Szczepionka na grypę. Kto powinien się zaszczepić?

Sezonowe szczepienie jest najskuteczniejszym sposobem zapobiegania grypie i zmniejszania ryzyka jej ciężkiego przebiegu. WHO zaleca coroczne szczepienie szczególnie osobom z grup ryzyka, m.in. kobietom w ciąży, osobom starszym, przewlekle chorym oraz pracownikom ochrony zdrowia.

Wirusy grypy nieustannie się zmieniają, dlatego skład szczepionek jest aktualizowany przed każdym sezonem na podstawie danych dotyczących wirusów krążących na świecie. WHO wydaje rekomendacje dotyczące składu szczepionek dla półkuli północnej i południowej dwa razy w roku.

Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem sezonu grypowego, zwykle jesienią. Nie oznacza to jednak, że po jego rozpoczęciu jest już za późno – jeśli wirus nadal krąży, szczepienie w dalszym ciągu może zapewnić ochronę. Po szczepieniu organizm potrzebuje około 2 tygodni na wytworzenie odpowiedniej odpowiedzi immunologicznej.

Od sezonu 2026/2027 w Europie stosowane są szczepionki trójwalentne przeciw grypie. Chronią one przed dwoma typami wirusa grypy A oraz jednym typem wirusa grypy B. Zmiana wynika z decyzji WHO o wycofaniu komponentu B/Yamagata – od marca 2020 r. nie potwierdzono jego naturalnego występowania.

Ostateczna kwalifikacja do szczepienia odbywa się podczas konsultacji przed szczepieniem. Ocenia się wtedy m.in. aktualny stan zdrowia, przeciwwskazania oraz wcześniejsze reakcje na szczepienia.

Czytaj też:
Szczepienia w aptekach. Kto może się zaszczepić i jakie szczepionki są dostępne?

Szczepionka na grypę – kto powinien się zaszczepić?

Szczepienie przeciw grypie jest zalecane wszystkim osobom od ukończenia 6. miesiąca życia, u których nie występują przeciwwskazania. Szczególne znaczenie ma jednak dla osób bardziej narażonych na ciężki przebieg grypy i jej powikłania.

Do grup, którym szczególnie zaleca się szczepienie, należą m.in.:

• dzieci od 6. miesiąca życia i młodzież, szczególnie z chorobami przewlekłymi,
• osoby starsze,
• osoby z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, np. astmą lub POChP,
• osoby z chorobami układu krążenia,
• osoby z cukrzycą i innymi chorobami metabolicznymi,
• osoby z chorobami nerek lub wątroby,
• osoby z obniżoną odpornością, w tym po przeszczepach,
• osoby z chorobami neurologicznymi i neurorozwojowymi,
• kobiety w ciąży oraz planujące ciążę.

Szczepienie jest również szczególnie ważne dla osób, które mogą przenosić grypę na osoby bardziej narażone na jej ciężki przebieg. Dotyczy to m.in. pracowników ochrony zdrowia oraz osób mających zawodowy lub stały kontakt z dziećmi, seniorami czy pacjentami z grup ryzyka.

Szczepienie na grypę w ciąży

Ciąża zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu grypy i jej powikłań. Dlatego szczepienie przeciw grypie jest zalecane kobietom planującym ciążę oraz kobietom w ciąży, niezależnie od trymestru.

Szczepionkę przeciw grypie można podać w każdym trymestrze ciąży. W Polsce kobietom w ciąży stosuje się szczepionkę inaktywowaną, która nie zawiera żywego wirusa zdolnego do namnażania się w organizmie. Dostępne dane potwierdzają bezpieczeństwo szczepienia dla ciężarnej i płodu.

Szczepienie chroni nie tylko kobietę przed grypą i jej powikłaniami, ale również dziecko w pierwszych miesiącach życia. Przeciwciała wytworzone przez matkę przechodzą przez łożysko i zapewniają niemowlęciu bierną ochronę. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ dzieci poniżej 6. miesiąca życia nie są szczepione przeciw grypie.

Kobiety planujące ciążę również mogą zaszczepić się przeciw grypie. Jeśli szczepienie nie zostało wykonane przed ciążą, można je przeprowadzić również po jej rozpoczęciu.

Szczepionka na grypę dla dzieci

Szczepienie przeciw grypie można rozpocząć po ukończeniu 6. miesiąca życia. Młodszym dzieciom nie podaje się szczepionki przeciw grypie – w ich przypadku ważną rolę w ochronie przed zakażeniem odgrywają szczepienia matki w ciąży oraz osób mających z nimi bezpośredni kontakt.

U dzieci od 6. miesiąca życia stosuje się szczepionki inaktywowane podawane we wstrzyknięciu. Od ukończenia 2. roku życia możliwe jest również zastosowanie żywej, atenuowanej szczepionki donosowej, jeśli jest dostępna w danym sezonie i nie występują przeciwwskazania.

Warto pamiętać, że nie każde dziecko wymaga takiej samej liczby dawek. Dzieci poniżej 9. roku życia, które wcześniej nie otrzymały dwóch dawek szczepionki przeciw grypie, powinny otrzymać dwie dawki w odstępie co najmniej 4 tygodni.

Jak działa szczepionka na grypę?

Szczepionka przeciw grypie pobudza układ odpornościowy do wytworzenia swoistej odpowiedzi przeciw antygenom wirusa grypy. W przypadku stosowanych szczepionek inaktywowanych nie ma możliwości namnażania się wirusa w organizmie.

Organizm potrzebuje około 2–3 tygodni, aby wytworzyć odpowiednią odpowiedź immunologiczną. Dzięki temu podczas kontaktu z wirusem układ odpornościowy może szybciej go rozpoznać i skuteczniej zareagować.

Ochrona po szczepieniu nie jest dożywotnia – z czasem słabnie, a dodatkowo wirusy grypy zmieniają się. Dlatego szczepienie przeciw grypie zaleca się powtarzać co sezon, z uwzględnieniem aktualnego składu szczepionki.

Szczepionka na grypę – skutki uboczne

Szczepionki przeciw grypie są dobrze tolerowane, a działania niepożądane mają zwykle łagodny i przemijający charakter. Najczęściej pojawiają się w miejscu podania szczepionki.

Po szczepieniu mogą wystąpić:

• ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia,
• ból głowy,
• zmęczenie lub osłabienie,
• bóle mięśni,
• bóle stawów,
• dreszcze,
• podwyższona temperatura lub gorączka.

Objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Szczepionka przeciw grypie nie może wywołać grypy, ponieważ stosowane szczepionki inaktywowane nie zawierają żywego wirusa zdolnego do namnażania się w organizmie.

Jeśli po szczepieniu pojawią się silne lub utrzymujące się objawy, skonsultuj się z lekarzem.

Szczepienie na grypę – przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw grypie jest przede wszystkim ciężka reakcja alergiczna (anafilaktyczna) po wcześniejszym podaniu szczepionki lub na którykolwiek z jej składników. Ostateczna kwalifikacja zależy od konkretnego preparatu i stanu zdrowia pacjenta.

Alergia na białko jaja kurzego nie jest sama w sobie przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw grypie. Osoby z taką alergią mogą być szczepione, choć w przypadku występowania w przeszłości ciężkich reakcji alergicznych sposób przeprowadzenia szczepienia może wymagać zachowania szczególnej ostrożności.

Szczepienie zwykle odracza się w przypadku ostrej infekcji i wysokiej gorączki (powyżej 38°C). Łagodna infekcja bez gorączki nie musi być przeciwwskazaniem do szczepienia.

Zaostrzenie choroby przewlekłej może być wskazaniem do czasowego odroczenia szczepienia – decyzję w takiej sytuacji podejmuje osoba kwalifikująca do szczepienia na podstawie aktualnego stanu zdrowia.

Szczepionka na grypę – cena i refundacja

Cena szczepionki przeciw grypie zależy od konkretnego preparatu oraz przysługującego poziomu refundacji. Zasady refundacji mogą zmieniać się wraz z kolejnymi listami refundacyjnymi, dlatego przed zakupem warto sprawdzić aktualne uprawnienia pacjenta.

W przypadku szczepionek dostępnych w aptece refundacja może obejmować część lub całość ceny preparatu, zależnie m.in. od wieku i stanu zdrowia pacjenta. Aktualne informacje o poziomie odpłatności można sprawdzić w obowiązującym wykazie leków refundowanych.

Szczepionka przeciw grypie jest wydawana na receptę. Receptę na szczepionkę może wystawić uprawniony pracownik medyczny, a w określonych sytuacjach również farmaceuta.

Warto wiedzieć: Zasady refundacji szczepionek przeciw grypie mogą zmieniać się w kolejnych sezonach. Przed zakupem sprawdź aktualny poziom odpłatności dla konkretnego preparatu.

Mapę z aptekami w których wykonywane są szczepienia znajdziesz pod adresem:
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaszczep-sie-w-aptece

Znajdź najbliższą aptekę Gemini, w której wykonasz szczepienie: Apteki Gemini
Zarezerwuj szczepionkę w wybranej aptece: ReceptaGemini

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o szczepienie przeciw grypie

Kto powinien zaszczepić się przeciw grypie?

Szczepienie przeciw grypie jest zalecane wszystkim osobom powyżej 6. miesiąca życia, szczególnie seniorom, kobietom w ciąży, osobom przewlekle chorym oraz pracownikom ochrony zdrowia. Korzyści ze szczepienia mogą odnieść również osoby mające częsty kontakt z dużą liczbą ludzi lub opiekujące się osobami z grup ryzyka.

Czy szczepionka przeciw grypie może wywołać grypę?

Nie. Szczepionki przeciw grypie zawierają inaktywowane wirusy lub ich fragmenty, dlatego nie mogą wywołać zachorowania na grypę. Po szczepieniu mogą jednak wystąpić łagodne działania niepożądane, takie jak ból w miejscu wkłucia, stan podgorączkowy czy zmęczenie.

Czy szczepienie przeciw grypie należy powtarzać co roku?

Takie postępowanie jest zalecane przez ekspertów, ponieważ wirusy grypy stale mutują, a skład szczepionek jest aktualizowany przed każdym sezonem epidemicznym. Dzięki temu szczepienie zapewnia ochronę przed szczepami wirusa, które najprawdopodobniej będą krążyć w danym sezonie.

Kiedy najlepiej zaszczepić się przeciw grypie?

Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem sezonu grypowego, czyli jesienią. Warto jednak pamiętać, że szczepienie można wykonać również później, jeśli wirus grypy nadal krąży w populacji.

Czy po szczepieniu przeciw grypie można normalnie funkcjonować?

Tak. Większość osób po szczepieniu może wrócić do codziennych aktywności, pracy czy szkoły. Ewentualne działania niepożądane są zwykle łagodne i ustępują samoistnie po 1–2 dniach.

Czy szczepionka przeciw grypie chroni przed przeziębieniem?

Nie. Szczepionka chroni przed wirusami grypy, ale nie zabezpiecza przed innymi wirusami wywołującymi przeziębienie. Może jednak zmniejszać ryzyko ciężkiego przebiegu grypy oraz wystąpienia jej powikłań.

Przeczytaj również:
Grypa. Jakie objawy powinny Cię zaniepokoić?