1
19 listopada 2021

Czemu żywność wysokoprzetworzona szkodzi?

W ostatnich dziesięcioleciach rynek żywnościowy przeszedł znaczące zmiany związane z postępem w przetwórstwie żywności i rozwojem nowych technologii. Skutkują one większą dostępnością, przystępnością cenową i wprowadzaniem na rynek żywności przetworzonej. Czym jest żywność wysokoprzetworzona i jakie konsekwencje zdrowotne może nieść za sobą jej regularne spożywanie?

Żywność nieprzetworzona a przetworzona   

Do żywności nieprzetworzonej lub minimalnie przetworzonej zaliczamy produkty roślinne i zwierzęce, które nie zostały przetworzone przemysłowo oraz nie dodano do nich żadnych nowych substancji (takich jak tłuszcze, cukier lub sól). Ich ewentualne przetworzenie może wiązać się jedynie z usunięciem jakiejś części żywności. Przykładami są owoce lub warzywa, świeże i mrożone mięso, jajka, mleko, ryż i inne zboża. Natomiast żywność przetworzona powstaje przez dodanie soli, oleju, cukru lub innych dodatków do minimalnie przetworzonej żywności. Obejmuje ona produkty takie jak owoce lub warzywa w puszkach, solone orzechy, różnorodne wędliny i sery. Na samym końcu w klasyfikacji przetwórstwa żywności znajduje się żywność wysoko przetworzona, do której zaliczamy, np. napoje słodzone cukrem, pakowane pieczywo, ciastka, pikantne przekąski, słodycze, lody, płatki śniadaniowe oraz wstępnie przygotowane i gotowe do spożycia dania. 

Dodatki do żywności  

Dodatki do żywności, będące składnikami żywności przetworzonej, wzbudzają wiele kontrowersji. Są to związki nieposiadające wartości odżywczych, które dodawane są do żywności w celu poprawienia jej walorów smakowych, zapachowych, przedłużających jej trwałość oraz zmniejszających koszty produkcji.  

Dodatki do żywności dzielą się na:  

  • konserwanty,  
  • barwniki,  
  • przeciwutleniacze,  
  • regulatory kwasowości,  
  • emulgatory,  
  • środki spulchniające i żelujące,  
  • środki pomocnicze,  
  • wzmacniacze smaku,  
  • środki słodzące,  
  • środki nabłyszczające,  
  • stabilizatory,  
  • zagęstniki i inne.  

Wśród tych substancji znajdują się te nieszkodliwe dla człowieka oraz te, które w nadmiarze mogą wywierać negatywne skutki zdrowotne. Dodatki do żywności mogą powodować przede wszystkim reakcje alergiczne. Skutkami ich nadużycia mogą być także stany zapalne, bezsenność, bóle głowy, stany depresyjne oraz reakcje niepożądane ze strony układu pokarmowego, np. w postaci nudności, wymiotów, biegunek, czy bólów brzucha. 

Konsekwencje jedzenia dużej ilości żywności przetworzonej 

Wielu badaczy uważa, że głównym powodem rozwoju epidemii otyłości jest zwiększone spożycie wysoko przetworzonej żywności. Wysokie spożycie słodzonych napojów, żywności typu fast food, chipsów ziemniaczanych, smażonych ziemniaków lub słodyczy wiąże się z wyższym ryzykiem wystąpienia nadwagi i otyłości. Niektórzy badacze sugerują również, że wysoka zawartość cukru lub tłuszczu w wysoko przetworzonej żywności może prowadzić do uzależniających zachowań żywieniowych kończących się nadmiernym poborem energii z pożywienia.  

Żywność wysoko przetworzona cechuje się również mniej korzystną zawartością składników odżywczych niż żywność minimalnie przetworzona, co może skutkować niedoborami ważnych dla organizmu składników. Odwrotną zależność obserwuje się w przypadku spożywania żywności nieprzetworzonej lub minimalnie przetworzonej, takiej jak produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa, których spożycie sprzyja występowaniu prawidłowej masy ciała.

Produkty wysoko przetworzone są zwykle bogate w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans,  cukier dodany i sód. Liczne dowody wskazują na to, że nadmiar cukru jest jedną z głównych przyczyn występowania nadwagi i otyłości. W produktach wysoko przetworzonych znajduje się on w różnych postaciach, np. dekstrozy, syropu glukozowo-fruktozowego, syropu kukurydzianego, czy po prostu cukru. Wykazano, że wysokie spożycie cukru zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2, niealkoholowego stłuszczenia wątroby, próchnicy, dny moczanowej i chorób układu sercowo-naczyniowego. Kolejną substancją występującą w dużej ilości w żywności wysoko przetworzonej jest sól. Jej nadmierne spożycie zwiększa ryzyko wystąpienia m.in. chorób układu sercowo-naczyniowego i udaru mózgu. Z kolei nadmiar nasyconego tłuszczu, a także kwasów tłuszczowych typu trans, otrzymywanych podczas przemysłowego utwardzania tłuszczów roślinnych, wiąże się z występowaniem zaburzeń gospodarki lipidowej w organizmie, podwyższonym ryzykiem wystąpienia chorób układu krążenia i otyłością. 

Najlepszym sposobem na uniknięcie spożywania nadmiaru żywności wysoko przetworzonej jest czytanie składów produktów na opakowaniach i wybieranie produktów świeżych, jak najbardziej naturalnych, bez dużej ilości dodatków.  

Źródła: 

  • Kapczuk P., Komorniak N., Rogulska K., Bosiacki M., Chlubek D., Żywność wysokoprzetworzona i jej wpływ na zdrowie dzieci i osób dorosłych. Postępy Biochemii 66 (1) 2020. 
  • Poti J.M., Braga B., Qin B., Ultra-processed Food Intake and Obesity: What Really Matters for Health-Processing or Nutrient Content? Curr Obes Rep. 2017 Dec;6(4):420-431. 
  • Kochan Z., Karbowska J., Babicz-Zielińska E., Trans-kwasy tłuszczowe w diecie – rola w rozwoju zespołu metabolicznego. Postepy Hig Med Dosw (online), 2010; 64: 650-658.  

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czy warto jeść pistacje?

Pistacje to popularny rodzaj orzechów drzewnych, który jest wyjątkowo bogaty w wiele wartościowych składników odżywczych, takich jak białka, aminokwasy, jedno-…

Zobacz więcej

Czy warto jeść śledzie?

Śledź jest niewątpliwie jednym z najczęściej spożywanych w Polsce gatunków ryb morskich. Mięso śledzia zawiera wysokiej jakości łatwo przyswajalne białko oraz dużą ilość niezwykle…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
01 lipca 2021 mgr Ewelina Pietrzak
18 listopada 2021 mgr Aniela Brzozowska
14 stycznia 2022 mgr Mateusz Durbas
03 grudnia 2021 mgr Mateusz Durbas
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)