Zapalenie sromu. Objawy, przyczyny oraz skuteczne leczenie

Czym jest zapalenie sromu?

Zapalenie sromu to stan zapalny obejmujący srom czyli zewnętrzne narządy płciowe kobiety, w tym wargi sromowe większe i mniejsze, łechtaczkę oraz przedsionek pochwy. Często zapalenie obejmuje jednocześnie pochwę, stąd też mówimy o zapaleniu pochwy i sromu. Wynika to z bliskości anatomicznej oraz wspólnego środowiska mikrobiologicznego tych narządów.

Najczęstszą przyczyną są infekcje, które mogą rozpoczynać się w pochwie, a następnie rozszerzać się na okolicę sromu. Możliwa jest również odwrotna droga rozwoju zakażenia.

Zapalenie sromu i pochwy jest jedną z najczęstszych przyczyn wizyt kobiet u ginekologa. Nawet co dziesiąta pacjentka zgłasza dolegliwości w tej lokalizacji, które czasem mogą być przyczyną znacznego dyskomfortu i negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Czytaj też:
Probiotyki ginekologiczne – czy warto je stosować?

Czynniki ryzyka zapalenia sromu

Zapaleniu sromu i pochwy sprzyjają czynniki upośledzające jej naturalne mechanizmy obronne tych okolic. Fizjologiczna mikroflora pochwy, którą głównie stanowią bakterie z grupy pałeczek kwasu mlekowego (Lactobacillus), jest podstawowym elementem tej ochrony. Bakterie te, produkując kwas mlekowy, obniżają pH pochwy i tym samym stwarzają warunki niesprzyjające rozwojowi innych drobnoustrojów. Ponadto utrudniają przyleganie patogennych bakterii do komórek nabłonkowych pochwy oraz konkurują z nimi o substancje odżywcze.

Różne czynniki mogą zaburzać naturalną mikroflorę pochwy, m.in. antybiotyki, krew miesiączkowa czy substancje drażniące. Zwiększa to ryzyko infekcji sromu i pochwy, nasila objawy oraz sprzyja nawrotom zakażeń przez osłabienie naturalnych mechanizmów obronnych. Ponadto same mogą wywoływać objawy ze strony okolic intymnych na drodze mechanicznego podrażnienia lub wywoływania reakcji alergicznej. 

Do takich czynników drażniących należą, m.in.: 

• perfumowane podpaski, wkładki higieniczne i tampony, 
• zapachowe mydła i inne produkty kosmetyczne, 
• bielizna wykonana z lycry i innych nieprzepuszczających powietrza materiałów, 
• noszenie obcisłych ubrań,
• zapachowe detergenty i płyny do płukania stosowane do prania odzieży, 
• golenie okolic intymnych, 
• płukanie/irygacje pochwy, 
• kąpiele z bąbelkami, 
• lateks (prezerwatywy), niektóre lubrykanty i środki plemnikobójcze. 

Do zmian chorobowych sromu i pochwy może również predysponować niedobór żeńskich hormonów płciowych – estrogenów oraz związane z nim zmiany zanikowe w omawianych okolicach. Obserwowany głównie w okresie pomenopauzalnym niedobór estrogenów powoduje, że skóra sromu i śluzówka pochwy stają się cieńsze, zmniejsza się ilość tkanki tłuszczowej w wargach sromowych większych oraz dochodzi do utraty włosów łonowych. Zatem po menopauzie zwiększa się u kobiet podatność na zakażenia, podrażnienia oraz uszkodzenia chemiczne i mechaniczne. 

Jakie są przyczyny zapalenia sromu?

Najczęściej dochodzi do zapalenia pochwy i sromu na tle infekcyjnym. Przyczyny można podzielić na kilka głównych grup.

Infekcje grzybicze

Jednym z najczęstszych schorzeń jest drożdżyca pochwy i sromu. Szacuje się, że większość kobiet zachoruje na nią co najmniej raz w ciągu życia. Nawet 90% infekcji wywoływana jest przez grzyby z gatunku Candida albicans, których zidentyfikowano kilkaset szczepów. Rzadziej zakażenie wywołuje Candida glabrata, która często nie odpowiada na standardowe leczenie stosowane w klasycznej kandydozie.

Do czynników zwiększających ryzyko infekcji grzybiczych należą m.in.:

• zmiany hormonalne w ciąży i połogu,
• częste stosowanie antybiotyków,
• antykoncepcja hormonalna,
• stosowanie glikokortykosteroidów,
• nieprawidłowe nawyki higieniczne,
• aktywność seksualna,
• niekontrolowana cukrzyca.

W przypadku nawracającej kandydozy pochwy i sromu wykonaj badania kontrolne w kierunku cukrzycy.

Infekcje bakteryjne

Waginoza bakteryjna

Bakteryjne zapalenie pochwy, nazywane waginozą bakteryjną, rozwija się wskutek zaburzenia naturalnej flory bakteryjnej pochwy. Dochodzi wtedy do zmniejszenia liczby „dobrych” bakterii i nadmiernego namnażania drobnoustrojów beztlenowych oraz tlenowych, m.in. Gardnerella vaginalis czy Staphylococcus epidermidis.

Choroba może mieć przebieg ostry lub przewlekły, a objawy często mają tendencję do nawrotów.

Bakteryjne zapalenie sromu

Infekcja może obejmować skórę sromu, mieszki włosowe, gruczoły oraz głębsze warstwy skóry. Najczęściej wywołują ją bakterie takie jak gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) oraz paciorkowiec (Streptococcus pyogenes).

Choroby zapalne i dermatologiczne

Nie wszystkie dolegliwości okolic intymnych mają podłoże infekcyjne.

Częstą przyczyną objawów są zmiany wypryskowe pojawiające się w przebiegu:

• atopowego zapalenia skóry,
• łojotokowego zapalenia skóry,
• kontaktowego zapalenia skóry o podłożu alergicznym lub podrażnieniowym.

Objawy mogą nasilać kosmetyki, detergenty, podpaski, wkładki higieniczne czy obcisła bielizna.

Choroby autoimmunologiczne i przewlekłe

Liszaj twardzinowy

To przewlekła, postępująca choroba zapalna najczęściej obejmująca okolice narządów płciowych. Może wystąpić w każdym wieku, także u dzieci. Zmiany mają zwykle postać białawych, cienkich i błyszczących plam na skórze sromu, którym często towarzyszy świąd i pieczenie.

Liszaj płaski

Choroba może zajmować skórę, paznokcie oraz błony śluzowe, m.in. pochwy i odbytu. Najczęściej pojawia się w okresie okołomenopauzalnym, choć występuje również u młodszych kobiet. Zmiany mogą mieć postać zaczerwienionych nadżerek, grudek lub bolesnych obszarów podrażnienia.

Kobiety z liszajem twardzinowym lub liszajem płaskim częściej chorują także na inne choroby autoimmunologiczne, np. choroby tarczycy, cukrzycę typu 1 czy bielactwo.

Rzadkie choroby sromu

Do rzadszych schorzeń zalicza się m.in.:

• chorobę Behçeta,
• pozasutkową postać choroby Pageta,
• zapalenie plazmokomórkowe sromu (Zoona).

Zmiany przednowotworowe i nowotworowe

W obrębie sromu mogą rozwijać się również zmiany przednowotworowe, określane jako śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN), a także rak sromu. Objawy bywają niespecyficzne, dlatego przewlekłe lub nawracające dolegliwości wymagają konsultacji lekarskiej.

Jakie są objawy zapalenia sromu?  

Podstawowe objawy towarzyszące zapaleniu sromu i pochwy obejmują świąd, pieczenie oraz uczucie dyskomfortu w okolicy intymnej. Objawy te mogą nasilać się podczas chodzenia, oddawania moczu lub współżycia. 

Dodatkowo może występować szereg innych objawów, na które również warto zwrócić uwagę: 

• zaczerwienienie i obrzęk okolicy warg sromowych, krocza, wejścia do pochwy,
• zmiany na skórze i błonach śluzowych sromu i pochwy,
• otarcia naskórka w następstwie drapania,
• ból podczas dotyku okolic intymnych,
• pieczenie podczas oddawania moczu, problemy z oddawaniem moczu, częstsze oddawanie moczu,
• dyskomfort podczas współżycia, a czasem nawet ból (tzw. dyspareunia),
• upławy – nieprawidłowa, nadmierna wydzielina z pochwy o zmienionym kolorze, zapachu lub gęstości.

W przypadku zakażenia drożdżakowego wydzielina z pochwy jest zwykle gęsta, biała i grudkowata. Z kolei przy waginozie bakteryjnej pojawia się obfita wydzielina o charakterystycznym rybim zapachu. Wiele kobiet odbiera ten zapach jako oznakę niewystarczającej higieny, przez co sięga po płukanki lub intensywne zabiegi higieniczne. Niestety mogą one pogorszyć sytuację, zaburzając naturalną florę bakteryjną i sprzyjając rozwojowi infekcji. 

Jak wygląda diagnostyka zapalenia sromu?

Objawy ze strony okolic intymnych często mogą sugerować przyczynę problemu, dlatego w niektórych przypadkach można podjąć próbę samoleczenia, np. stosując dostępne bez recepty preparaty. 

Jeśli jednak dolegliwości nie ustępują w ciągu kilku dni, nasilają się lub nawracają, zgłoś się do lekarza. Podczas wizyty najpierw przeprowadza on wywiad – pyta o objawy, czas ich trwania, nasilenie, a także inne dolegliwości i czynniki, które mogą mieć znaczenie, np. przyjmowane leki czy aktywność seksualną. Następnie wykonuje badanie ginekologiczne, oceniając wygląd sromu i pochwy oraz charakter wydzieliny. W razie potrzeby lekarz może wykonać badanie USG, pobrać wymaz z pochwy, wykonać cytologię lub zlecić dodatkowe badania, np. krwi czy moczu.

Jeśli zmiany na sromie są niejasne lub nie reagują na leczenie, czasem konieczne jest wykonanie biopsji do dokładniejszej oceny pod mikroskopem. 

Jak leczyć zapalenie sromu? 

Domowe sposoby i zmiana nawyków higienicznych

Czasami w celu złagodzenia dolegliwości ze strony okolic intymnych wystarczy zmiana nawyków higienicznych oraz stosowanych środków kosmetycznych i detergentów do prania bielizny.

Objawy mogą łagodzić także nasiadówki z kory dębu lub rumianku. W przypadku bólu, pieczenia, świądu, zaczerwienienia, upławów czy obrzęku pomocne bywają roztwory zawierające benzydaminę – substancję o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i antyseptycznym.

Preparaty wspomagające

W aptekach dostępne są również preparaty wspomagające leczenie i regenerację okolic intymnych w postaci płynów, żeli czy globulek.

Mogą one zawierać m.in.:

• kwas hialuronowy,
• probiotyki,
• prebiotyki,
• kwas mlekowy.

Produkty te stosuje się wspomagająco w różnych schorzeniach pochwy i sromu, szczególnie przy suchości, podrażnieniu lub zaburzeniu naturalnej flory bakteryjnej.

Leczenie infekcji bakteryjnych

W przypadku infekcji konieczne jest leczenie przyczynowe z wykorzystaniem antybiotyków lub chemioterapeutyków, stosowanych doustnie albo miejscowo w postaci globulek dopochwowych, kremów czy maści. Kremy i maści mogą być stosowane na zewnętrzne narządy płciowe lub dopochwowo przy użyciu aplikatora dołączonego do opakowania.

W leczeniu bakteryjnego zapalenia pochwy i sromu wykorzystuje się m.in.:

• dekwalinę,
• nifuratel,
• metronidazol,
• klindamycynę.

Jeśli wykonano posiew z antybiogramem, terapię należy dostosować do uzyskanych wyników.

Leczenie infekcji grzybiczych

W zakażeniach drożdżakowych miejscowo stosuje się preparaty zawierające:

• klotrimazol,
• butokonazol,
• mikonazol,
• fentikonazol,
• natamycynę.

Leczenie zmian związanych z menopauzą

Dolegliwości wynikające z atrofii sromu, związanej ze spadkiem stężenia estrogenów w okresie okołomenopauzalnym, można łagodzić preparatami dopochwowymi zawierającymi estrogeny.

Leczenie chorób zapalnych skóry

Schorzenia takie jak liszaj twardzinowy, liszaj płaski czy wyprysk mogą wymagać miejscowego stosowania glikokortykosteroidów.

Leczenie zmian przednowotworowych

Zmiany przednowotworowe stanowią wskazanie do operacyjnego wycięcia zmian.

Leczenie partnera seksualnego

Kwestia leczenia partnerów seksualnych pozostaje dyskusyjna. W przypadku nawracających infekcji związanych z aktywnością seksualną można jednak rozważyć diagnostykę i ewentualne leczenie partnera.

Jak zapobiegać nawrotom zapalenia sromu?

Zapalenia sromu i pochwy oraz towarzyszące im objawy takie jak swędzenie i pieczenie mogą nawracać. W większości przypadków zmiana dotychczasowych nawyków i unikanie czynników drażniących pozwalają zmniejszyć ryzyko ponownego pojawienia się dolegliwości.

Zatem jeśli chcesz uniknąć nawrotu choroby: 

• używaj łagodnych, hipoalergicznych środków do higieny intymnej,
• unikaj zapachowych kosmetyków, podpasek, papieru toaletowego,
• krocze podmywaj ciepłą wodą zawsze w kierunku od strony przedsionka pochwy do odbytu,
• zamiast kąpieli lepiej bierz prysznic,
• unikaj irygacji pochwy,
• okolicę sromu myj nie częściej niż 1-2 razy dziennie,
• do mycia sromu nie używaj gąbki ani myjki, gdyż mogą podrażniać skórę,
• noś przewiewną i oddychającą bieliznę (np. z jedwabiu lub bawełny),
• staraj się nie zakładać mocno dopasowanej odzieży,
• weź pod uwagę, że używanie prezerwatyw w trakcie stosunków seksualnych może zmniejszać ryzyko infekcji (ale nie eliminuje ich całkowicie),
• chroń skórę za pomocą emolientów,
• możesz rozważyć stosowanie probiotyków odbudowujących mikroflorę pochwy.

Przeczytaj również:
Grzybica pochwy. Co może ją wywoływać?