Przepuklina brzuszna. Objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest przepuklina brzuszna?

Przepuklina brzuszna to przemieszczenie zawartości jamy brzusznej – narządu albo tkanki tłuszczowej – poza jej naturalne granice, przez otwór w ścianie brzucha. Otwór ten bywa naturalnym kanałem, który ma każdy człowiek, jak kanał pachwinowy czy pierścień pępkowy, albo miejscem osłabionym po operacji.

Wyróżnia się w niej wrota, czyli otwór w powłokach, oraz worek z zawartością – tkanką tłuszczową lub narządem, na przykład siecią większą albo pętlą jelita.

Poniższe informacje dotyczą osób dorosłych – w przypadku dziecka postępowanie omów z chirurgiem dziecięcym.

Czytaj też:
Przepuklina rozworu przełykowego. Jakie są przyczyny i jak leczyć przepuklinę przełyku?

Jakie są rodzaje przepuklin brzusznych?

Przepukliny dzieli się według umiejscowienia:

• okolicy pachwiny – pachwinowa i udowa; ta druga, podobnie jak płeć żeńska, zwiększa ryzyko uwięźnięcia,
• ściany brzucha – pępkowa, kresy białej (w linii środkowej powyżej pępka) oraz pooperacyjna, powstająca w bliźnie po zabiegu.

Przepuklina pachwinowa rozwija się w ciągu życia u 27–43% mężczyzn i 3–6% kobiet, a operuje się ją u mężczyzn 8–10 razy częściej.

Jak wygląda przepuklina brzuszna?

Typowym obrazem jest uwypuklenie powłok, które daje się odprowadzić, czyli cofnąć do jamy brzusznej. Taki obraz wraz z miejscowym dyskomfortem zwykle nie wymaga dodatkowych badań.

Nie każda zmiana rzuca się w oczy. Bezobjawowe przepukliny pępkowe wykrywa się w badaniu ultrasonograficznym nawet u co czwartej osoby.

Jakie są objawy przepukliny brzusznej?

Około jedna trzecia chorych z przepukliną pachwinową nie ma dolegliwości.

U pozostałych objawy przepukliny brzusznej obejmują m.in.:

• uwypuklenie powłok, dające się odprowadzić do jamy brzusznej,
• miejscowy dyskomfort w okolicy uwypuklenia,
• ból.

Czy przepuklina brzuszna boli?

Ból nie jest objawem stałym – u części chorych zmiana przez lata pozostaje bezobjawowa. To jednak ból najczęściej skłania osoby pod obserwacją do decyzji o operacji. Inaczej trzeba potraktować utrzymujący się ból brzucha – może wskazywać na zadzierzgnięcie i wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Przepuklina brzuszna – objawy u dorosłych, które wymagają pilnej pomocy

O uwięźnięciu mówi się wtedy, gdy zawartości worka nie da się już cofnąć do jamy brzusznej. Może się ono powikłać niedrożnością jelit. W zadzierzgnięciu dochodzi do odcięcia dopływu krwi do zawartości worka, co grozi martwicą i przedziurawieniem jelita.

Niepokojące objawy to:

• guz, którego nie można odprowadzić do jamy brzusznej,
• utrzymujący się ból brzucha,
• gorączka i przyspieszone tętno,
• napięcie mięśni powłok brzucha.

Objawy bywają mylące i nie zawsze pozwalają odróżnić zadzierzgnięcie od zwykłej niedrożności.

Jeśli zauważysz u siebie te objawy, nie czekaj – zgłoś się do szpitala lub wezwij pomoc pod numerem 112.

Przy podejrzeniu zadzierzgnięcia jelita operację wykonuje się niezwłocznie.

Czas ma tu ogromne znaczenie: powikłania po planowej operacji przepukliny pachwiny dotyczą około 8% chorych, po nagłym – około 32%, a śmiertelność rośnie z 0,2–0,5% do 4–5,5%.

Jakie są przyczyny przepukliny brzusznej?

Czynniki ryzyka poznano najlepiej dla przepukliny pachwinowej.

Do tych, na które nie ma się wpływu, należą:

• płeć męska,
• wiek – szczyt zachorowań przypada na 5. oraz 70.–80. rok życia,
• przepuklina u krewnego pierwszego stopnia lub przebyta po stronie przeciwnej,
• zaburzenia metabolizmu kolagenu – białka budującego tkankę łączną,
• wrodzone choroby tkanki łącznej, na przykład zespół Ehlersa-Danlosa,
• przebyta operacja gruczołu krokowego.

Słabiej udokumentowany jest udział przewlekłych zaparć, dźwigania ciężarów oraz przewlekłego kaszlu, m.in. w przebiegu POChP (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc).

Otyłość i palenie tytoniu, wbrew rozpowszechnionej opinii, nie zwiększają ryzyka przepukliny pachwinowej. Przy przepuklinach pępkowej i kresy białej wśród możliwych czynników wymienia się natomiast otyłość, wodobrzusze (gromadzenie płynu w jamie brzusznej), ciążę i rozstęp mięśni prostych – badań na ten temat jest jednak niewiele.

Jak rozpoznaje się przepuklinę?

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu fizykalnym – w większości przypadków to wystarcza. Gdy wynik budzi wątpliwości, zleca się USG, a jeśli i ono nie rozstrzyga – rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową.

Przepuklina brzuszna – leczenie operacyjne

Zmiana nie cofa się samoistnie i nie ma metody zachowawczej, która trwale zamknęłaby ubytek – jedynym sposobem wyleczenia jest operacja. Przepuklinę dającą objawy leczy się operacyjnie.

Przy bezobjawowej lub skąpoobjawowej przepuklinie pachwinowej u mężczyzn dopuszczalna jest obserwacja pod kontrolą lekarza. U większości z nich operacja staje się jednak z czasem konieczna – po około 5 latach przechodzi ją mniej więcej połowa, a po 7–10 latach około 70%, najczęściej z powodu bólu. U kobiet z przepukliną okolicy pachwiny zaleca się operację, m.in. dlatego, że pozwala rozpoznać współistniejącą przepuklinę udową.

Najczęściej stosowane metody to:

• operacja z wszczepieniem syntetycznej siatki – zalecana u większości chorych, bo zmniejsza ryzyko nawrotu,
• techniki laparoskopowe TAPP i TEP, stosowane w okolicy pachwiny – wykonuje się je przez kilka niewielkich nacięć; dają mniejszy ból po zabiegu, rzadszy ból przewlekły i szybszy powrót do sprawności niż metoda Lichtensteina, czyli najczęściej stosowana technika otwarta,
• zeszycie ubytku własnymi tkankami – rozważane przy bardzo małych wrotach przepukliny pępkowej lub kresy białej, poniżej 1 cm.

Przy przepuklinie pępkowej i kresy białej metodę laparoskopową rozważa się przy ubytku powyżej 4 cm lub podwyższonym ryzyku zakażenia rany.

Czy przepuklinie można zapobiec?

Większość poznanych czynników ryzyka to cechy, na które nie ma się wpływu – płeć, wiek czy budowa tkanki łącznej. Zmniejszyć można natomiast ryzyko powikłań.

Dlatego:

• nie odkładaj wizyty u lekarza, jeśli zauważysz uwypuklenie powłok – operacja planowa jest znacznie bezpieczniejsza niż wykonywana w trybie nagłym,
• przed planowanym zabiegiem zaprzestań palenia na 4–6 tygodni,
• jeśli chorujesz na otyłość, zredukuj masę ciała do BMI poniżej 35 kg/m².

Oba ostatnie zalecenia mają zmniejszyć ryzyko powikłań gojenia rany, a ich siła jest według wytycznych słaba.

Podsumowanie

Przepuklina brzuszna to przemieszczenie zawartości jamy brzusznej przez otwór w jej ścianie, najczęściej widoczne jako uwypuklenie powłok. Nie ustępuje samoistnie, a jedynym sposobem trwałego zamknięcia ubytku jest operacja. Guz, którego nie da się odprowadzić, utrzymujący się ból brzucha i gorączka wymagają natychmiastowej pomocy lekarskiej.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o przepuklinę brzuszną

Jakie są objawy przepukliny brzusznej?

Najczęściej zauważysz uwypuklenie lub guzek na brzuchu. Objawy przepukliny brzusznej mogą obejmować także uczucie ciągnięcia, dyskomfort lub ból nasilający się podczas kaszlu, wysiłku czy podnoszenia ciężkich przedmiotów.

Jak wygląda przepuklina brzuszna?

Typowym objawem jest miękkie uwypuklenie pod skórą, które daje się odprowadzić, czyli cofnąć do jamy brzusznej. Może być bardziej widoczne podczas kaszlu, napinania mięśni brzucha lub w pozycji stojącej.

Czy przepuklina brzuszna boli?

Nie zawsze. Początkowo może powodować jedynie dyskomfort. Ból może pojawiać się lub nasilać podczas wysiłku, kaszlu albo dźwigania.

Jakie są objawy przepukliny brzusznej u dorosłych?

Najczęstsze objawy to wyczuwalne uwypuklenie, uczucie ciężaru lub ciągnięcia oraz ból albo dyskomfort w okolicy przepukliny.

Na czym polega leczenie przepukliny brzusznej?

Zgłoś się do lekarza, który oceni jej rodzaj i wielkość. Trwałym sposobem leczenia przepukliny jest operacja, sposób i termin zabiegu zależą od sytuacji klinicznej.

Kiedy objawy przepukliny brzusznej wymagają pilnej pomocy?

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli uwypuklenie staje się nagle bardzo bolesne, twarde lub nie daje się odprowadzić, szczególnie gdy pojawiają się nudności, wymioty lub silny ból brzucha.

Przeczytaj również:
Refluks a zgaga – jak je odróżnić?