Wątroba. Gdzie się znajduje, jak jest zbudowana i jakie pełni funkcje?

Gdzie znajduje się wątroba i po której stronie leży?

Wątroba znajduje się w górnej części jamy brzusznej, bezpośrednio pod przeponą. Leży głównie po prawej stronie ciała, pod prawym łukiem żebrowym, ale jej lewy płat sięga również do nadbrzusza, czyli środkowej części górnej okolicy brzucha.

Wątroba sąsiaduje z kilkoma ważnymi narządami:

• przeponą – oddziela jamę brzuszną od klatki piersiowej i przykrywa górną powierzchnię wątroby,
• żołądkiem – leży po lewej stronie wątroby, w sąsiedztwie jej lewego płata,
• dwunastnicą – znajduje się w pobliżu dolnej powierzchni wątroby,
• pęcherzykiem żółciowym – przylega do dolnej powierzchni wątroby i magazynuje produkowaną przez nią żółć,
• prawą nerką – znajduje się w sąsiedztwie tylno-dolnej powierzchni wątroby.

Wątroba jest częściowo osłonięta przez dolne żebra, które chronią ją przed urazami mechanicznymi.

Czytaj też:
Jaki suplement na wątrobę wybrać? Ranking preparatów

Jak wygląda i ile waży wątroba człowieka?

Wątroba ma charakterystyczny klinowaty kształt, czerwonobrunatną barwę i miękką, sprężystą konsystencję. Jej powierzchnia jest gładka, a narząd ma nieregularny kształt dopasowany do sąsiadujących struktur anatomicznych.

U dorosłego człowieka wątroba waży przeciętnie około 1,4–1,8 kg. Jej masa i wielkość zależą m.in. od płci, wieku, wzrostu i budowy ciała. Stanowi około 2% masy ciała dorosłego człowieka.

Wątroba jest największym narządem wewnętrznym i największym gruczołem organizmu. Jej duża masa wynika m.in. z bogatego unaczynienia oraz licznych funkcji metabolicznych.

Budowa wątroby – płaty i segmenty

Anatomia wątroby obejmuje zarówno jej zewnętrzny podział na płaty, jak i wewnętrzną organizację miąższu. Wątroba składa się z komórek nazywanych hepatocytami, które odpowiadają za większość jej funkcji metabolicznych.

Płaty wątroby

Pod względem anatomicznym wyróżnia się cztery płaty wątroby:

• płat prawy – największa część narządu, położona głównie po prawej stronie jamy brzusznej,
• płat lewy – mniejszy od prawego, sięga w kierunku lewej części nadbrzusza,
• płat czworoboczny – znajduje się na dolnej powierzchni wątroby, w pobliżu pęcherzyka żółciowego,
• płat ogoniasty – leży na tylnej powierzchni wątroby, w sąsiedztwie żyły głównej dolnej.

Płat prawy i lewy są oddzielone na powierzchni przeponowej przez więzadło sierpowate. Warto jednak wiedzieć, że podział anatomiczny nie odpowiada dokładnie podziałowi czynnościowemu narządu.

Segmenty wątroby

W anatomii czynnościowej wątroby stosuje się klasyfikację Couinauda, która wyróżnia osiem segmentów. Każdy z nich ma własne zaopatrzenie w gałąź żyły wrotnej, tętnicy wątrobowej oraz odpływ żółci przez odpowiednie drogi żółciowe.

Segmenty oznacza się cyframi rzymskimi od I do VIII:

• segment I – odpowiada płatowi ogoniastemu,
• segmenty II i III – należą do bocznej części funkcjonalnego lewego płata,
• segment IV – tworzy przyśrodkową część funkcjonalnego lewego płata,
• segmenty V–VIII – tworzą funkcjonalny prawy płat.

Podział na segmenty ma duże znaczenie w diagnostyce obrazowej i chirurgii. Umożliwia dokładne określenie położenia zmian w wątrobie oraz zaplanowanie zabiegów, podczas których usuwa się tylko określony fragment narządu.

Zraziki wątrobowe i hepatocyty

Podstawową jednostką strukturalną wątroby jest zrazik wątrobowy. Ma on w przybliżeniu kształt sześciokąta i składa się z licznych hepatocytów, czyli komórek wątrobowych.

W obrębie zrazików znajdują się również zatoki wątrobowe, przez które przepływa krew. Umożliwiają one kontakt krwi z hepatocytami i wymianę substancji. W pobliżu zrazików występują także komórki Kupffera, które uczestniczą w usuwaniu drobnoustrojów i zużytych elementów komórkowych.

Unaczynienie i unerwienie wątroby

Wątroba jest narządem bardzo dobrze unaczynionym. Wyróżnia ją podwójne zaopatrzenie w krew – dopływa ona do niej zarówno przez żyłę wrotną, jak i tętnicę wątrobową.

Unaczynienie wątroby

Krew dociera do wątroby dwoma głównymi naczyniami:

• żyła wrotna – doprowadza około 70–75% krwi. Transportuje ją z przewodu pokarmowego i śledziony, dostarczając m.in. składniki odżywcze wchłonięte w jelitach,
• tętnica wątrobowa właściwa – dostarcza około 25–30% krwi, bogatej w tlen, niezbędny do prawidłowej pracy komórek wątroby.

Po przepłynięciu przez naczynia włosowate i zatoki wątrobowe krew odpływa żyłami wątrobowymi do żyły głównej dolnej, a następnie wraca do serca.

Unerwienie wątroby

Wątroba jest unerwiona przez włókna układu autonomicznego, czyli współczulnego i przywspółczulnego. Tworzą one splot wątrobowy, który przebiega wzdłuż naczyń krwionośnych i dróg żółciowych.

• Unerwienie współczulne pochodzi głównie ze splotu trzewnego i uczestniczy m.in. w regulacji napięcia naczyń krwionośnych oraz procesów metabolicznych.
• Unerwienie przywspółczulne pochodzi przede wszystkim z nerwu błędnego i wpływa na regulację czynności wątroby oraz dróg żółciowych.

Jakie funkcje pełni wątroba? Za co odpowiada?

Wątroba uczestniczy w ponad 500 procesach zachodzących w organizmie. Jest niezbędna do prawidłowego trawienia, metabolizmu i utrzymania równowagi wewnętrznej.

Do jej najważniejszych funkcji należą:

• metabolizm węglowodanów – wątroba magazynuje glukozę w postaci glikogenu i uwalnia ją, gdy organizm potrzebuje energii. Uczestniczy również w procesach wytwarzania glukozy,
• metabolizm tłuszczów – bierze udział w syntezie cholesterolu, fosfolipidów i lipoprotein, a także w przemianach kwasów tłuszczowych,
• metabolizm białek – uczestniczy w przemianach aminokwasów, wytwarza mocznik z amoniaku oraz syntetyzuje ważne białka, m.in. albuminę i czynniki krzepnięcia,
• produkcja żółci – wytwarza żółć, która jest niezbędna do prawidłowego trawienia i wchłaniania tłuszczów oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach,
• detoksykacja – przekształca wiele leków, alkoholu i innych substancji, ułatwiając ich dalsze wykorzystanie lub usunięcie z organizmu,
• magazynowanie składników odżywczych – gromadzi m.in. glikogen, żelazo oraz witaminy A, D, E, K i B12,
• udział w odporności – komórki Kupffera pomagają usuwać drobnoustroje i inne niepożądane cząsteczki z krwi.

Dzięki tym procesom wątroba wpływa na funkcjonowanie wielu układów organizmu. Jej prawidłowa praca jest ważna m.in. dla utrzymania odpowiedniego poziomu glukozy we krwi, krzepnięcia i trawienia.

Jakie choroby mogą dotyczyć wątroby?

Wątroba może być narażona na działanie wirusów, alkoholu, niektórych leków oraz zaburzeń metabolicznych.

Do najczęstszych chorób i schorzeń tego narządu należą:

• stłuszczenie wątroby – polega na nadmiernym gromadzeniu tłuszczu w komórkach wątrobowych. Może być związane m.in. z zaburzeniami metabolicznymi lub spożywaniem alkoholu,
• wirusowe zapalenie wątroby – choroba wywoływana przez wirusy hepatotropowe, np. HBV lub HCV, która może prowadzić do uszkodzenia komórek wątrobowych,
• marskość wątroby – zaawansowane włóknienie narządu, w którym prawidłowa tkanka zostaje zastępowana przez tkankę bliznowatą. Może prowadzić do zaburzenia funkcji wątroby,
• nowotwory wątroby – mogą rozwijać się bezpośrednio w tym narządzie, np. rak wątrobowokomórkowy, lub być przerzutami nowotworów z innych części organizmu.

Wiele chorób wątroby przez długi czas nie powoduje charakterystycznych objawów. Dlatego w przypadku czynników ryzyka lub niepokojących dolegliwości warto skonsultować się z lekarzem i wykonać zalecone badania.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o wątrobę

Po której stronie znajduje się wątroba?

Wątroba znajduje się głównie po prawej stronie jamy brzusznej, pod przeponą i prawym łukiem żebrowym. Jej lewy płat sięga również do środkowej części nadbrzusza.

Ile płatów ma wątroba?

Anatomicznie wątroba ma cztery płaty: prawy, lewy, czworoboczny i ogoniasty. W podziale czynnościowym wyróżnia się natomiast osiem segmentów.

Ile waży wątroba człowieka?

Wątroba dorosłego człowieka waży przeciętnie około 1,4–1,8 kg. Jej masa zależy m.in. od płci, wieku i budowy ciała.

Czy wątroba jest największym gruczołem w organizmie?

Tak. Wątroba jest największym gruczołem organizmu człowieka i jednocześnie największym narządem wewnętrznym.

Czy wątroba może się regenerować?

Tak. Wątroba ma dużą zdolność regeneracji, co oznacza, że jej komórki mogą się namnażać i odbudowywać utraconą tkankę. Zdolność ta jest jednak ograniczona przez rozległość i charakter uszkodzenia narządu.

Przeczytaj również:
Jak zregenerować wątrobę?