WZW A. Objawy, przyczyny i szczepienie

Czym jest wirusowe WZW A? 

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A), nazywane potocznie żółtaczką pokarmową, to ostre zakażenie wątroby wywołane przez wirusa HAV.

W odróżnieniu od wirusowego zapalenia wątroby typu B i C choroba nie przechodzi w postać przewlekłą – nie prowadzi do przewlekłego zapalenia ani marskości wątroby. Większość chorych zdrowieje całkowicie i nabywa trwałą odporność, choć u niewielkiego odsetka osób może rozwinąć się ostra niewydolność wątroby, która bywa śmiertelna.

Według WHO w 2023 roku z powodu WZW A zmarło na świecie ponad 35 tysięcy osób. 

Czytaj też:
Szczepienia w aptekach. Kto może się zaszczepić i jakie szczepionki są dostępne?

Jakie są objawy WZW A i jak przebiega?

Objawy zapalenia wątroby typu A pojawiają się dopiero po pewnym czasie od zakażenia, ponieważ okres wylęgania wynosi od 15 do 50 dni (średnio około 30 dni). Choroba zaczyna się zwykle nagle. W pierwszej fazie dominują objawy grypopodobne, a następnie dołączają dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz żółtaczka. 

Do najczęstszych objawów zalicza się: 

• gorączkę, osłabienie i złe samopoczucie oraz brak apetytu, 
• nudności, wymioty oraz dyskomfort w jamie brzusznej, 
• biegunkę, 
• ciemne zabarwienie moczu, 
• żółtaczkę, czyli zażółcenie skóry oraz białkówek oczu. 

U dzieci, zwłaszcza młodszych, zakażenie często przebiega bezobjawowo lub bardzo łagodnie. Im starszy pacjent, tym większe ryzyko ciężkiego przebiegu, który dotyczy przede wszystkim osób dorosłych. Na cięższy przebieg bardziej narażone są też osoby zakażone wirusem WZW B lub WZW C. Powrót do zdrowia może zająć kilka tygodni, a niekiedy miesięcy. U części chorych zdarzają się nawroty. 

Jak dochodzi do zakażenia wirusem WZW A?

Wirus zapalenia wątroby typu A szerzy się drogą fekalno-oralną – aby się zakazić, trzeba połknąć wirusa wydalonego z kałem osoby zakażonej, który trafił na przykład na ręce, do żywności lub wody.

Do zakażenia dochodzi najczęściej przez: 

• brudne ręce oraz bliski kontakt z osobą zakażoną, 
• spożycie skażonej żywności lub wody, w tym mycie rąk w zanieczyszczonej wodzie, 
• kontakty seksualne, zwłaszcza oralno-analne. 

Osoba zakażona wydala wirusa z kałem już na 2-3 tygodnie przed wystąpieniem żółtaczki, gdy zwykle czuje się jeszcze zdrowa – dlatego łatwo zakaża innych. Szczególnie narażeni są podróżujący do krajów o niskim standardzie sanitarnym, domownicy i partnerzy osób chorych, mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami (MSM) oraz osoby zawodowo narażone na kontakt z nieczystościami, na przykład pracownicy oczyszczalni ścieków.

W Polsce choroba występuje dziś sporadycznie, jednak okresowo pojawiają się ogniska zakażeń – w 2017 roku odnotowano ponad 3 tysiące przypadków, wobec zaledwie 35 w 2016 roku.

Jak rozpoznać WZW A? 

Zapalenie wątroby typu A rozpoznaje się na podstawie badania krwi, ponieważ same objawy WZW A nie pozwalają odróżnić go od innych wirusowych zapaleń wątroby. Podstawowe znaczenie ma wykrycie swoistych przeciwciał anty-HAV w klasie IgM, które świadczą o świeżym zakażeniu.

W razie potrzeby wykonuje się też badanie metodą RT-PCR, wykrywające materiał genetyczny wirusa we wczesnym okresie choroby. Jeśli zauważysz u siebie żółtaczkę albo utrzymujące się osłabienie z dolegliwościami brzusznymi, skonsultuj się z lekarzem. 

Jak leczyć WZW A?

Nie ma leczenia przyczynowego, które usuwałoby wirusa z organizmu – stosuje się wyłącznie leczenie objawowe.

Postępowanie obejmuje przede wszystkim: 

• odpoczynek, odpowiednie nawodnienie i właściwe odżywianie, 
• uzupełnianie płynów traconych przy wymiotach i biegunce, 
• unikanie leków obciążających wątrobę, w tym paracetamolu. 

Hospitalizacja zwykle nie jest konieczna, o ile nie dojdzie do ciężkiego przebiegu lub niewydolności wątroby. W razie wątpliwości co do przyjmowanych leków skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. 

Szczepienie WZW A – najlepsza ochrona 

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobie jest szczepienie. Dostępne szczepionki zawierają inaktywowanego (unieczynnionego) wirusa i występują jako preparaty pojedyncze albo skojarzone, chroniące jednocześnie przed WZW typu A i wirusowym zapaleniem wątroby typu B. 

Pełny schemat podstawowy obejmuje dwie dawki, a drugą podaje się zwykle po 6-12 miesiącach od pierwszej. Preparat skojarzony stosuje się najczęściej w trzech dawkach. Skuteczność szczepienia ocenia się na 98-99%, a odporność po pełnym zaszczepieniu jest długotrwała i prawdopodobnie utrzymuje się przez całe życie. Szczepionkę można podać także po kontakcie z osobą chorą – w ramach profilaktyki poekspozycyjnej, najlepiej jak najszybciej po narażeniu. 

Szczepienia przeciwko WZW typu A są zalecane przede wszystkim osobom o zwiększonym ryzyku zakażenia, a w Programie Szczepień Ochronnych znajdują się one w grupie szczepień zalecanych.

Rozważ szczepienie szczególnie, jeśli: 

• wyjeżdżasz do krajów o pośredniej lub wysokiej zachorowalności (m.in. w Afryce, Azji, na Bliskim Wschodzie oraz w Ameryce Środkowej i Południowej), 
• pracujesz przy produkcji lub dystrybucji żywności, w ochronie zdrowia, żłobku lub przedszkolu albo masz kontakt z nieczystościami, 
• chorujesz przewlekle na wątrobę, jesteś zakażony HIV lub należysz do grupy MSM. 

Oprócz szczepienia istotna jest higiena. Pamiętaj o dokładnym myciu rąk po skorzystaniu z toalety i przed posiłkami, piciu wody ze sprawdzonych źródeł oraz ostrożności przy surowych potrawach w podróży. 

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o WZW A

Czy po przechorowaniu WZW A możesz zachorować ponownie?

Jeśli przechorujesz WZW A, najprawdopodobniej zyskasz trwałą odporność, dlatego ponowne zachorowanie zdarza się bardzo rzadko.

Czy możesz zaszczepić się przeciw WZW A tuż przed wyjazdem?

Tak. Warto zaszczepić się nawet krótko przed podróżą, ponieważ pierwsza dawka szczepionki zaczyna chronić już po około 2-4 tygodniach. Im wcześniej przyjmiesz szczepionkę, tym lepszą ochronę uzyskasz.

Czy możesz zaszczepić dziecko przeciw WZW A?

Tak. Szczepienie przeciw WZW A można podać dziecku po ukończeniu 1. roku życia. Jeśli planujesz podróż lub Twoje dziecko należy do grupy ryzyka, skonsultuj możliwość szczepienia z lekarzem.

Czy WZW A trzeba zgłaszać do sanepidu?

Tak. WZW A jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłoszenia do Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Dzięki temu możliwe jest szybsze wykrywanie ognisk zakażeń i ograniczanie dalszego szerzenia się choroby.

Czy podczas WZW A powinieneś stosować specjalną dietę?

Podczas choroby warto wybierać lekkostrawne posiłki, dbać o odpowiednie nawodnienie i zrezygnować z alkoholu do czasu pełnej regeneracji wątroby. Dzięki temu możesz wspomóc organizm w powrocie do zdrowia.

Przeczytaj również:
Badanie ALT i AST – kiedy wykonać próby wątrobowe?