28
09 września 2019

Dysfagia – jak ułatwić sobie połykanie leków?

Istnieje spora grupa pacjentów, dla których połykanie tabletek stanowi duży problem, lub odczuwają oni silny fizyczny dyskomfort w czasie ich stosowania. Tabletki czy kapsułki powinny być popite co najmniej połową szklanki wody, aby ułatwić im przejście do żołądka, zapobiec zaleganiu w przełyku, a także, by ułatwić ich rozpuszczenie. Dysfagia sprawia, że połykanie tabletek, nawet przy popiciu odpowiednią ilością wody, jest trudne lub wręcz niemożliwe. Jakie mogą być tego przyczyny?

Dysfagia – objawy

Do głównych objawów dysfagii należą:

  • ból przy przełykaniu (odynofagia),
  • pieczenie w gardle,
  • kaszel,
  • wrażenie „utknięcia” tabletki w przełyku,
  • zgaga.

Dysfagia – przyczyny

Wśród najczęstszych przyczyn zaburzeń połykania znajdują się:

  • zaburzenia nerwowo-mięśniowe, 
  • choroby ośrodkowego układu nerwowego,
  • blokada psychiczna, 
  • wady anatomiczne przełyku lub zmiany chorobowe w jego obrębie.

Problemy z połykaniem – czym zastąpić tabletki?

Przy problemach z połykaniem tabletek z pomocą przychodzą inne formy podania leku – zarówno te tradycyjne i najpopularniejsze (np. syropy, zawiesiny), jak i nowoczesne (np. liofilizaty doustne). Nie wszystkie tabletki można jednak nimi zastąpić, związane jest to m.in. z:

  • trwałością substancji czynnej,
  • wrażliwością na światło,
  • pH,
  • temperaturą otoczenia,
  • problemami technologicznymi. 

Dysfagia u dzieci

Największy problem z połykaniem leków mają przede wszystkim dzieci. Pamiętajmy jednak, że wszystkie tabletki można stosować dopiero po 4. roku życia. Wynika to z faktu, że maluch nie ma odpowiednio wykształconego odruchu połykania, więc łatwo mu zakrztusić się drobnymi przedmiotami, nieopatrznie włożonymi do buzi. Tak samo może być z tabletką, dlatego dla dzieci najczęściej przeznaczone są syropy i zawiesiny – na gorączkę, ból, czy kaszel. Postać tę mają również wydawane na receptę antybiotyki. Ich słodki smak dodatkowo pomaga w podaniu leku i przyjęciu odpowiedniej dawki. W razie potrzeby podania większej dawki substancji leczniczej w mniejszej porcji odpowiednie są krople doustne, np. z paracetamolem, które mogą być już stosowane już u niemowląt.

Innymi popularnymi preparatami podawanymi w kroplach są witamina C i witamina D. Ta ostatnia najczęściej występuje jako suplement diety w postaci kapsułek typu „twist off”, przypominających swym kształtem rybki. Należy je tylko przekręcić i oderwać „ogonek”, a zawartość podaje się na łyżeczkę (bezpośrednio do buzi dziecka lub do pokarmu). Zaletą takich kapsułek jest ich neutralny smak. Dla maluchów przeznaczone są też czopki o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Pozwalają one także na podanie leku starszym dzieciom, które wymiotują. Ich mało komfortową aplikację wynagradza szybsze wchłanianie, a tym samym szybsze działanie.

Dysfagia u osób w podeszłym wieku i przewlekle chorych

Drugą grupą osób, które mogą mieć problemy z połykaniem tabletek, są osoby starsze. Do przyczyn dysfagii należą:

  • konieczność przyjęcia jednorazowo większej ilości leków, z których nie każdy ma swój odpowiednik w formie innej niż tabletka;
  • suchość błon śluzowych utrudniająca przełykanie tabletek;
  • niechęć do przyjmowania leków ze strony pacjentów (np. z demencją, chorobą Alzheimera, chorobą Parkinsona, chorobami psychicznymi);
  • bariery psychiczne.

Osoby starsze mogą zastąpić tabletki wszelkiego rodzaju syropami – od najpopularniejszych, np. na kaszel, zaparcia czy wspomaganie apetytu, aż po leki na receptę, np. na zawroty głowy. Innym rozwiązaniem są zawiesiny (np. preparaty przeciw zgadze) lub tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (pomocne m.in. przy podaniu memantyny chorym na chorobę Alzheimera). Alternatywę stanowią także przezskórne systemy terapuetyczne (Transdermal Therapeutic System, TTS) np. z rywastygminą, uwalniające konkretną ilość substancji w danym czasie. Taki system, przyklejony na skórę raz na dobę, pozwala skutecznie kontrolować chorobę i zmniejszyć ryzyko pominięcia dawki. TTS znalazły też zastosowanie w terapii bólu różnego pochodzenia. Odpowiednia konstrukcja takiego „plastra” pozwala na zastosowanie w nim substancji przeciwbólowych o różnych dawkach i sile działania. Ma to ogromne znaczenie dla pacjentów onkologicznych, u których często pojawiają się problemy z odżywianiem, spowodowane polekowym uszkodzeniem śluzówki jamy ustnej i gardła. TTS pozwalają na kontrolowane uwalnianie dawki leczniczej nawet w ciągu 72 godzin, co ma niebagatelne znaczenie dla komfortu chorego.

Czopki glicerynowe

Dysfagia u dorosłych

U dorosłych w każdym wieku, do stosowania ogólnego, poza tradycyjnymi tabletkami i kapsułkami, stosuje się m.in:

  • tabletki musujące – np. wykrztuśne, na zgagę, witaminowe suplementy diety;
  • minitabletki – tabletki małych rozmiarów, których połknięcie jest o wiele łatwiejsze niż tych o standardowej wielkości, np. hormonalne;
  • tabletki do ssania z nikotyną;
  • liofilizaty doustne – np. przeciwbiegunkowy loperamid;
  • gumy do żucia – ułatwiające rzucenie palenia, lub wspomagające w zapobieganiu wystąpienia choroby lokomocyjnej;
  • systemy transdermalne – w antykoncepcji, uzależnieniu od nikotyny;
  • aerozole doustne – np. z nitrogliceryną stosowaną w chorobie wieńcowej serca;
  • czopki działające ogólnie, z paracetamolem;
  • krople doustne – popularne preparaty ziołowe, krople nasercowe, uspokajające, żołądkowe itp.;
  • syropy i zawiesiny.

Dla pacjentów przyjmujących tabletki, które nie mają swojego odpowiednika w innej formie, powstały żele ułatwiające połykanie leków. Są to neutralne, bezsmakowe preparaty, o naturalnym składzie. Są bardzo proste w użyciu – na łyżeczkę z tabletką wystarczy wycisnąć niewielką ilość żelu. Preparat ten nadaje poślizg i sprawia, że nie trzeba kruszyć ani rozgniatać tabletki, co w wielu przypadkach ma duże znaczenie dla trwałości substancji czynnej.

Dysfagia to problem, który dotyka wielu pacjentów. Rozwiązaniem może okazać się zastąpienie tabletek lekami dostępnymi w formie syropów, kropli czy czopków oraz stosowanie żeli ułatwiających połykanie leków.

Źródła:

  • Jachowicz R., Farmacja praktyczna, Warszawa 2007,
  • www.dysfagia.pl.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Data ważności leku. Jak ją właściwie odczytać?

Termin ważności zapisany na opakowaniu leku (blistrze, butelce, tubce itp.) jako "mm/rrrr" oznacza, że produkt ten można używać do ostatniego…

Zobacz więcej

Stosowanie syropu – jak długo po otwarciu?

Syropy mogą mieć ograniczoną datę ważności po pierwszym otwarciu ze względu na możliwe zanieczyszczenie drobnoustrojami oraz na rozkład (pod wpływem…

Zobacz więcej

Picie siemienia lnianego a leki

Stosowanie siemienia lnianego w formie odwaru do picia działa osłaniająco na przewód pokarmowy. Oznacza to także, że może wpływać opóźniająco…

Zobacz więcej

Czy po zażyciu leku Klacid można przebywać na słońcu?

Substancja czynna występująca w leku Klacid należy do grupy antybiotyków. Podczas stosowania antybiotyków należy unikać ekspozycji na słońce, gdyż lek…

Zobacz więcej

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Program lekowy – co to jest?

Program lekowy to gwarantowane, czyli bezpłatne świadczenie oparte na zastosowaniu innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, których użycie nie jest finansowane w…

Zobacz więcej

Czy lek musujący można rozpuścić w wodzie gazowanej?

Skład tabletek musujących jest tak skomponowany, że nie ma konieczności dodawania do nich wody gazowanej, gdyż zawierają one węglany i…

Zobacz więcej

Czy można zwrócić lek do apteki?

Niestety, zgodnie z art. 96 ust.7  ustawy o prawie farmaceutycznym, nie jest możliwe przyjęcie zwrotu leku do apteki. Leki są…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)