Żywność wysokoprzetworzona. Dlaczego szkodzi?

Żywność nieprzetworzona a przetworzona   

Do żywności nieprzetworzonej lub minimalnie przetworzonej zaliczamy produkty roślinne i zwierzęce, które nie zostały przetworzone przemysłowo oraz nie dodano do nich żadnych nowych substancji (takich jak tłuszcze, cukier lub sól). Ich ewentualne przetworzenie może wiązać się jedynie z usunięciem jakiejś części żywności.

Przykładami są:

• owoce lub warzywa,
• świeże i mrożone mięso,
• jajka,
• mleko,
• ryż,
• inne zboża.

Natomiast żywność przetworzona powstaje przez dodanie soli, oleju, cukru lub innych dodatków do minimalnie przetworzonej żywności.

Obejmuje ona produkty takie jak:

• owoce lub warzywa w puszkach,
• solone orzechy,
• różnorodne wędliny,
• sery. 

Na samym końcu w klasyfikacji przetwórstwa żywności znajduje się żywność wysoko przetworzona, do której zaliczamy, np.:

• napoje słodzone cukrem,
• pakowane pieczywo,
• ciastka,
• pikantne przekąski,
• słodycze,
• lody,
• płatki śniadaniowe,
• wstępnie przygotowane i gotowe do spożycia dania. 

Czytaj też:
Najlepszy błonnik do picia. Który błonnik w proszku wybrać?

Dodatki do żywności  

Dodatki do żywności, będące składnikami żywności przetworzonej, wzbudzają wiele kontrowersji. Są to związki nieposiadające wartości odżywczych, które dodawane są do żywności w celu poprawienia jej walorów smakowych, zapachowych, przedłużających jej trwałość oraz zmniejszających koszty produkcji.  

Dodatki do żywności dzielą się na:  

• konserwanty,  
• barwniki,  
• przeciwutleniacze,  
• regulatory kwasowości,  
• emulgatory,  
• środki spulchniające i żelujące,  
• środki pomocnicze,  
• wzmacniacze smaku,  
• środki słodzące,  
• środki nabłyszczające,  
• stabilizatory,  
• zagęstniki i inne.  

Wśród tych substancji znajdują się te nieszkodliwe dla człowieka oraz te, które w nadmiarze mogą wywierać negatywne skutki zdrowotne.

Dodatki do żywności mogą powodować przede wszystkim reakcje alergiczne.

Skutkami ich nadużycia mogą być także stany zapalne, bezsenność, bóle głowy, stany depresyjne oraz reakcje niepożądane ze strony układu pokarmowego, np. w postaci nudności, wymiotów, biegunek, czy bólów brzucha. 

Konsekwencje jedzenia dużej ilości żywności przetworzonej 

Uważa się, że głównym powodem rozwoju epidemii otyłości jest zwiększone spożycie wysoko przetworzonej żywności.

Wysokie spożycie słodzonych napojów, żywności typu fast food, chipsów ziemniaczanych, smażonych ziemniaków lub słodyczy wiąże się z wyższym ryzykiem wystąpienia nadwagi i otyłości.

Wysoka zawartość cukru lub tłuszczu w wysoko przetworzonej żywności może prowadzić do uzależniających zachowań żywieniowych kończących się nadmiernym poborem energii z pożywienia.  

Żywność wysoko przetworzona cechuje się również mniej korzystną zawartością składników odżywczych niż żywność minimalnie przetworzona, co może skutkować niedoborami ważnych dla organizmu składników. Odwrotną zależność obserwuje się w przypadku spożywania żywności nieprzetworzonej lub minimalnie przetworzonej, takiej jak produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa, których spożycie sprzyja występowaniu prawidłowej masy ciała. Produkty wysoko przetworzone są zwykle bogate w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans, cukier dodany i sód.

Nadmiar cukru jest jedną z głównych przyczyn występowania nadwagi i otyłości.

W produktach wysoko przetworzonych znajduje się on w różnych postaciach, np.:

• dekstrozy,
• syropu glukozowo-fruktozowego,
• syropu kukurydzianego,
• po prostu cukru. 

Wykazano, że wysokie spożycie cukru zwiększa ryzyko wystąpienia:

• cukrzycy typu 2,
• niealkoholowego stłuszczenia wątroby,
• próchnicy,
• dny moczanowej,
• chorób układu sercowo-naczyniowego. 

Kolejną substancją występującą w dużej ilości w żywności wysoko przetworzonej jest sól.

Jej nadmierne spożycie zwiększa ryzyko wystąpienia m.in.:

• chorób układu sercowo-naczyniowego,
• udaru mózgu. 

Z kolei nadmiar nasyconego tłuszczu, a także kwasów tłuszczowych typu trans, otrzymywanych podczas przemysłowego utwardzania tłuszczów roślinnych, wiąże się z występowaniem zaburzeń gospodarki lipidowej w organizmie, podwyższonym ryzykiem wystąpienia chorób układu krążenia i otyłością. 

Najlepszym sposobem na uniknięcie spożywania nadmiaru żywności wysoko przetworzonej jest czytanie składów produktów na opakowaniach i wybieranie produktów świeżych, jak najbardziej naturalnych, bez dużej ilości dodatków.  

FAQ – Najczęstsze pytania o żywność wysokoprzetworzoną

Co to jest żywność wysokoprzetworzona?

Żywność wysokoprzetworzona to produkty przemysłowe, które zwykle zawierają wiele składników, m.in. cukier, sól, tłuszcze, aromaty, barwniki i emulgatory. Jeśli chcesz ją rozpoznać, zwróć uwagę na długi skład i dużą liczbę dodatków technologicznych.

Dlaczego żywność wysokoprzetworzona szkodzi?

Częste spożywanie żywności wysokoprzetworzonej może sprzyjać nadmiernemu spożyciu kalorii, cukru, soli i tłuszczów, a jednocześnie zmniejszać udział błonnika i wartościowych składników odżywczych w Twojej diecie.

Jak żywność wysokoprzetworzona wpływa na zdrowie?

Jeśli regularnie jesz dużo produktów wysokoprzetworzonych, możesz zwiększać ryzyko m.in. nadwagi, otyłości, chorób sercowo-naczyniowych i zaburzeń metabolicznych. Znaczenie ma jednak całość Twojej diety i stylu życia.

Jakie produkty zaliczamy do żywności wysokoprzetworzonej?

Do żywności wysokoprzetworzonej często zalicza się m.in. słodkie napoje, chipsy, część gotowych dań, słodycze, przetworzone przekąski czy niektóre płatki śniadaniowe. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt przetworzony jest automatycznie niezdrowy.

Jak ograniczyć żywność wysokoprzetworzoną w diecie?

Zacznij od prostych zmian: częściej wybieraj warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, naturalny nabiał, rośliny strączkowe, ryby i inne produkty o krótkim składzie. Nie musisz całkowicie eliminować żywności wysokoprzetworzonej, aby poprawić jakość swojej diety.

Czy żywność wysokoprzetworzona zawsze jest niezdrowa?

Nie każdy produkt wysokoprzetworzony wpływa na zdrowie w taki sam sposób. Jeśli chcesz ocenić konkretny produkt, sprawdź jego skład, wartość odżywczą, zawartość cukru, soli i tłuszczów oraz to, jak często pojawia się w Twojej diecie.

Przeczytaj również:
Dieta low FODMAP – co jeść i czego unikać?