Porażenie piorunem. Objawy, skutki i pierwsza pomoc

Porażenie piorunem – jak dochodzi do urazu i co dzieje się z organizmem?

Piorun nie musi trafić bezpośrednio w ciało. Człowiek zostaje porażony również przez prąd rozchodzący się w ziemi albo przechodzący z pobliskiego obiektu.

Jak dochodzi do porażenia piorunem?

Do porażenia dochodzi na kilka sposobów:

• piorun uderza bezpośrednio w ciało,
• wyładowanie trafia np. w drzewo, a część prądu przeskakuje na stojącą obok osobę,
• piorun uderza w ziemię, a prąd rozchodzi się wokół miejsca trafienia,
• człowiek dotyka przedmiotu, przez który przepływa prąd, np. metalowego ogrodzenia,
• tzw. wyładowanie wstępujące przemieszcza się od podłoża przez ciało ku górze.

Gdy piorun uderzy w ziemię, prąd rozchodzi się od miejsca trafienia. Jeśli stoisz w pobliżu, każda stopa może znajdować się w miejscu o innym napięciu. Prąd przepływa wtedy przez nogi i ciało. To tzw. napięcie krokowe.

Nie kładź się więc płasko na ziemi. W takiej pozycji ciało dotyka podłoża w wielu oddalonych od siebie miejscach, co zwiększa narażenie na prąd płynący w gruncie.

Co dzieje się w organizmie po uderzeniu pioruna?

Wyładowanie trwa bardzo krótko, ale jego energia zaburza pracę serca i układu nerwowego. Uszkodzeniu ulegają również słuch i wzrok. Wysoka temperatura prowadzi do oparzeń, a fala uderzeniowa lub upadek – do złamań oraz urazów głowy i kręgosłupa.

Część energii przemieszcza się po powierzchni ciała. Dlatego niewielkie zmiany na skórze nie wykluczają poważnych obrażeń wewnętrznych.

Jak wygląda człowiek po uderzeniu pioruna? Objawy porażenia

Po porażeniu piorunem zmiany na ciele i objawy mogą wyglądać bardzo różnie. Jedna osoba traci przytomność, druga jest splątana lub nie pamięta zdarzenia, a u innej dominują osłabienie nóg, szumy uszne albo problemy ze wzrokiem.

Jakie są objawy porażenia piorunem?

Objawy zależą od tego, jak silne było porażenie i które części organizmu zostały uszkodzone. Mogą obejmować:

• utratę przytomności, splątanie, zaburzenia pamięci, ból głowy lub drgawki,
• brak prawidłowego oddechu, zatrzymanie krążenia lub zaburzenia rytmu serca,
• osłabienie, drętwienie, zaburzenia czucia albo przejściowy niedowład kończyn,
• oparzenia i charakterystyczne rozgałęzione zmiany skórne,
• szumy uszne, pogorszenie słuchu, zawroty głowy i zaburzenia równowagi,
• pogorszenie widzenia oraz urazy powstałe wskutek upadku lub działania fali uderzeniowej.

Fala uderzeniowa prowadzi np. do pęknięcia błony bębenkowej. Pojawiają się wtedy ból, szumy uszne, gorszy słuch lub zawroty głowy. U części poszkodowanych dochodzi również do urazów oczu.

Figury Lichtenberga i keraunoparaliza – nietypowe skutki porażenia piorunem

Na skórze czasem pojawiają się czerwone, rozgałęzione wzory przypominające paproć lub gałęzie drzewa. To figury Lichtenberga. Nie są typowymi oparzeniami ani bliznami. Zwykle bledną i znikają w ciągu godzin lub kilku dni. Ich dokładny mechanizm powstawania nadal nie został w pełni wyjaśniony.

Piorun powoduje też prawdziwe oparzenia. Jeśli uszkodzenie skóry jest głębokie, po zagojeniu pozostaje blizna.

Innym nietypowym skutkiem jest keraunoparaliza, czyli przejściowe osłabienie lub porażenie kończyn. Nogi, rzadziej ręce, nagle słabną, stają się chłodne i blade. Pojawiają się również zaburzenia czucia. Objawy często ustępują w ciągu kilku godzin, ale podobnie wygląda uraz rdzenia kręgowego. Dlatego potrzebna jest ocena medyczna.

Porażenie piorunem – pierwsza pomoc krok po kroku

Możesz bezpiecznie dotknąć osoby rażonej piorunem. Jej ciało nie pozostaje naładowane elektrycznie.

Zagrożeniem jest natomiast trwająca burza. Zanim podejdziesz, sprawdź, czy miejsce jest bezpieczne także dla Ciebie.

Jak udzielić pierwszej pomocy osobie porażonej piorunem?

Działaj w tej kolejności:

• upewnij się, że możesz bezpiecznie podejść do poszkodowanego,
• sprawdź, czy reaguje i czy oddycha prawidłowo,
• zadzwoń pod numer 112, najlepiej włącz głośnik i wykonuj polecenia dyspozytora,
• jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO,
• jeśli dostępny jest AED, użyj go i postępuj zgodnie z komunikatami urządzenia,
• gdy poszkodowany prawidłowo oddycha, kontroluj jego stan, chroń go przed wychłodzeniem i czekaj na pomoc.

Podczas RKO u dorosłego uciskaj klatkę piersiową 100-120 razy na minutę na głębokość 5-6 cm. Jeśli nie pamiętasz wszystkich zasad resuscytacji, włącz głośnik w telefonie i słuchaj dyspozytora 112.

Porażenie piorunem i RKO – dlaczego szybka resuscytacja jest tak ważna?

Piorun zaburza jednocześnie pracę serca i oddychanie. U części poszkodowanych serce ponownie zaczyna pracować, ale prawidłowy oddech nie wraca. Bez pomocy dochodzi wtedy do kolejnego zatrzymania krążenia.

Osoby, która po porażeniu nie daje oznak życia, nie wolno z góry uznać za bez szans. Szybkie rozpoczęcie RKO zwiększa szansę na przeżycie.

W przypadku zdarzeń z wieloma poszkodowanymi ratownicy stosują tzw. odwrócony triaż. Oznacza to, że dużą szansę na skuteczną pomoc mają również osoby bez oznak życia, jeśli resuscytacja rozpocznie się szybko.

Jeśli ucierpiało kilka osób, powiedz dyspozytorowi 112, ile ich jest, kto reaguje i kto nie oddycha prawidłowo. Otrzymasz instrukcje, komu pomóc najpierw.

Czytaj też:
Pierwsza pomoc w nagłym zatrzymaniu krążenia u dorosłych

Oparzenia po porażeniu piorunem – jak udzielić pierwszej pomocy?

Najpierw zadbaj o oddech i krążenie. Oparzeniami zajmij się dopiero wtedy, gdy funkcje życiowe są zabezpieczone.

Nie przebijaj pęcherzy i nie nakładaj na świeże oparzenie tłuszczu ani przypadkowych preparatów. Sprawdź też, czy poszkodowany nie doznał złamania, urazu głowy lub kręgosłupa podczas upadku. Nie przemieszczaj go bez potrzeby. Wyjątkiem jest sytuacja, w której pozostanie w danym miejscu naraża go na kolejne niebezpieczeństwo.

Czy da się przeżyć porażenie piorunem? Szanse i długoterminowe skutki

Tak. Większość osób rażonych piorunem przeżywa. Według Centers for Disease Control and Prevention (CDC), amerykańskiej agencji zdrowia publicznego, przeżywa niemal 90% poszkodowanych.

Jaka jest szansa na uderzenie pioruna w człowieka?

Nie istnieje jedna wartość opisująca ryzyko każdego człowieka. Zależy ono od liczby burz w danym regionie, rodzaju pracy, sposobu spędzania czasu i zachowania podczas burzy.

Według danych CDC roczne ryzyko porażenia przeciętnej osoby w Stanach Zjednoczonych wynosi mniej niż 1 na milion. Nie opisuje to jednak sytuacji osoby, która podczas burzy stoi na odsłoniętym szczycie, przebywa w wodzie lub na otwartej przestrzeni.

Sprawdzenie prognozy i wcześniejsze dotarcie do bezpiecznego miejsca realnie ogranicza ryzyko porażenia.

Długoterminowe skutki porażenia piorunem

Po porażeniu utrzymują się czasem bóle głowy, przewlekły ból, zmęczenie, problemy z pamięcią i koncentracją, zaburzenia snu, zawroty głowy oraz problemy ze słuchem. U części osób pojawiają się również zaburzenia nastroju i inne następstwa neurologiczne.

Niektóre dolegliwości rozwijają się z opóźnieniem. Jeśli po porażeniu zauważysz nowe problemy ze słuchem, wzrokiem, pamięcią, równowagą albo siłą mięśniową, powiedz lekarzowi o przebytym urazie. Ta informacja pomaga właściwie ocenić nowe objawy.

Jak uniknąć porażenia piorunem podczas burzy?

Jeśli planujesz wycieczkę w góry, trening, pracę w ogrodzie albo pobyt nad wodą, wcześniej sprawdź prognozę i ostrzeżenia pogodowe.

Gdy słyszysz grzmot, piorun jest już wystarczająco blisko, żeby Ci zagrozić. Nie czekaj na deszcz.

Jak uniknąć porażenia piorunem na zewnątrz?

Zapamiętaj najważniejsze zasady:

• wejdź do solidnego budynku lub zamkniętego samochodu z metalowym dachem,
• zejdź ze szczytu, grani i innych odsłoniętych wzniesień,
• opuść wodę i oddal się od jeziora, rzeki, basenu lub plaży,
• nie chowaj się pod samotnym drzewem, w namiocie ani pod skalnym okapem,
• nie kładź się na ziemi i trzymaj się z dala od metalowych ogrodzeń, linii energetycznych i innych dużych przewodzących konstrukcji,
• do aktywności na zewnątrz wróć dopiero po co najmniej 30 minutach od ostatniego grzmotu.

Dawniej zalecano przykucnięcie ze złączonymi stopami. National Weather Service zrezygnowała z tego zalecenia w 2008 r., ponieważ taka pozycja nie zapewnia istotnej ochrony przed piorunem. Może natomiast dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa i skłaniać do pozostania na otwartej przestrzeni.

Tragedia na Giewoncie z 22 sierpnia 2019 r. pokazuje, dlaczego w górach nie należy czekać na deszcz. Burza zastała wiele osób na odsłoniętym terenie. Po polskiej stronie zginęły 4 osoby, a 157 zostało rannych. W górach reaguj już na pierwsze oznaki zbliżającej się burzy, ponieważ zejście ze szczytu lub grani wymaga czasu.

Czy metal i telefon przyciągają pioruny?

Metal nie działa jak magnes na pioruny. Bardzo dobrze przewodzi jednak prąd. Dlatego podczas burzy unikaj kontaktu z metalowymi ogrodzeniami, masztami i innymi dużymi konstrukcjami przewodzącymi.

Telefon komórkowy również nie przyciąga piorunów. Możesz wykorzystać go do wezwania pomocy.

Zamknięty samochód z twardym, metalowym dachem zapewnia dobrą ochronę. Nie chronią Cię gumowe opony. Przy uderzeniu pioruna prąd przepływa przede wszystkim po zewnętrznej metalowej konstrukcji samochodu.

FAQ – najczęstsze pytania dotyczące porażenia piorunem

Czy można dotknąć człowieka porażonego piorunem?

Tak. Ciało nie magazynuje ładunku po zakończeniu wyładowania. Możesz bezpiecznie dotknąć poszkodowanego i od razu rozpocząć pierwszą pomoc.

Czy piorun zawsze zostawia blizny?

Nie. Powierzchowne oparzenia nie zawsze pozostawiają trwały ślad. Figury Lichtenberga również zwykle znikają i nie są typowymi bliznami.

Czy podczas burzy można brać prysznic?

Lepiej tego nie rób. Piorun może przemieszczać się przez instalację wodną budynku. Podczas burzy unikaj kąpieli, prysznica, zmywania naczyń i kontaktu z bieżącą wodą.

Czy samochód chroni przed piorunem?

Tak, jeśli jest zamknięty i ma twardy, metalowy dach. Chroni przede wszystkim metalowa konstrukcja samochodu, a nie gumowe opony.

Czy telefon komórkowy przyciąga pioruny?

Nie. Telefon, zegarek czy biżuteria nie decydują o tym, gdzie uderzy piorun. Metal dobrze przewodzi jednak prąd, dlatego trzymaj się z dala od dużych metalowych konstrukcji, np. ogrodzeń i barierek.

Czy piorun może uderzyć dwa razy w to samo miejsce?

Tak. Pioruny wielokrotnie uderzają w te same miejsca, zwłaszcza w wysokie, wystające i odizolowane obiekty. Przekonanie, że piorun nigdy nie trafia dwa razy w ten sam punkt, jest mitem.

Czy podczas burzy można schować się pod drzewem?

Nie. Samotne drzewo nie jest bezpiecznym schronieniem. Piorun może uderzyć w drzewo, a część prądu przeskoczyć na stojącą obok osobę albo rozprzestrzenić się po ziemi. Lepiej zmoknąć w drodze do bezpiecznego budynku, niż przeczekiwać burzę pod drzewem.

Czy piorun może uderzyć, gdy nie pada?

Tak. Wyładowania występują również poza obszarem deszczu. Jeśli słyszysz grzmot, burza jest już wystarczająco blisko, żeby piorun stanowił zagrożenie.

Ile czasu po burzy trzeba czekać, zanim wyjdzie się na zewnątrz?

Odczekaj co najmniej 30 minut od ostatniego grzmotu. Dopiero wtedy wróć do aktywności na zewnątrz.

Przeczytaj również:
Pierwsza pomoc w oparzeniach