność fizyczna. W okresie ciąży zalecane są spacery, nordic walking, jazda na rowerze stacjonarnym, ćwiczenia relaksacyjne, ćwiczenia w wodzie, gimnastyka z piłką, pilates dla kobiet ciężarnych, joga dla kobiet ciężarnych. Natomiast u kobiet w ciąży nie są wskazane sporty dynamiczne, aerobik, biegi i co naturalne sztuki walki. Najlepiej, jeżeli ćwiczenia odbywają się pod nadzorem specjalisty – fizjoterapeuty lub wykwalifikowanego instruktora, który odpowiednio dobierze zestaw ćwiczeń lub je zmodyfikuje w przypadku wystąpienia dyskomfortu lub bólu.

Równie ważna co aktywność fizyczna jest również odpowiednio zbilansowana dieta. Powinna ona dostarczać niezbędne składniki odżywcze takie jak białka, węglowodany, tłuszcze, witaminy oraz składniki mineralne w odpowiednich proporcjach. Pamiętaj, aby nie nadużywać soli (chlorku sodu) w posiłkach, gdyż może sprzyjać obrzękom poprzez zatrzymanie wody w organizmie. Ponadto dieta powinna zawierać taką ilość kalorii, aby nie powodować nadmiernego przyrostu masy ciała ciężarnej, gdyż otyłość również sprzyja obrzękom.

Co jeszcze można zrobić, jeżeli wystąpi opuchlizna nóg? 

Na zmęczone, obolałe i opuchnięte stopy w ciąży dobrym zabiegiem będzie moczenie nóg w wodzie z dodatkiem soli lub naprzemiennie kąpiele stóp w ciepłej i zimnej wodzie. Kojący wpływ na opuchnięte nogi mogą mieć również zimne okłady. Jeżeli obrzęki często nawracają i są uciążliwe, można zastosować dobrane przez specjalistę pończochy uciskowe o stopniowanym ucisku. Dodatkowo warto skorzystać z pomocy fizjoterapeuty, który poprzez zabiegi kinezyterapii (leczenie ruchem), taping (stosowanie taśm elastycznych) oraz manualny drenaż limfatyczny może pomóc w łagodzeniu uciążliwych obrzęków.

Kiedy opuchlizna w ciąży jest niebezpieczna?

Opuchlizna w ciąży nie zawsze jest wynikiem zmian fizjologicznych, zwłaszcza jeżeli nie zmniejsza się po wypoczynku nocnym, nie ogranicza się jedynie do kończyn dolnych albo towarzyszą jej inne niepokojące objawy. Patologiczne obrzęki w ciąży mogą wystąpić, m.in. w przypadku stanu przedrzucawkowego czy zakrzepicy żył kończyn dolnych.

Niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem, jeżeli obrzękom towarzyszą:

• utrzymujący się silny ból głowy,
• zaburzenia widzenia i inne objawy neurologiczne,
• ból w nadbrzuszu z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami,
• problemy z oddychaniem,
• wysokie ciśnienie tętnicze.

Wymienione objawy mogą wskazywać na tzw. stan przedrzucawkowy, który charakteryzuje się nadciśnieniem tętniczym i białkomoczem. Niesie on ryzyko wielu poważnych powikłań zarówno dla matki, jak i rozwijającego się płodu. Może prowadzić do rzucawki, czyli wystąpienia drgawek z utratą przytomności, stanowiących bezpośrednie zagrożenie życia ciężarnej i jej dziecka. Zwróć również uwagę na objawy sugerujące zakrzepicę żylną, ponieważ okres ciąży istotnie zwiększa ryzyko powstawania zakrzepów. Zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych towarzyszy zwykle obrzęk kończyny z napiętą, błyszczącą skórą, zwiększenie jej obwodu w porównaniu z kończyną zdrową, wzmożone ucieplenie oraz bolesność. Zakrzepica żylna może powodować zatorowość płucną, która objawia się dusznością, kaszlem bólem w klatce piersiowej i często kończy się zgonem.

Przeczytaj również:
Które leki są bezpieczne w ciąży?