7
20 października 2020

Zakażenia układu moczowego – jak im zapobiegać? Jakie leki poza antybiotykami można stosować w terapii ZUM?

Zakażenia układu moczowego to dość powszechna przypadłość, szczególnie wśród kobiet. Dolegliwości mają często charakter nawrotowy, bywają uciążliwe i znacząco pogarszają jakość życia. W leczeniu i profilaktyce infekcji dróg moczowych stosuje się nie tylko antybiotykoterapię, ale także terapię behawioralną, leki niebędące antybiotykami oraz substancje pochodzenia naturalnego. Jakie są możliwości profilaktyki zakażeń układu moczowego i co robić, aby skutecznie im zapobiegać? 

Kobieta trzyma się za pęcherz

Produkty na infekcje dróg moczowych

Według EAU (Europejskie Towarzystwo Urologiczne) w profilaktyce nawrotów ZUM należy uwzględnić trzy etapy:  

  • terapię behawioralną, czyli zmianę nawyków i właściwą higienę,  
  • stosowanie leków i środków innych niż antybiotyki, 
  • antybiotykoterapię. 

Zmiana nawyków 

Po pierwsze niezwykle istotne w profilaktyce infekcji układu moczowego jest wykształcenie nawyków sprzyjających prawidłowym mikcjom i zmniejszających ryzyko pojawienia się wstępujących infekcji dróg moczowych. Zaleca się przede wszystkim zwiększenie ilości spożywanych płynów, co powoduje wzrost ilości wydalanego moczu, a w konsekwencji usprawnienie usuwania bakterii z dróg moczowych.

Korzystny efekt może przynieść również wypicie szklanki wody przed stosunkiem i oddanie moczu tuż po nim, a także unikanie środków plemnikobójczych. Należy także dbać o higienę okolicy moczowo-płciowej z wykorzystaniem odpowiednich kosmetyków i środków higieny osobistej. Warto również zadbać o prawidłową częstotliwość oddawania moczu – nie należy powstrzymywać się od mikcji, a mocz oddajemy w krótkim czasie po pojawieniu się uczucia parcia. Korzystny wpływ na zapobieganie ZUM ma także unikanie zaparć, czemu sprzyja dieta bogata w błonnik oraz spożywanie dużej ilości płynów

Profilaktyka farmakologiczna 

Poza zmianą nawyków, która powinna stanowić pierwszy etap w zapobieganiu nawrotowym ZUM, zastosowanie znajdują także rozwiązania farmakologiczne. Należą do nich:  

  • hormonoterapia,  
  • profilaktyka antybiotykowa,  
  • preparaty immunostymulujące, 
  • stosowanie probiotyków. 

Hormonoterapia 

U kobiet w okresie pomenopauzalnym w układzie moczowo-płciowym zachodzą liczne zmiany w obrębie nabłonka dróg moczowo-płciowych. Prowadzą one do atrofii błony śluzowej pochwy, co skutkuje zmianą jej pH i flory bakteryjnej, a także upośledza naturalnie występujące bariery śluzówkowe zapobiegające wstępującemu szerzeniu się infekcji dróg moczowych. Z tego powodu u kobiet po menopauzie, u których zakażenia układu moczowego często nawracają, zaleca się dopochwową suplementację estrogenów, które działają ochronnie na barierę śluzówkową oraz normalizują pH pochwy. 

Preparaty immunostymulujące 

Na rynku aptecznym dostępne są preparaty zawierające liofilizowany lizat E. Coli, czyli bakterii najczęściej przyczyniającej się do infekcji dróg moczowych. Preparaty te znajdują zastosowanie w nawracających niepowikłanych infekcjach układu moczowego u kobiet. Ich działanie polega na stymulacji układu odpornościowego, wzmacniając jego odpowiedź na bakterię E. Coli, co pomaga eliminować patogen z dróg moczowych. 

Probiotyki 

Według dotychczas przeprowadzonych badań stosowanie probiotyków zawierających szczepy Lactobacillus może okazać się istotne w zapobieganiu ZUM. Najprawdopodobniej ma to związek z przywracaniem prawidłowej mikroflory pochwy, co powoduje zmniejszenie ryzyka wstępujących infekcji dróg moczowych. Ponadto zapobiega występowaniu bakteryjnego zapalenia pochwy, które znacząco zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się infekcji dróg moczowych. Zastosowanie znajdują doustne preparaty zawierające szczepy Lactobacillus, a także probiotyki dopochwowe, zawierające L. Rhamnosus oraz L. Crispatus. Z uwagi na różnice w skuteczności dostępnych preparatów w profilaktyce ZUM oraz niejednoznaczne wyniki badań probiotyki nie zostały jak dotąd ujęte w standardach postępowania w terapii i zapobieganiu infekcjom dróg moczowych. Konieczne są dalsze analizy, pozwalające jednoznacznie ustalić korzyści płynące ze stosowania probiotyków. 

Profilaktyka antybiotykowa 

W niektórych przypadkach często nawracających infekcji dróg moczowych zastosowanie znajduje profilaktyczne podawanie antybiotyków. Zwykle jest to furazydyna, będąca pochodną nitrofuranu, lub fosfomycyna, choć dobór antybiotyku powinien być oparty o badania mikrobiologiczne moczu i wrażliwość na antybiotyki zidentyfikowanego w nim patogenu. Profilaktyka antybiotykowa może być podawana w sposób ciągły lub w pojedynczej dawce po współżyciu. 

Decyzję o antybiotykoterapii profilaktycznej należy podjąć dopiero po rozważeniu innych opcji terapeutycznych i zmianie zachowań mogących zwiększać ryzyko ZUM. Należy także dążyć do wyeliminowania stanów sprzyjających nieprawidłowemu odpływowi moczu. Znaczącą wadą profilaktycznego stosowania antybiotyków jest fakt, że przyczynia się ono do rozwoju lekooporności szczepów bakteryjnych, co może skutkować trudnościami w leczeniu infekcji w przyszłości. 

Z uwagi na stale rosnącą oporność bakterii na antybiotyki wciąż poszukuje się nowych, skutecznych metod zapobiegania zakażeniom układu moczowego i ich efektywnego leczenia. Do wciąż badanych należą między innymi substancje pochodzenia roślinnego, takie jak arbutyna, berberyna oraz żurawina, a także d-mannoza. 

D-mannoza 

Działanie d-mannozy polega na blokowaniu fimbrii bakterii, co skutkuje ich gorszym przyleganiem do nabłonka dróg moczowych, a w konsekwencji łatwiejszym wydalaniem ich z moczem. W oparciu o dotychczas wykonane badania kliniczne podejrzewa się, że może ona odegrać istotną rolę w zapobieganiu i leczeniu ZUM. W jednym z wykonanych badań profilaktyczne podawanie d-mannozy przez okres 6 miesięcy znacząco zredukowało ilość nawrotów ZUM – 4,5% u pacjentów stosujących d-mannozę w stosunku do 33,3% u chorych nieprzyjmujących leku. W innym badaniu wykazano, że regularne stosowanie d-mannozy jest równie skuteczne w zapobieganiu infekcjom dróg moczowych, jak profilaktyka z użyciem nitrofurantoiny. Wyniki tych badań są na tyle obiecujące, że najprawdopodobniej d-mannoza stanie się wkrótce jednym ze środków oficjalnie zalecanych w terapii ZUM.  

Berberyna 

Podobnym mechanizmem działania cechuje się berberyna. Jest to substancja o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, pozyskiwana z roślin z rodzaju Berberis. Dowiedziono, że berberyna zmniejsza ekspresję fimbrii przez E. Coli, zapobiegając przyleganiu bakterii do nabłonka dróg moczowych, a tym samym ułatwiając usuwanie patogenów z moczem. Ponadto według badań berberyna wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe także wobec innych rodzajów bakterii, wirusów, grzybów i pierwotniaków.
 
Przeczytaj więcej: Berberyna – działanie, przeciwwskazania, skutki uboczne

Arbutyna 

Arbutyna to substancja naturalnie występująca w roślinie o nazwie mącznica lekarska. Działa ona antyseptycznie i przeciwdrobnoustrojowo wobec bakterii powodujących ZUM. Swoją skuteczność zawdzięcza obecnym w niej garbnikom oraz metabolitowi o nazwie hydrochinon. Jej działanie obejmuje szerokie spektrum drobnoustrojów mogących wywoływać infekcje dróg moczowych. Wyniki badań wskazują na to, że preparaty mącznicy lekarskiej mogą przyczynić się do ograniczenia stosowania antybiotyków w leczeniu i profilaktyce infekcji dróg moczowych.  

Istotnym czynnikiem ograniczającym zastosowanie mącznicy lekarskiej jest jednak fakt, że arbutyna działa najlepiej w środowisku o zasadowym pH, co pozostaje w sprzeczności z ogólnie przyjętą zasadą zakwaszania moczu podczas leczenia ZUM. Z tego względu konieczne są kolejne badania określające rolę mącznicy lekarskiej w leczeniu i zapobieganiu ZUM. 

Żurawina 

Jej działanie polega najprawdopodobniej na blokowaniu fimbrii odpowiedzialnych za przyleganie bakterii do dróg moczowych, czego skutkiem jest łatwiejsze wydalanie bakterii z moczem. Dotychczas nie potwierdzono jednak jednoznacznie korzyści płynących z przyjmowania preparatów żurawiny. Wyniki badań co do skuteczności ich stosowania są sprzeczne, dlatego jak dotąd nie zostały one ujęte w obowiązujących zaleceniach dotyczących profilaktyki i leczenia ZUM. 

Terapia nawrotowych ZUM często jest wyzwaniem zarówno dla pacjenta, jak i lekarza.  Narastająca oporność na antybiotyki powoduje, że wciąż poszukuje się nowych substancji mogących odegrać znaczącą rolę w profilaktyce i zwalczaniu zakażeń układu moczowego. Wiele z nich jest obecnie przedmiotem badań, podczas których określa się ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania. Szczególnym zainteresowaniem badaczy cieszą się aktualnie substancje pochodzenia naturalnego, których zastosowanie pozwoliłoby znacząco ograniczyć stosowanie leków przeciwdrobnoustrojowych i w efekcie zmniejszyć oporność bakterii na antybiotyki. Należy pamiętać o tym, że terapia infekcji dróg moczowych to nie tylko leczenie stanów ostrych, kiedy objawy są wyraźnie nasilone, ale także skuteczne zapobieganie nawrotom ZUM, w którym najistotniejsze znaczenie ma wspomniana trójstopniowa profilaktyka z możliwie największym ograniczeniem stosowania antybiotyków. 

Źródła: 

  1. EAU Guidelines. Edn. presented at the EAU Annual Congress Amsterdam the Netherlands 2020. ISBN 978-94-92671-07-3. 
  2. Przewlekłe zakażenia układu moczowego; Andrzej Kupilas; Przegląd Urologiczny 2010/5.  
  3. Influence of Berberine Sulfate on Synthesis and Expression of Pap Fimbrial Adhesin in Uropathogenic Escherichia coli; DAXI SUN, SOMAN N. ABRAHAM, AND EDWIN H. BEACHEY. 
  4. Fitoterapia chorób układu moczowego; Jerzy Jambor; Przegląd Urologiczny 2012/1 (71). 
  5. Nawracające niepowikłane ZUM u kobiet. Wytyczne AUA/CUA/SUFU; prof. dr hab. n. med. Magdalena Durlik. 
  6. Trill, Jeanne et al. “Uva-ursi extract and ibuprofen as alternative treatments of adult female urinary tract infection (ATAFUTI): study protocol for a randomised controlled trial”. 
  7. Mannose-Binding Activity of Escherichia coli: a Determinant of Attachment and Ingestion of the Bacteria by Macrophages; ZVI BAR-SHAVIT, RACHEL GOLDMAN, ITZHAK OFEK, NATHAN SHARON, AND DAVID, MIRELMAN2.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czy to może być zapalenie pęcherza?

Podejrzenie zapalenia pęcherza można wysnuć na podstawie towarzyszących mu często objawów. Są to: ból przy oddawaniu moczu, ból w okolicy…

Zobacz więcej

Jakie produkty są naturalnymi probiotykami?

Najpopularniejsze naturalne probiotyki to kiszonki, a przede wszystkim:  kapusta kiszona i sok z kiszonej kapusty (bogate również w witaminę C),…

Zobacz więcej

Probiotyk dla dorosłego i nastolatka

Dla dorosłego i nastolatka najczęściej wystarczy ten sam preparat. Kierując się wyborem, musimy zwracać uwagę przede wszystkim na liczbę bakterii…

Zobacz więcej

Probiotyki dla niemowląt i małych dzieci

Kropelki probiotyczne dla niemowląt są całkowicie bezpieczne dla małych dzieci, nie wpływają w żadnym stopniu na układ nerwowy. Bakterie probiotyczne…

Zobacz więcej

Czym różni się sterylny pojemnik na mocz od niesterylnego?

Pojemnik sterylny pozbawiony został flory bakteryjnej, dlatego dla bezpieczeństwa zapakowano go w woreczek. Zakupienie go jest wymagane wtedy, gdy zlecono…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Kobieta trzyma się za pęcherz

Produkty na infekcje dróg moczowych

Czytaj także
21 maja 2021 Magdalena Bernisz
07 października 2021 mgr farm. Joanna Dąbska-Zylka
29 czerwca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
23 czerwca 2021 mgr farm. Dawid Wardecki
02 października 2019 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)