Rak prostaty. Objawy, badania, leczenie, rokowania i przerzuty

Czym jest prostata? 

Prostata (inaczej gruczoł krokowy) to narząd obecny tylko u mężczyzn. Odpowiada za produkcję płynu, który wchodzi w skład nasienia. Prostata znajduje się poniżej pęcherza moczowego i można ją wyczuć w badaniu per rectum (przez odbyt). Zdrowa prostata ma wielkość orzecha włoskiego i składa się z dwóch płatów. Przechodzi przez nią cewka moczowa, która odprowadza mocz z pęcherza. 

Co to jest rak prostaty?

Rak prostaty rozwija się z komórek gruczołu krokowego. Najczęściej występującym rodzajem jest rak gruczołowy, który dotyczy aż 95% przypadków. Wśród raków prostaty wyróżnia się także nowotwory neuroendokrynne i drobnokomórkowe. 

Rak prostaty jest jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów u mężczyzn. Choroba występuje przede wszystkim po 50. roku życia, a ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. Najwięcej przypadków diagnozuje się u mężczyzn po 65. roku życia.

Zachorowalność na raka prostaty wciąż rośnie. Szacuje się, że 1 na 9 mężczyzn zachoruje kiedyś na tę chorobę.  

W ostatnich latach wzrosła świadomość mężczyzn dotycząca profilaktyki oraz diagnostyki raka prostaty, co przyczynia się do częstszego wykrywania choroby we wczesnym stadium.

Czytaj też:
Palma sabałowa na problemy z prostatą

Jakie są przyczyny raka prostaty?

Prawdopodobieństwo zachorowania na raka prostaty rośnie wraz z wiekiem.

Lekarze rzadko diagnozują go u mężczyzn poniżej 40. roku życia. Najczęściej wykrywa się go u pacjentów pomiędzy 65. a 70. rokiem życia.  

Istotną rolę w rozwoju raka prostaty odgrywają także czynniki genetyczne. Prawdopodobieństwo zachorowania może wzrosnąć nawet 2-3-krotnie, jeśli rak prostaty został wykryty u krewnego w 1 linii pokrewieństwa. Im więcej przypadków tego nowotworu w rodzinie, tym większe ryzyko zachorowania.  

Według badań za zwiększenie ryzyka rozwoju raka prostaty odpowiada mutacja genów BRCA1 i BRCA2, które odpowiadają także za rozwój nowotworu piersi i jajników u kobiet.  

Istnieje również kilka czynników ryzyka, na które mamy wpływ.  

Należą do nich: 

• dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność i nasycone tłuszcze, 
• otyłość, 
• niska aktywność fizyczna. 

Jakie są objawy raka prostaty?

Wczesny rak prostaty często nie powoduje żadnych objawów. Jeśli dolegliwości występują, mogą przypominać objawy łagodnego przerostu gruczołu krokowego.

W miarę rozwoju choroby mogą pojawić się objawy ze strony dolnych dróg moczowych. Są one związane z uciskiem gruczołu krokowego na cewkę moczową i mogą przypominać dolegliwości występujące przy łagodnym przeroście prostaty.

W związku z tym pojawiają się takie symptomy jak:

• wydłużony czas oddawania moczu,
• słaby strumień moczu,
• niepełne opróżnienie pęcherza moczowego,
• częste parcie na mocz,
• potrzeba nocnego oddawania moczu (nykturia),
• obecność krwi w moczu.

Objawy te nie są specyficzne. Mogą pojawić się także przy łagodnym przeroście gruczołu krokowego lub infekcji pęcherza moczowego.

W przypadku większych guzów może dojść do całkowitego zahamowania oddawania moczu, zaburzeń oddawania stolca i bólów w okolicach krocza. W zaawansowanych stadiach raka prostaty może dojść do przerzutów do kości. Częstymi objawami są wówczas ból kości oraz zmiany w ich obrębie.

Jakie badania wykonuje się w kierunku raka prostaty?

Objawy raka prostaty nie są jednoznaczne, dlatego ważne jest regularne wykonywanie badań diagnostycznych. Powinni poddać się im przede wszystkim mężczyźni powyżej 50. roku życia. 

Badanie per rectum (przez odbyt) 

Badanie per rectum pozwala ocenić m.in. wielkość, kształt i konsystencję gruczołu krokowego. W niektórych przypadkach może również pomóc wykryć nieprawidłowości w obrębie odbytnicy. Pacjent podczas wizyty lekarskiej kładzie się na kozetce i ugina nogi. Lekarz, używając jednorazowych rękawiczek oraz maści, wprowadza palec do odbytu pacjenta. Całe badanie trwa zaledwie chwilę. Nie jest ono bolesne, może jedynie wywołać lekki dyskomfort. 

Badanie PSA (prostate serum antigen) 

Jest to badanie laboratoryjne, do którego potrzebna jest próbka krwi. W raku prostaty PSA jest zwykle podwyższone. Wskaźnik ten może być również wysoki przy zapaleniu prostaty, jej łagodnym przeroście, po stosunku seksualnym, a nawet po jeździe na rowerze. 

Badanie PSA nie jest obecnie elementem powszechnego programu badań przesiewowych. Może jednak być wykorzystywane do oceny ryzyka raka prostaty i kwalifikacji do dalszej diagnostyki po konsultacji z lekarzem.

W diagnostyce nowotworu prostaty lekarz wykonuje również: 

• USG przezbrzuszne (TAUS),
• USG przezodbytnicze (TRUS),
• tomografię komputerową,
• rezonans magnetyczny. 

Badania te pozwalają określić stopień zaawansowania (skala TNM) choroby i zdiagnozować jej ewentualne nawroty. 

Aby ustalić, z jakim rodzajem raka prostaty zmaga się pacjent, lekarz zleca biopsję. Polega ona na pobraniu przez odbyt fragmentu do badania histopatologicznego przy kontroli TRUS. Nowym rodzajem biopsji jest biopsja fuzyjna prostaty, wykonywana pod kontrolą rezonansu magnetycznego. Badanie to pozwala dokładniej określić, czy pacjent ma nowotwór oraz stopień jego zaawansowania według skali Gleasona. 

Jak wygląda leczenie raka prostaty?

Wybór odpowiedniej metody leczenia zależy od: 

• wyników przeprowadzonych badań diagnostycznych,  
• wielkości guza,  
• ogólnego stanu pacjenta,  
• chorób towarzyszących, 
• szacowanego czasu przeżycia.  

Wyróżniamy trzy metody leczenia: 

• Operacyjne wycięcie gruczołu krokowego – metoda stosowana u pacjentów, u których czas przeżycia jest przewidywany na 10 lat, a guz jest ograniczony do narządu. Zabieg jest wykonywany laparoskopowo, zazwyczaj przy użyciu specjalistycznych robotów.  
• Radioterapia – znajduje zastosowanie w poważniejszych stanach, bez odległych przerzutów nowotworu. 
• Leczenie systemowe – jeśli zastosowanie leczenia operacyjnego lub radioterapii nie jest możliwe, lekarz wybiera najczęściej hormonoterapię. Polega ona na zmniejszeniu stężenia testosteronu, który odpowiada za wzrost komórek prostaty, w tym komórek nowotworowych. W tym celu podaje się leki blokujące produkcję androgenów. Można też usunąć jądra odpowiedzialne za ich produkcję.  

W niektórych przypadkach lekarz nie wprowadza żadnego leczenia, a jedynie obserwuje rozwój nowotworu, wykonując PSA i pozostałe badania diagnostyczne. Postępowanie to nosi nazwę aktywnej obserwacji. Jeśli choroba będzie postępować, specjalista wdroży najkorzystniejszą dla pacjenta terapię.  

Jakie są rokowania w raku prostaty?

Rokowanie w przypadku raka prostaty zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby, obecności przerzutów, wieku pacjenta oraz skuteczności zastosowanego leczenia.

U wielu pacjentów nowotwór rozwija się powoli. Jeśli rak prostaty zostanie wykryty we wczesnym stadium i odpowiednio leczony, szanse na wieloletnie przeżycie są bardzo wysokie. W przypadku choroby zaawansowanej rokowanie jest gorsze i zależy m.in. od rozległości przerzutów oraz odpowiedzi na leczenie.

Według dostępnych danych odsetek 5-letnich przeżyć wśród chorych na raka prostaty w Polsce przekracza obecnie 75% i jest wyraźnie wyższy niż jeszcze kilkanaście lat temu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o raka prostaty

Czy rak prostaty boli?

We wczesnym stadium rak prostaty zwykle nie powoduje bólu. Dolegliwości bólowe częściej pojawiają się w zaawansowanych stadiach choroby, zwłaszcza gdy nowotwór nacieka okoliczne tkanki lub daje przerzuty do kości.

Czy rak prostaty jest dziedziczny?

Tak. Ryzyko zachorowania jest większe u mężczyzn, u których rak prostaty występował u ojca, brata lub innych bliskich krewnych. Znaczenie mogą mieć również niektóre mutacje genetyczne, m.in. BRCA1 i BRCA2.

Ile się żyje z rakiem prostaty?

Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Długość życia zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu, obecności przerzutów, wieku pacjenta oraz skuteczności zastosowanego leczenia. Jeśli rak prostaty zostanie wykryty we wczesnym stadium, wielu pacjentów żyje kilkanaście lat lub dłużej od momentu rozpoznania. W przypadku choroby zaawansowanej rokowanie jest bardziej indywidualne i zależy od odpowiedzi organizmu na terapię.

Przeczytaj również:
Zapalenie prostaty. Przyczyny, objawy, leczenie