Wirusowe zapalenie wątroby (WZW). Objawy, drogi zakażenia i profilaktyka

Co to jest wirusowe zapalenie wątroby (WZW)?

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) to grupa chorób zakaźnych wywoływanych przez wirusy atakujące komórki wątroby. Prowadzą one do stanu zapalnego, który może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Nieleczone zakażenie niektórymi typami wirusów może zwiększać ryzyko marskości wątroby, niewydolności tego narządu, a nawet raka wątrobowokomórkowego.

Wyróżnia się kilka typów wirusowego zapalenia wątroby, oznaczanych literami A, B, C, D i E. Różnią się one drogami zakażenia, przebiegiem choroby oraz możliwościami zapobiegania. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, jak można zarazić się poszczególnymi typami WZW i jak zmniejszyć ryzyko zakażenia.

Czytaj też:
Badanie ALT i AST – kiedy wykonać próby wątrobowe?

WZW A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A, często nazywane żółtaczką pokarmową lub chorobą brudnych rąk, wywołuje wirus HAV. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową – najczęściej po spożyciu skażonej żywności lub wody albo w wyniku niedostatecznej higieny rąk. Choć WZW A często kojarzy się z krajami o niskim standardzie sanitarnym, może występować również w Europie. Przykładem są m.in. Czechy, które w 2025 roku odnotowały gwałtowny wzrost liczby zachorowań.

Najczęstsze objawy WZW A

Objawy pojawiają się zwykle po 2–6 tygodniach od zakażenia i mają charakter ostry.

Do najczęstszych należą:

• gorączka,
• osłabienie i zmęczenie,
• brak apetytu,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• ciemny mocz,
• zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka).

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

• dokładnie myj ręce, szczególnie przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety,
• pij wodę z bezpiecznych źródeł,
• dokładnie myj owoce i warzywa,
• rozważ szczepienie przed podróżą do krajów o podwyższonym ryzyku zachorowań.

U osób z przewlekłymi chorobami wątroby, marskością lub nadużywających alkoholu WZW A może mieć cięższy przebieg. W takich przypadkach szczególnie ważne jest przestrzeganie zasad profilaktyki oraz rozważenie szczepienia.

WZW B

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) wywołuje wirus HBV, który przenosi się drogą pozajelitową – poprzez kontakt z zakażoną krwią lub innymi płynami ustrojowymi.

Do zakażenia może dojść m.in.:

• podczas porodu (z matki na dziecko),
• podczas kontaktów seksualnych z osobą zakażoną,
• w wyniku użycia niesterylnego sprzętu medycznego lub kosmetycznego (np. podczas zabiegu lub wykonywania tatuażu).

Najczęstsze objawy WZW B

U wielu osób zakażenie przebiega bezobjawowo.

Jeśli objawy się pojawią, najczęściej występują:

• osłabienie i zmęczenie,
• gorączka,
• bóle mięśni i stawów,
• brak apetytu,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• ciemny mocz,
• zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka).

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

• zaszczep się przeciw WZW B,
• korzystaj wyłącznie ze sterylnego lub jednorazowego sprzętu podczas zabiegów medycznych i kosmetycznych,
• nie używaj wspólnie maszynek do golenia, szczoteczek do zębów ani innych przedmiotów, które mogą mieć kontakt z krwią,
• stosuj prezerwatywy podczas kontaktów seksualnych.

U większości dorosłych zakażenie WZW B ma postać ostrą i ustępuje samoistnie. Jeśli jednak do zakażenia dojdzie we wczesnym dzieciństwie, znacznie wzrasta ryzyko rozwoju przewlekłego WZW B, które może prowadzić do marskości lub raka wątroby. Najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobie jest szczepienie ochronne, które w Polsce jest obowiązkowe dla noworodków.

WZW C

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C) wywołuje wirus HCV, który przenosi się głównie przez kontakt z zakażoną krwią. Do zakażenia może dojść m.in. podczas używania niesterylnego sprzętu medycznego lub kosmetycznego, wykonywania tatuażu lub piercingu czy stosowania wspólnych igieł i strzykawek.

Najczęstsze objawy WZW C

WZW C przez wiele lat może nie powodować żadnych objawów.

Gdy choroba zaczyna dawać o sobie znać, mogą wystąpić:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• brak apetytu,
• nudności,
• ból lub dyskomfort w prawym podżebrzu,
• zażółcenie skóry i białkówek oczu (rzadziej, zwykle w bardziej zaawansowanym stadium choroby).

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

• korzystaj wyłącznie ze sterylnego lub jednorazowego sprzętu podczas zabiegów medycznych i kosmetycznych,
• nie używaj wspólnych igieł, strzykawek ani innych przedmiotów, które mogą mieć kontakt z krwią,
• pamiętaj, że obecnie nie ma szczepionki przeciw WZW C.

WZW C przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo, dlatego zakażenie często jest wykrywane przypadkowo podczas badań krwi. Nieleczona choroba zwiększa ryzyko marskości i raka wątroby, jednak dzięki nowoczesnym lekom przeciwwirusowym większość zakażeń HCV można obecnie całkowicie wyleczyć.

WZW D

Wirusowe zapalenie wątroby typu D (WZW D) wywołuje wirus HDV, który do namnażania potrzebuje obecności wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV). Oznacza to, że zakażenie WZW D może wystąpić wyłącznie u osób zakażonych wirusem HBV. Jednoczesne zakażenie HBV i HDV może prowadzić do cięższego przebiegu choroby oraz zwiększać ryzyko marskości i niewydolności wątroby.

Najczęstsze objawy WZW D

Objawy WZW D są podobne do tych występujących w WZW B, jednak choroba często ma cięższy przebieg.

Mogą pojawić się:

• osłabienie i zmęczenie,
• gorączka,
• brak apetytu,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• ciemny mocz,
• zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka).

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

• zaszczep się przeciw WZW B,
• przed zabiegiem upewnij się, że wykorzystywany sprzęt jest sterylny lub jednorazowy,
• nie używaj wspólnie maszynek do golenia, ani innych przedmiotów, które mogą mieć kontakt z krwią,
• stosuj prezerwatywy podczas kontaktów seksualnych.

WZW D nie występuje samodzielnie – do zakażenia dochodzi wyłącznie u osób zakażonych wirusem HBV. Dlatego szczepienie przeciw WZW B chroni również przed rozwojem WZW D.

WZW E

Wirusowe zapalenie wątroby typu E (WZW E) wywołuje wirus HEV i przenosi się głównie drogą pokarmową – poprzez spożycie skażonej wody lub żywności. Do zakażenia częściej dochodzi w krajach o niskim standardzie sanitarnym, dlatego ryzyko wzrasta podczas podróży do niektórych regionów Azji, Afryki czy Ameryki Środkowej.

Najczęstsze objawy WZW E

Objawy WZW E są podobne do występujących w WZW A i zwykle pojawiają się nagle.

Do najczęstszych należą:

• gorączka,
• osłabienie i zmęczenie,
• brak apetytu,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• ciemny mocz,
• zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka).

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

• pij wodę z bezpiecznych źródeł,
• spożywaj dobrze ugotowane potrawy oraz dokładnie umyte owoce i warzywa,
• regularnie myj ręce, szczególnie przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety,
• podczas podróży unikaj spożywania żywności i napojów z niepewnych źródeł.

U większości osób WZW E ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie. Szczególnie niebezpieczne może być jednak dla kobiet w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, ponieważ zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu choroby. Obecnie w Polsce i większości krajów Europy nie jest dostępna szczepionka przeciw WZW E.

Porównanie typów wirusowego zapalenia wątroby (WZW)

Poszczególne typy wirusowego zapalenia wątroby różnią się drogą zakażenia, przebiegiem choroby oraz możliwościami profilaktyki. Najważniejsze informacje znajdziesz w poniższej tabeli.

* Szczepienie przeciw WZW B chroni również przed WZW D, ponieważ wirus HDV może namnażać się wyłącznie w obecności wirusa HBV.
** Przewlekłe zakażenie WZW E występuje bardzo rzadko i dotyczy głównie osób z obniżoną odpornością.
*** Szczepionka przeciw WZW E została opracowana i jest stosowana w Chinach, jednak nie jest dostępna w Polsce ani w większości krajów Europy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o wirusowe zapalenie wątroby (WZW)

Czy żółtaczka i wirusowe zapalenie wątroby to to samo?

Nie. Żółtaczka jest objawem, który może wystąpić w przebiegu WZW, ale nie u każdego chorego i nie tylko w tej chorobie.

Czy można zarazić się WZW przez wspólne sztućce lub korzystanie z tej samej toalety?

To zależy od typu wirusa. WZW A i E mogą przenosić się drogą pokarmową, natomiast WZW B, C i D nie szerzą się przez wspólne sztućce ani korzystanie z tej samej toalety.

Czy można zarazić się WZW u dentysty?

Ryzyko zakażenia jest bardzo małe, jeśli gabinet przestrzega zasad higieny i stosuje odpowiednio sterylizowany sprzęt. Wybieraj sprawdzone placówki, które przestrzegają obowiązujących procedur.

Czy po przechorowaniu WZW można zachorować ponownie?

To zależy od typu wirusa. Po przebyciu WZW A zwykle rozwija się trwała odporność, natomiast w przypadku pozostałych typów sytuacja może wyglądać inaczej.

Kiedy warto wykonać badania w kierunku WZW?

Rozważ badania, jeśli miałeś kontakt z potencjalnie zakażoną krwią, korzystałeś z niesterylnego sprzętu lub należysz do grupy zwiększonego ryzyka. O tym, jakie badania wykonać, najlepiej porozmawiaj z lekarzem.

Czy kobieta w ciąży może zarazić dziecko wirusowym zapaleniem wątroby?

Tak, jest to możliwe w przypadku niektórych typów WZW, zwłaszcza WZW B. Dlatego w ciąży wykonuje się badania przesiewowe, które pozwalają wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Czy wirusowe zapalenie wątroby zawsze prowadzi do marskości?

Nie. Wiele zakażeń ustępuje bez trwałego uszkodzenia wątroby, jednak nieleczone przewlekłe WZW B i WZW C mogą zwiększać ryzyko marskości oraz raka wątroby.

Przeczytaj również:
Żółtaczka. Objaw, którego nie możesz lekceważyć