9
19 listopada 2020

Jak leczyć zakażenia grzybicze?

Obecnie na rynku istnieje szeroki wybór leków przeciwgrzybiczych. Ze względu jednak na ciągły wzrost zachorowalności i śmiertelności z powodu inwazyjnych zakażeń grzybiczych potrzebne są nowe preparaty o wysokiej skuteczności, niewielkiej toksyczności, a także niewielu interakcjach.

Przyczyny rozwoju grzybic 

W ostatnich latach częstość występowania grzybic zwiększyła się. Do przyczyn tego zjawiska można zaliczyć: 

  • choroby (nowotwory, cukrzyca, niedobory immunologiczne), 
  • leki (antybiotyki o szerokim spektrum działania, cytostatyczne, immunosupresyjne), 
  • nieprzestrzeganie zasady higieny osobistej i złe odżywianie (niedobór białka w diecie). 

Grzybice można podzielić ogólnie na powierzchniowe i uogólnione, a grzyby je wywołujące na: 

  • skórne (grzybica skóry, błon śluzowych, paznokci i włosów), 
  • drożdżaki, będące przyczyną: 
    • kandydozy błon śluzowych, skóry, narządów wewnętrznych, 
    • kryptokokozy płuc czy ośrodkowego układu nerwowego, 
  • pleśniaki
  • grzyby dimorficzne, wywołujące grzybice uogólnione. 

Leczenie grzybic

Leki stosowane w grzybicach powierzchownych

W przypadku leczenia grzybicy powierzchownej stosuje się zazwyczaj leczenie miejscowe w postaci takich środków jak kremy, maści, zasypki czy aerozole. W cięższych przypadkach leczenie miejscowe jest wspomagane leczeniem ogólnym w postaci na przykład preparatów doustnych.  

Najczęściej stosowane substancje przeciwgrzybicze w grzybicach powierzchownych to: 

  • nystatynaw postaci zawiesiny do pędzlowania w drożdżycy przewodu pokarmowego (głównie pleśniawki jamy ustnej) i maści lub tabletek dopochwowych w drożdżycy sromu i pochwy
  • natamycyna – w postaci globulek dopochwowych oraz maści i kremów w grzybicy sromu i pochwy, 
  • cyklopiroks – w postaci lakieru w grzybicy paznokci, zawiesiny, roztworu, żelu czy kremu w przebiegu grzybicy skóry oraz szamponu w grzybicy skóry owłosionej głowy, 
  • klotrimazol – w postaci kremu do stosowania zewnętrznego lub wewnętrznego oraz tabletek dopochwowych w grzybicy sromu i pochwy, a także jako płyn w grzybicach skóry. 

Inne substancje wykazujące działanie przeciwgrzybicze i wykorzystywane w grzybicach powierzchownych to: 

  • chlormidazol i kwas undecylowy (grzybica skóry i paznokci),  
  • mikonazol (grzybica pochwy, skóry i błon śluzowych), 
  • ekonazol (grzybica paznokci, pochwy i sromu),  
  • izokonazol (grzybica skóry, pochwy i sromu),  
  • bifonazol (grzybica skóry, paznokci oraz łupież pstry i rumieniowy),  
  • amorolfina (grzybica paznokci), 
  • naftyfina (grzybica skóry i łupież pstry). 

Leki stosowane w grzybicach układowych

Amfoterycyna B

Jest bardzo silnie działającym antybiotykiem polienowym podawanym w infuzjach dożylnych. Stosowana jest w ciężkich i głębokich zakażeniach grzybiczych. Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych jest nefrotoksyczność zależna od dawki, a także od postaci leku. Podanie amfoterycyny B związanej z lipidami obniża ryzyko uszkodzenia nerek, a także innych działań ubocznych w porównaniu do konwencjonalnej amfoterycyny B. Inne działania niepożądane, które mogą wystąpić to: 

  • nudności, wymioty, 
  • bóle głowy, 
  • utrata sodu, potasu, magnezu, wapnia,  
  • gorączka i dreszcze. 

Do antybiotyków polienowych należą także działające miejscowo nystatyna i natamycyna. 

Flucytozyna 

Podawana jest z innymi lekami przeciwgrzybiczymi, na przykład amfoterycyną B ze względu na częsty problem oporności. Może być podawana doustnie bądź dożylnie. Wykazuje poważne działania niepożądane takie jak hepatotoksyczność i mielotoksyczność.  

Pochodne triazolowe 

Do pochodnych triazolowych należą terkonazol stosowany miejscowo oraz popularne doustne leki przeciwgrzybicze takie jak flukonazol i itrakonazol, a także nowsze substancje – worykonazol, pozakonazol i rawukonazol. Triazolowe leki przeciwgrzybicze rzadziej wywołują działania niepożądane niż pochodne imidazolowe i zazwyczaj są to zaburzenia żołądkowo-jelitowe.  

Pochodne imidazolowe 

Należą do nich wymienione wcześniej, działające miejscowo klotrimazol, ekonazol, bifonazol, izokonazol, mikonazol, a także stosowany zarówno miejscowo, jak i ogólnie – ketokonazol oraz wiele innych licznych związków. Pochodne imidazolowe mają szeroki zakres działania i wyróżniają się właściwościami przeciwbakteryjnymi i przeciwpierotniakowymi. Niestety działania niepożądane tych leków po podaniu ogólnym występują dość często. Należą do nich: 

  • nudności, wymioty, 
  • uczucie pełności, 
  • zwiększenie stężenia aminotransferaz, 
  • gorączka, 
  • wysypki skórne, 
  • zaburzenia hormonalne. 

Terbinafina

Terbinafina to pochodna alliloaminowa, która znalazła zastosowanie w grzybicach skóry i paznokci. Ten popularny środek przeciwgrzybiczy jest stosowany zarówno doustnie, jak i miejscowo w postaci kremów czy aerozoli. Działania niepożądane są rzadkie i obejmują zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wysypki skórne. 

Naturalne środki przeciwgrzybicze 

Niektóre olejki eteryczne wykazują silne właściwości przeciwgrzybicze. Należą do nich olejek herbaciany, tymiankowy, bazyliowy, szałwiowy, goździkowy, a także olejki pozyskiwane z oregano, cząbru czy cynamonowca. Olejki te stosowane są w zakażeniach dermatologicznych do stosowania miejscowego. W badaniach dotyczących zakażeń jamy ustnej Candida albicans wykazano bardzo dobrą skuteczność takich ziół jak ashwagandha, ostryż długi (kurkuma), imbir lekarski oraz lawsonia bezbronna, z której pozyskuje się barwnik – hennę.  

Nowoczesne leki przeciwgrzybicze 

Powyżej opisano tylko niektóre z dostępnych leków przeciwgrzybiczych. Pomimo dużego wyboru substancji działających przeciwgrzybiczo wciąż opracowywane są nowe terapie. Z powodu licznych podobieństw między komórkami ludzi i grzybów trudno jest jednak zsyntetyzować nowe skuteczne leki. Dodatkowo grzyby rozwijają liczne mechanizmy oporności, co jeszcze bardziej utrudnia to zadanie. 

Jednym z najnowszych leków przeciwgrzybiczych dopuszczonych do obrotu w 2015 roku jest izawukonazol – pochodna azolowa. Wskazania do stosowania to aspergiloza i mukormykoza u pacjentów, u których nie można zastosować amfoterycyny B. Lek ten odznacza się dobrym profilem bezpieczeństwa, a także niskim prawdopodobieństwem interakcji lek-lek, co daje dobre rokowania na przyszłość. Nadal trwają jednak badania nad izawukonazolem.    

Alternatywą w terapii przeciwgrzybiczej może być kombinacja substancji dostępnych już na rynku i obecnie wykorzystywanych w lecznictwie. Efekt synergistyczny przyczynia się do zmniejszenia toksyczności poszczególnych leków ze względu na obniżanie pojedynczych dawek. Modyfikacje starych leków przeciwgrzybiczych, np. połączenie amfoterycyny B z lipidami, może również poprawić profil bezpieczeństwa.    

Ilość inwazyjnych zakażeń grzybiczych i związanej z nimi śmiertelności stale rośnie. Zdecydowanie potrzebujemy nowych terapii przeciwgrzybiczych, aby poprawić profil bezpieczeństwa, zmniejszyć toksyczność i mechanizmy oporności oraz zwiększyć skuteczność leków. Należy skupić się na ulepszaniu istniejących leków, a także poszukiwaniu nowych substancji, aby skrócić czas leczenia i poprawić jakość życia pacjentów.  

Źródła: 

  • W. Janiec, Farmakodynamika. Podręcznik dla studentów farmacji, 2009, PZWL. 
  • A. Danysz, W. Buczko, Kompendium farmakologii i farmakoterapii, 2008, Elsevier Urban & Partner. 
  • Van Daele, R, Spriet I, Wauters J, Maertens J, Mercier T, van Hecke S, Brüggemann R. Antifungal drugs: What brings the future? Med. Mycol. 2019. 
  • Chang Y, Yu S, Heitman J, Wellington M, Chen Y. New facets of antifungal therapy. Virulence, 2017.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Przeterminowane leki – czy można je bezpiecznie przyjąć?

Producenci leków określają termin ważności leku jako czas, w którym dany preparat wykazuje 100% skuteczności oraz bezpieczeństwo stosowania. Po upływie…

Zobacz więcej

Program lekowy – co to jest?

Program lekowy to gwarantowane, czyli bezpłatne świadczenie oparte na zastosowaniu innowacyjnych, kosztownych substancji czynnych, których użycie nie jest finansowane w…

Zobacz więcej

Czy lek musujący można rozpuścić w wodzie gazowanej?

Skład tabletek musujących jest tak skomponowany, że nie ma konieczności dodawania do nich wody gazowanej, gdyż zawierają one węglany i…

Zobacz więcej

Czy można zwrócić lek do apteki?

Niestety, zgodnie z art. 96 ust.7  ustawy o prawie farmaceutycznym, nie jest możliwe przyjęcie zwrotu leku do apteki. Leki są…

Zobacz więcej

Czy można łączyć paracetamol z ibuprofenem?

Ibuprofen oraz paracetamol mogą być stosowane razem, również w przeziębieniu. Należy jednak pamiętać,  żeby nie przekraczać maksymalnych dawek dobowych tj. 4…

Zobacz więcej

Czy zamienniki leków są bezpieczne?

Pacjent, otrzymując zamiennik oryginalnego leku ma gwarancję, że jego terapia będzie bezpieczna i skuteczna.  Zamienniki oryginalnych leków są wprowadzane na rynek…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
11 stycznia 2022 mgr farm. Dawid Wardecki
22 października 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
19 listopada 2020 mgr farm. Marta Grabowska
16 października 2019 mgr farm. Marta Junowicz
23 listopada 2020 mgr farm. Marta Grabowska
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)