Szczepienia w aptekach. Kto może się zaszczepić i jakie szczepionki są dostępne?

Kto może zaszczepić się w aptece?

Szczepienia wykonywane w aptekach przeznaczone są dla osób dorosłych, które ukończyły 18 lat. Młodzież i dzieci nadal wymagają kwalifikacji lekarskiej w gabinetach pediatrycznych. Farmaceuci posiadający odpowiednie uprawnienia mogą przeprowadzać kwalifikację do szczepienia, wystawiać recepty farmaceutyczne oraz podawać szczepionki.

Szczepienia są szczególnie zalecane:

• seniorom,
• osobom przewlekle chorym,
• pacjentom z obniżoną odpornością,
• kobietom w ciąży – w przypadku wybranych szczepień,
• osobom pracującym w dużych skupiskach ludzi,
• podróżującym za granicę,
• opiekunom osób starszych i małych dzieci.

Mapę z aptekami w których wykonywane są szczepienia znajdziesz pod adresem:
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaszczep-sie-w-aptece

Czytaj też:
Szczepionka na grypę. Kto powinien się zaszczepić?

Jakie szczepienia można wykonać w aptece?

W zależności od apteki oraz dostępności preparatów, osoby dorosłe mogą zaszczepić się między innymi przeciw:

• grypie – usługa dostępna przez cały rok, z największym natężeniem w sezonie jesienno-zimowym;
• COVID-19 – szczepienia dawkami przypominającymi, dostosowanymi do aktualnych wariantów wirusa;
• pneumokokom – kluczowe szczególnie dla osób z grup ryzyka oraz seniorów;
• RSV – polecane szczególnie kobietom w ciąży oraz seniorom;
• półpaścowi – dla osób z grup ryzyka oraz seniorów;
• HPV – chroni przed zmianami nowotworowymi oraz rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy, odbytu i prącia. Zalecane dzieciom w wieku 9-15 lat oraz dorosłym;
• kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) – coraz popularniejsze w sezonie wiosenno-letnim;
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B – stosowane w medycynie podróży i nie tylko;
• błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap) – zalecane kobietom w ciąży i dorosłym (co 10 lat);
• polio – przy wyjazdach zagranicznych;
• odrze, śwince i różyczce (MMR) – szczególnie zalecane kobietom planującym ciążę;
• meningokokom typu B oraz ACWY- dla osób przebywających w dużych skupiskach lub podróżujących;
• ospie wietrznej – dla osób, które nie chorowały, również profilaktycznie poekspozycyjnie;
• durowi brzusznemu – w ramach medycyny podróży;
• żółtej gorączce – obowiązkowe w niektórych krajach Afryki i Ameryki Południowej NFZ pokrywa koszt kwalifikacji i podania szczepienia. Pacjent płaci w aptece tylko za szczepionkę.

Lista dostępnych szczepień może różnić się między placówkami. Przed wizytą warto skontaktować się z wybraną apteką.

Jak zaszczepić się w aptece? Krok po kroku

Wielu pacjentów obawia się, że procedura szczepienia w aptece jest skomplikowana. W praktyce cały proces jest prosty i często można go przeprowadzić podczas jednej wizyty.

1. Wywiad i kwalifikacja – farmaceuta przeprowadza szczegółowy wywiad zdrowotny i ocenia, czy nie występują przeciwwskazania do szczepienia. Kwalifikacja ważna jest przez 24 godziny.
2. Recepta farmaceutyczna – farmaceuta może wystawić receptę na każdą szczepionkę, w tym refundowaną, jeśli pacjent spełnia kryteria (np. wiek dla grypy i RSV). Osoby 65+ z uprawnieniem S mają prawo do bezpłatnej szczepionki na grypę i RSV. Niestety na dzień dzisiejszy farmaceuci nie mają dostępu do pełnej dokumentacji medycznej pacjentów, dlatego też nie mogą wystawić refundowanej recepty farmaceutycznej na szczepionki przeciwko pneumokokom i półpaścowi. W tych przypadkach o odpłatności decydują choroby współistniejące i receptę na nie powinien wystawić lekarz prowadzący. Farmaceuta może wystawić receptę na szczepionkę Prevenar 13 (pneumokoki) czy Shingrix (półpasiec) tylko ze 100% odpłatnością.
3. Podanie szczepionki – w wydzielonym pomieszczeniu spełniającym wymogi sanitarne.
4. Obserwacja po szczepieniu – pacjenci pozostają w aptece przez 15-20 minut w celu monitorowania ewentualnych reakcji alergicznych. Farmaceuci są przeszkoleni z udzielania pierwszej pomocy i mają obowiązkową adrenalinę na wypadek wstrząsu anafilaktycznego.
5. Dokumentacja – informacja o szczepieniu trafia do elektronicznej karty szczepień, widocznej w systemie Internetowego Konta Pacjenta (wersja przeglądarkowa).

Wystawienie recepty farmaceutycznej na szczepionkę wiąże się z obowiązkiem zaszczepienia się w tej samej aptece. Pacjent nie może wykupić preparatu i udać się do innego punktu szczepień.

Czy szczepienia dla seniorów są bezpłatne?

Seniorzy (osoby powyżej 65. roku życia) mają dostęp do szerokiego pakietu bezpłatnych szczepień. Zakres refundacji może się zmieniać wraz z kolejnymi decyzjami Ministerstwa Zdrowia.

W ostatnich sezonach bezpłatne lub częściowo refundowane były szczepienia przeciw:

• grypie (Vaxigrip, Influvac, Efluelda),
• COVID-19,
• RSV (Abrysvo, Arexvy),
• półpaścowi (Shingrix).

Refundacja zależy od wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz rodzaju preparatu. Aktualne informacje uzyskasz w aptece lub na portalu pacjent.gov.pl.

Szczepienia kobiet w ciąży – co jest zalecane i bezpłatne?

Kobiety w ciąży należą do grup szczególnie narażonych na ciężki przebieg niektórych chorób zakaźnych. Wybrane szczepienia chronią nie tylko matkę, ale i noworodka w pierwszych miesiącach życia dzięki przekazanym przeciwciałom.

Najczęściej zalecane szczepienia w ciąży:

• grypa – może być podana w każdym trymestrze ciąży,
• COVID-19 – 1 dawka zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
• RSV – 1 dawka między 24. a 36. tygodniem ciąży,
• krztusiec (Tdap) – 1 dawka w każdej ciąży, między 27. a 36. tygodniem (optymalnie 28.-32. tc.),

Kobiety w ciąży z receptą z uprawnieniem C (ciąża) mają prawo do bezpłatnych szczepionek na grypę i RSV. Szczepionka przeciw krztuścowi jest bezpłatna dla ciężarnej wyłącznie w ramach wizyt w POZ – w aptece pozostaje pełnopłatna.

Czy szczepienia w aptece są bezpieczne?

Tak. Szczepienia wykonywane w aptekach podlegają tym samym standardom bezpieczeństwa co szczepienia w przychodniach.

Farmaceuci przechodzą specjalistyczne szkolenia obejmujące:

• kwalifikację pacjenta,
• technikę wykonywania szczepień,
• postępowanie w przypadku działań niepożądanych,
• zasady pierwszej pomocy.

Apteki spełniają rygorystyczne wymogi dotyczące przechowywania szczepionek i prowadzenia dokumentacji.

Jakie są przeciwwskazania do szczepień?

Jedynym trwałym przeciwwskazaniem jest reakcja anafilaktyczna, która wystąpiła po poprzedniej dawce lub składniku szczepionki.

Najczęstsze przejściowe przeciwwskazania:

• ostra infekcja przebiegająca z gorączką (np. grypa, angina, zapalenie ucha środkowego, biegunka),
• zaostrzenie choroby przewlekłej (np. astmy, nieswoistego zapalenia jelit)

W takich przypadkach szczepienie powinno być przełożone do czasu ustąpienia ostrych objawów chorobowych lub stanu remisji. Łagodne przeziębienie bez gorączki zazwyczaj nie stanowi przeciwwskazania do szczepień.

Przeciwwskazania do szczepionek żywych:

• głębokie zaburzenia odporności (wrodzone lub nabyte),
• zakażenie HIV,
• pierwsze 2 lata po przeszczepie szpiku,
• ciąża,
• ciężkie zaburzenia odporności,
• reakcje anafilaktyczne w wywiadzie.

Co zrobić po szczepieniu? Zalecenia i NOP

Zalecenia po szczepieniu:

• pozostań przez kilkanaście minut w aptece,
• pij odpowiednią ilość płynów,
• unikaj dużego wysiłku fizycznego w dniu szczepienia,
• obserwuj miejsce wkłucia.

Najczęstsze reakcje po szczepieniu to ból ręki, obrzęk, zaczerwienienie lub stan podgorączkowy – ustępują samoistnie po 1-3 dniach. Możesz stosować chłodny kompres lub żel z octanem glinu. Ważne żeby okład nie był zbyt zimny. Na gorączkę i ból głowy można zażyć paracetamol. Jeśli nie zadziała, lekarze zalecają pyralginę lub inne środki przeciwbólowe i przeciwzapalnetypu ibuprofen. Nie przyjmuj leków przeciwbólowych zapobiegawczo (wyjątek: szczepienie przeciw meningokokom typu B).

Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) – kiedy do lekarza?

Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) to reakcja organizmu, która może wystąpić po szczepieniu. Oznacza nasilone reakcje o dłuższym czasie utrzymywania się, zwykle np. 3 – 4 dni oraz większym nasileniu np. zaczerwienienie obejmujące całe ramię. Większość NOP ma łagodny charakter.

Skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem lub farmaceutą, jeśli wystąpi:

• bardzo wysoka gorączka,
• wysypka lub rumień skórny,
• duszność lub nasilona reakcja alergiczna,
• omdlenie lub zaburzenia przytomności,
• utrzymujące się, nasilone objawy powyżej 3-4 dni.

Czy można zaszczepić się dwoma szczepionkami podczas jednej wizyty w aptece?

Coraz częściej podczas jednej wizyty można bezpiecznie podać więcej niż jedną szczepionkę. Takie rozwiązanie nazywa się koadministracją szczepień. Przykłady to jednoczesne szczepienie przeciw grypie i RSV lub grypie i COVID-19.

Eksperci podkreślają, że odpowiednio dobrane szczepienia mogą być podawane podczas jednej wizyty i jest to rozwiązanie bezpieczne dla pacjenta. Dzięki temu łatwiej zadbać o ochronę zdrowia, ograniczyć liczbę wizyt i zwiększyć skuteczność profilaktyki.

W minionym sezonie co czwarty pacjent w aptece zdecydował się na więcej niż 1 szczepionkę podczas jednej wizyty.

Jednym z najdynamiczniej rozwijających się obszarów jest medycyna podróży. Wykwalifikowani farmaceuci pełnią rolę doradców dla osób planujących wyjazdy w regiony tropikalne.

W aptece można uzyskać poradę dotyczącą profilaktyki malarii czy choroby wysokogórskiej, a także zaszczepić się przeciwko: durowi brzusznemu, wściekliźnie, cholerze, japońskiemu zapaleniu mózgu, żółtej gorączce, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B itp.

Szczepienia przeciw wściekliźnie, cholerze, japońskiemu zapaleniu mógzu oraz żywa szczepionka na dur brzuszny nie są finansowane przez NFZ. Apteka ma prawo doliczyć do ceny szczepionki koszt wystawienia na nie recepty oraz usługę podania szczepionki.

Farmaceuta omówi zagrożenia zdrowotne związane z podróżą, przygotuje indywidualny kalendarz szczepień, zakwalifikuje do szczepień, poda szczepionki i pomoże skompletować apteczkę podróżną. Dodatkowo na życzenie pacjenta może wydać i uzupełnić Międzynarodową Książeczkę Szczepień (tzw. żółtą książeczkę), która jest międzynarodowym paszportem zdrowia. Wydanie takiej książeczki jest dodatkowo płatne, doliczane do ceny konsultacji, która jest usługą komercyjną w aptekach.

Informacje o aptekach prowadzących konsultacje dla podróżujących:

www.szczepieniadlapodrozujacych.pl

Jak znaleźć aptekę wykonującą szczepienia?

• wyszukiwarka na portalu pacjent.gov.pl,
• kontakt telefoniczny z lokalną apteką,
• strony internetowe sieci aptecznych,
• portale poświęcone szczepieniom.

Przed wizytą sprawdź jakie szczepienia wykonuje apteka, czy wymagana jest wcześniejsza rejestracja i czy szczepionka jest dostępna na miejscu.

Szczepienia dla dorosłych – tabela podsumowująca