Badania bakteriologiczne. Posiew, przygotowanie i interpretacja wyniku

Badania bakteriologiczne – pigułka wiedzy

• Co pokazują? Czy w pobranym materiale wyrosły bakterie i jakie to drobnoustroje. Antybiogram może dodatkowo pokazać ich wrażliwość na antybiotyki.
• Materiał: m.in. mocz, kał, krew, plwocina, ropa, nasienie oraz wymazy z gardła, nosa, ucha, oka, rany lub dróg rodnych.
• Kiedy zbadać? W przypadku podejrzenia zakażenia bakteryjnego, a w określonych sytuacjach także w ramach badań przesiewowych lub sanitarno-epidemiologicznych.
• Czy trzeba być na czczo? Zależy od rodzaju materiału. Większość posiewów nie wymaga bycia na czczo.
• Ile kosztuje? Podstawowe posiewy kosztują zwykle około 50–120 zł. Cena zależy od rodzaju materiału i punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle około 2–9 dni. Czas zależy od rodzaju materiału, szybkości wzrostu bakterii i tego, czy potrzebny jest antybiogram.
• Inne nazwy / skróty: posiew bakteriologiczny, posiew mikrobiologiczny, badanie mikrobiologiczne, bacterial culture.

Czytaj też:
Posiew moczu – co to jest i jak przygotować się do badania?

Kto i kiedy powinien wykonać badanie bakteriologiczne?

Lekarz może zlecić badanie bakteriologiczne, gdy objawy wskazują na zakażenie i trzeba ustalić, czy jego przyczyną są bakterie.

Wskazaniem do wykonania posiewu mogą być m.in.:

• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
• ropna wydzielina z rany,
• przedłużająca się lub krwawa biegunka,
• objawy mogące wskazywać na bakteryjne zakażenie gardła,
• gorączka i dreszcze przy podejrzeniu ciężkiego zakażenia,
• brak poprawy lub nawrót objawów mimo leczenia.

W przypadku objawów zakażenia układu moczowego może być potrzebny posiew moczu, przy zakażonej ranie – posiew materiału z rany, a w sytuacji podejrzenia zakażenia krwi lub sepsy – posiew krwi. Posiew kału w kierunku Salmonella i Shigella może być również elementem badań do celów sanitarno-epidemiologicznych.

W ciąży wykonuje się m.in. posiew moczu oraz badanie w kierunku paciorkowców grupy B (GBS, ang. Group B Streptococcus), zwykle między 35. a 37. tygodniem ciąży.

Badania bakteriologiczne – jak przygotować się do posiewu?

Przygotowanie zależy od rodzaju materiału. Jeśli pozwala na to stan zdrowia, próbkę najlepiej pobrać przed rozpoczęciem antybiotykoterapii. Jeśli już przyjmujesz antybiotyk, nie odstawiaj go samodzielnie. Poinformuj lekarza lub personel laboratorium o stosowanym leczeniu.

Przy najczęstszych posiewach obowiązują różne zasady:

• posiew moczu – mocz pobierz do jałowego pojemnika, zwykle ze środkowego strumienia, po wcześniejszym umyciu okolicy ujścia cewki moczowej,
• posiew kału – próbka nie powinna mieć kontaktu z moczem, wodą z toalety ani środkami czyszczącymi,
• posiew plwociny – materiał zwykle pobiera się rano, po przepłukaniu ust wodą – próbka powinna zawierać odkrztuszoną wydzielinę z dróg oddechowych, a nie samą ślinę,
• wymaz z gardła – laboratorium może zalecić pobranie rano, przed jedzeniem, piciem i higieną jamy ustnej,
• posiew krwi – nie wymaga bycia na czczo, krew pobiera personel medyczny, najlepiej przed podaniem antybiotyku, jeśli nie opóźnia to koniecznego leczenia.

Badania bakteriologiczne – pobierany materiał

Rodzaj materiału zależy od miejsca podejrzewanego zakażenia. Do badań bakteriologicznych wykorzystuje się m.in.:

• mocz,
• kał,
• krew,
• plwocinę,
• ropę i materiał z ran,
• nasienie,
• wymazy z gardła, nosa, ucha, oka lub dróg rodnych,
• płyn mózgowo-rdzeniowy lub płyn stawowy.

Mocz i kał często pobierasz samodzielnie według instrukcji laboratorium. Krew oraz materiał z trudno dostępnych miejsc pobiera personel medyczny.

Badania bakteriologiczne – czy trzeba być na czczo?

Do większości badań bakteriologicznych nie trzeba być na czczo. Dotyczy to m.in. posiewu moczu, kału i krwi.

Inne zasady mogą obowiązywać przy niektórych wymazach lub pobieraniu plwociny. Przed badaniem sprawdź instrukcję dotyczącą konkretnego materiału.

Badania bakteriologiczne – cena posiewu

Nie ma jednej ceny badania bakteriologicznego, ponieważ posiew moczu, kału, gardła czy materiału z rany to różne badania.

Podstawowe posiewy kosztują zwykle około 50–120 zł. Cena zależy od rodzaju materiału, zakresu badania, ewentualnego antybiogramu i punktu pobrań. Przed badaniem sprawdź aktualny cennik.

Co może wpłynąć na wynik badania bakteriologicznego?

Na wynik posiewu wpływa nie tylko obecność bakterii, ale także sposób pobrania i przechowywania próbki.

Znaczenie mają przede wszystkim:

• antybiotykoterapia przed pobraniem – może zahamować wzrost bakterii i utrudnić ich wykrycie,
• zanieczyszczenie próbki – do materiału mogą dostać się bakterie ze skóry lub sąsiednich okolic ciała,
• nieprawidłowe przechowywanie lub transport – mogą zmienić liczbę drobnoustrojów w próbce,
• pobranie materiału z niewłaściwego miejsca,
• zbyt mała ilość materiału,
• użycie niewłaściwego pojemnika lub podłoża transportowego.

Badania bakteriologiczne – normy i interpretacja wyniku

Nie ma jednej normy dla wszystkich badań bakteriologicznych. Wynik zależy od rodzaju materiału, sposobu pobrania próbki i bakterii, której poszukuje laboratorium.

Orientacyjnie:

• posiew moczu – u osoby bez objawów wzrost bakterii ≥10⁵ CFU/ml może wskazywać na bezobjawową bakteriurię, czyli obecność bakterii w moczu bez typowych objawów zakażenia; CFU/ml oznacza liczbę jednostek tworzących kolonie bakterii w 1 ml moczu; przy objawach zakażenia znaczenie mogą mieć także niższe wartości,
• krew i płyn mózgowo-rdzeniowy – prawidłowo nie powinno być w nich wzrostu bakterii,
• wymaz GBS – wynik ujemny wskazuje na brak wykrycia paciorkowca grupy B (Streptococcus agalactiae), a dodatni – jego obecność,
• posiew kału w kierunku bakterii chorobotwórczych – prawidłowy wynik oznacza brak wykrycia poszukiwanych bakterii, np. Salmonella lub Shigella – nie świadczy to o tym, że kał jest pozbawiony bakterii,
• wymazy z gardła, pochwy i innych miejsc naturalnie zasiedlonych przez bakterie – nie mają jednej normy liczbowej, wynik ocenia się na podstawie rodzaju wykrytej bakterii i objawów.

U dorosłych kobiet i mężczyzn nie stosuje się osobnych ogólnych norm dla badań bakteriologicznych. W posiewie moczu u osób bez objawów próg ≥10⁵ CFU/ml stosuje się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Różni się natomiast sposób potwierdzania bezobjawowej bakteriurii – u kobiet zwykle bierze się pod uwagę dwa kolejne dodatnie wyniki prawidłowo pobranego moczu, a u mężczyzn – jeden.

Nie interpretuj wyniku wyłącznie na podstawie liczby bakterii. Znaczenie mają również objawy, sposób pobrania próbki i miejsce, z którego pobrano materiał.

Badanie bakteriologiczne u dzieci – normy

U dzieci norma zależy od rodzaju materiału i sposobu pobrania próbki.

W posiewie moczu znaczenie mogą mieć już wartości około 10³–10⁴ CFU/ml, ale próg zależy od sposobu pobrania moczu i objawów dziecka. Dlatego zawsze porównaj wynik z zakresem i opisem podanym przez laboratorium.

Badanie bakteriologiczne u kobiet w ciąży – normy

W ciąży szczególne znaczenie ma posiew moczu. U kobiety bez objawów wzrost bakterii ≥10⁵ CFU/ml może wskazywać na bezobjawową bakteriurię.

W przypadku badania GBS nie stosuje się normy liczbowej. Wynik ujemny oznacza brak wykrycia paciorkowca grupy B, a dodatni – jego obecność. Dodatni wynik nie oznacza choroby przyszłej mamy, ale pomaga zaplanować postępowanie podczas porodu.

Ujemny wynik badania bakteriologicznego – co oznacza?

Ujemny wynik najczęściej oznacza, że w próbce nie wyhodowano poszukiwanych bakterii. Nie zawsze wyklucza jednak zakażenie, zwłaszcza jeśli próbkę pobrano podczas antybiotykoterapii.

Jeśli objawy się utrzymują, skonsultuj się z lekarzem. Może zalecić ponowny posiew lub inne badanie, np. PCR. PCR wykrywa materiał genetyczny drobnoustroju, dlatego nie trzeba wcześniej hodować bakterii.

Dodatni wynik badania bakteriologicznego – co oznacza?

Dodatni wynik wskazuje, że w próbce wyhodowano bakterie. Nie zawsze jednak świadczy to o zakażeniu wymagającym leczenia.

Wykryta bakteria może:

• odpowiadać za zakażenie,
• naturalnie występować w danym miejscu organizmu,
• pochodzić z zanieczyszczenia próbki.

Lekarz ocenia znaczenie wyniku na podstawie rodzaju materiału, wykrytej bakterii i objawów. Jeśli bakteria może odpowiadać za zakażenie, laboratorium może wykonać antybiogram.

Badania bakteriologiczne – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania bakteriologicznego skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, rodzaju pobranego materiału oraz innych wyników badań.

Jeśli wykonano antybiogram, przy nazwach antybiotyków mogą pojawić się oznaczenia:

• S – wrażliwy przy standardowym dawkowaniu – antybiotyk ma duże szanse zadziałać przy standardowym leczeniu,
• I – wrażliwy przy zwiększonej ekspozycji – antybiotyk może być skuteczny po odpowiednim dobraniu dawki lub schematu podawania,
• R – oporny – prawdopodobieństwo skuteczności danego antybiotyku jest małe.

Litera I nie oznacza obecnie „średniej wrażliwości”. O wyborze antybiotyku, dawki i sposobu leczenia decyduje lekarz, uwzględniając m.in. miejsce zakażenia, wiek, ciążę, alergie i przyjmowane leki.

Nie rozpoczynaj ani nie zmieniaj antybiotykoterapii samodzielnie na podstawie wyniku posiewu.

Badanie bakteriologiczne – powiązane badania

• Posiew moczu – pozwala wykryć drobnoustroje mogące odpowiadać za zakażenie układu moczowego.
• Badanie ogólne moczu – może wykazać zmiany sugerujące zakażenie dróg moczowych, ale nie wskazuje konkretnej bakterii.
• Antybiogram – pokazuje wrażliwość wykrytej bakterii na antybiotyki.
• CRP – pomaga ocenić, czy w organizmie toczy się stan zapalny, ale nie wskazuje jego przyczyny.
• Badania molekularne PCR – wykrywają materiał genetyczny drobnoustrojów i mogą być przydatne, gdy standardowy posiew nie jest odpowiednią metodą.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o badania bakteriologiczne

Co to są badania bakteriologiczne?

To badania służące do wykrywania i identyfikowania bakterii w pobranym materiale, np. moczu, kale, krwi lub wymazie.

Jakie badania na bakterie w organizmie można wykonać?

Nie ma jednego badania wykrywającego wszystkie bakterie. Rodzaj badania dobiera się do objawów i miejsca podejrzewanego zakażenia. Może to być np. posiew moczu, krwi, kału, plwociny albo wymaz z gardła, rany czy dróg rodnych.

Czym jest posiew bakteriologiczny?

Posiew polega na umieszczeniu próbki na specjalnym podłożu, na którym bakterie mogą się namnażać. Dzięki temu laboratorium może sprawdzić, czy są obecne, i określić ich rodzaj.

Czy można wykonać posiew podczas przyjmowania antybiotyku?

Można, ale antybiotyk może utrudnić wykrycie bakterii. Jeśli już przyjmujesz lek, nie odstawiaj go samodzielnie. Zapytaj lekarza, kiedy najlepiej pobrać próbkę.

Ile czeka się na wynik posiewu bakteriologicznego?

Zwykle około 2–9 dni. Dokładny czas zależy od rodzaju materiału, bakterii i tego, czy laboratorium wykonuje antybiogram.

Co oznacza dodatni wynik posiewu?

Oznacza, że w próbce wyhodowano bakterie. Nie zawsze świadczy o zakażeniu – część bakterii naturalnie występuje w organizmie albo może przypadkowo dostać się do próbki.

Co oznacza ujemny wynik posiewu?

Najczęściej oznacza, że nie wyhodowano poszukiwanych bakterii. Jeśli nadal masz objawy, lekarz może zalecić powtórzenie posiewu lub inne badanie.

Co to jest antybiogram?

Antybiogram pokazuje, jak wykryta bakteria reaguje na poszczególne antybiotyki. Pomaga lekarzowi dobrać leczenie, jeśli jest ono potrzebne.

Ile kosztuje badanie bakteriologiczne?

Podstawowe posiewy kosztują zwykle około 50–120 zł. Cena zależy od rodzaju materiału, zakresu badania i punktu pobrań.

Przeczytaj również:
Jak pobrać kał do badania?