Strofantyna. Zapomniany lek czy kierunek nowych badań?

Pochodzenie i tożsamość chemiczna

Strofantynę wyizolował w 1872 roku Thomas Fraser z nasion afrykańskiej rośliny Strophanthus hispidus. W 1888 roku Arnaud skrystalizował natomiast ouabainę z kory drzewa Acokanthera schimperi.

Ouabaina to chemicznie strofantyna G (strofantyna-g), pozyskiwana również ze Strophanthus gratus. Ze względu na dobrą rozpuszczalność stała się ważnym narzędziem w badaniach nad fizjologią błon komórkowych.

Rośliny z rodzaju Strophanthus były dawniej wykorzystywane jako źródło trucizn nanoszonych na strzały. Z czasem zawarte w nich glikozydy zaczęto badać pod kątem działania na serce.

Czytaj też:
Jakie zioła warto stosować przy problemach z sercem?

Jak działa strofantyna?

Na poziomie komórkowym działanie strofantyny jest związane przede wszystkim z pompą sodowo-potasową, czyli Na,K-ATPazą. To enzym odpowiadający za transport jonów sodu i potasu oraz utrzymanie prawidłowego potencjału błony komórkowej.

Przez wiele lat uważano, że sterydy kardiotoniczne przede wszystkim hamują działanie tej pompy. Obecnie wiadomo jednak, że Na,K-ATPaza może także pełnić funkcję receptora i uczestniczyć w przekazywaniu sygnałów wewnątrz komórki.

Znaczenie ma przy tym stężenie substancji:

• wysokie stężenia strofantyny hamują transport jonów,
• bardzo niskie stężenia, badane w warunkach laboratoryjnych, mogą wpływać na aktywność pompy,

Te zależności sprawiają, że badane właściwości strofantyny wykraczają poza jej wpływ na serce.

Obserwowano jej udział m.in. w:

• adhezji i migracji komórek,
• syntezie glikogenu w mięśniach,
• rozwoju i różnicowaniu tkanek.

Badania wskazują również na udział kanałów potasowych BK, kompleksu cSrc i wymiennika Na/Ca w regulowaniu jej wpływu na naczynia.

Strofantyna a nowotwory

Sterydy kardiotoniczne są od wielu lat badane również pod kątem potencjalnego działania przeciwnowotworowego.

W doświadczeniach laboratoryjnych strofantyna wywoływała apoptozę m.in. w komórkach:

• raka piersi,
• raka prostaty,
• glejaka,
• osteosarcomy.

Jednym z analizowanych mechanizmów jest wzrost poziomu reaktywnych form tlenu (ROS) oraz napływu wapnia do komórek nowotworowych.

W badaniach obserwowano także:

• zwiększenie wrażliwości komórek nowotworowych na anoikis, czyli śmierć komórki po utracie kontaktu z otaczającą ją macierzą,
• właściwości senolityczne (selektywne usuwanie komórek, które przestały się dzielić, ale są aktyne metabolicznie),
• zahamowanie glikolizy związanej z efektem Warburga,
• zmniejszenie ekspresji transporterów glukozy GLUT1.

Są to jednak przede wszystkim wyniki badań eksperymentalnych. Nie oznaczają one, że strofantyna jest obecnie potwierdzoną metodą leczenia nowotworów u ludzi.

Czy strofantyna występuje naturalnie w organizmie?

Badania dotyczą także tzw. endogennej ouabainy, czyli związków o właściwościach strofantyny występujących naturalnie w organizmie ssaków.

Są one wiązane m.in. z:

• aktywnością nadnerczy i mózgu,
• regulacją ciśnienia tętniczego,
• gospodarką wodno-elektrolitową.

Ich poziom może zmieniać się pod wpływem stresu oraz podczas ciąży.

W modelach eksperymentalnych niedobór endogennej ouabainy podczas ciąży był związany m.in. z niższą masą urodzeniową potomstwa oraz zmianami dotyczącymi serca, nerek i wątroby.

Z kolei w modelach stanu przedrzucawkowego podawanie badanego związku obniżało ciśnienie i zmniejszało stan zapalny w łożysku. Wyniki te wskazują na interesujący kierunek badań, ale nie stanowią podstawy do stosowania strofantyny w leczeniu stanu przedrzucawkowego.

Strofantyna w kroplach – co z bezpieczeństwem?

W internecie można znaleźć preparaty określane jako strofantyna w kroplach, przeznaczone do stosowania doustnego. Trzeba jednak pamiętać, że wiele badań nad strofantyną prowadzono w warunkach laboratoryjnych, a jej historyczne zastosowanie medyczne obejmowało również podawanie dożylne.

Wyników takich badań nie można więc bezpośrednio odnosić do dostępnych preparatów doustnych.

Sterydy kardiotoniczne mają wąski indeks terapeutyczny, co oznacza niewielką różnicę między dawką wywołującą oczekiwany efekt a dawką mogącą działać toksycznie.

Zbyt duża ekspozycja może prowadzić m.in. do poważnych zaburzeń rytmu serca. Dlatego strofantyny nie należy stosować samodzielnie jako zamiennika standardowego leczenia chorób układu krążenia.

Podsumowanie

Strofantyna pozostaje interesującym związkiem badanym na pograniczu kardiologii, biologii komórkowej i onkologii. Szczególną uwagę zwraca jej wpływ na pompę sodowo-potasową, która nie tylko transportuje jony, ale może również uczestniczyć w przekazywaniu sygnałów w komórce.

Wyniki badań pokazują wiele potencjalnych mechanizmów działania strofantyny, jednak znaczna część z nich została dotąd zaobserwowana przede wszystkim w warunkach eksperymentalnych.

Dlatego obecnie strofantyna pozostaje przede wszystkim ciekawym przedmiotem badań, a jej możliwe nowe zastosowania wymagają dalszej oceny pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o strofantynę

Strofantyna – co to jest?

Strofantyna to glikozyd nasercowy pochodzenia roślinnego, pozyskiwany m.in. z roślin z rodzaju Strophanthus.

Jakie działanie ma strofantyna?

Strofantyna działa przede wszystkim na układ sercowo-naczyniowy. Wpływa na siłę skurczu mięśnia sercowego oraz jego pracę, dlatego należy do grupy glikozydów nasercowych.

Czym jest strofantyna G?

Strofantyna G, nazywana również ouabainą, jest jednym z rodzajów strofantyny. Nazwa ta odnosi się do konkretnego związku z grupy glikozydów nasercowych.

Jakie właściwości ma strofantyna?

Strofantyna swoje właściwości zawdzięcza oddziaływaniu na komórki mięśnia sercowego. Jej wpływ na układ krążenia był przedmiotem badań i historycznego zastosowania medycznego, jednak nie oznacza to, że możesz stosować ją samodzielnie w leczeniu chorób serca.

Czy strofantynę można stosować samodzielnie?

Nie powinieneś rozpoczynać stosowania strofantyny na własną rękę. Ze względu na jej działanie na serce niewłaściwa dawka lub połączenie z innymi preparatami może wiązać się z ryzykiem działań niepożądanych.

Przeczytaj też:
Stan przedzawałowy. Czym jest i jak go rozpoznać?