Goryczak żółciowy. Jak go rozpoznać i czy jest jadalny?

Goryczak żółciowy – co to za grzyb i gdzie rośnie?

Goryczak żółciowy (Tylopilus felleus) należy do rodziny borowikowatych. Bywa nazywany gorzkim podgrzybkiem lub gorzkim zajączkiem.

W Polsce występuje dość pospolicie. Rośnie przede wszystkim w lasach iglastych, rzadziej liściastych, zwykle na kwaśnym podłożu. Często pojawia się pod sosnami i świerkami. Owocniki możesz znaleźć od lata do jesieni.

Jak wygląda goryczak żółciowy i co dzieje się po przekrojeniu?

Sam brązowy kolor kapelusza nie wystarczy, żeby rozpoznać goryczaka. Zwróć uwagę na kilka cech jednocześnie:

• kapelusz – zwykle brązowy lub szarobrązowy, matowy, niekiedy lekko zamszowaty,
• pory pod kapeluszem – u młodych okazów są jasne, z wiekiem stają się różowawe lub różowobrązowe,
• trzon – ma wyraźną, ciemną siateczkę o dużych oczkach,
• miąższ – jest biały i po przekrojeniu zasadniczo nie zmienia koloru,
• smak – jest bardzo gorzki.

Po przekrojeniu miąższ goryczaka nie powinien wyraźnie sinieć ani różowieć. Różowawy odcień charakterystyczny dla starszych owocników dotyczy przede wszystkim porów pod kapeluszem.

Nie sprawdzaj gatunku przez smakowanie nieznanego grzyba. Jeśli nie masz pewności, pozostaw go w lesie albo pokaż okaz grzyboznawcy lub klasyfikatorowi grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Goryczak żółciowy a borowik szlachetny – jak je odróżnić?

Młody goryczak może przypominać borowika szlachetnego, czyli prawdziwka. Oba grzyby mogą mieć brązowy kapelusz i jasne pory, ale wraz z dojrzewaniem różnice stają się wyraźniejsze.

W praktyce najbardziej przydatne do rozróżnienia są kolor porów starszego owocnika oraz wygląd siateczki na trzonie.

Goryczak żółciowy a inne podobne grzyby

Nie tylko borowik szlachetny może przypominać goryczaka. Podobieństwo do innych gatunków dotyczy przede wszystkim ogólnego kształtu grzyba oraz gąbczastego spodu kapelusza.

Goryczak żółciowy a podgrzybek

U podgrzybka brunatnego pory przybierają odcienie żółci i żółtozielone, natomiast u dojrzałego goryczaka stają się różowawe. Goryczak ma też wyraźną, ciemną siateczkę na trzonie.

Goryczak żółciowy a koźlarz

Koźlarze, potocznie nazywane także kozakami, mają na trzonie charakterystyczne drobne łuseczki. Goryczak zamiast nich ma wyraźną siateczkę.

Goryczak żółciowy a szatan

Goryczak bywa potocznie nazywany „szatanem”, ale nie jest tym samym grzybem co krwistoborowik szatański (Rubroboletus satanas).

Krwistoborowik szatański występuje w Polsce bardzo rzadko. Rośnie głównie w ciepłych lasach liściastych na podłożu wapiennym. Ma jasny, zwykle szarawy kapelusz, a jego pory z czasem przybierają czerwone lub pomarańczowoczerwone zabarwienie. Goryczak ma natomiast pory różowawe.

Czy goryczak żółciowy jest jadalny i czy jest trujący?

Goryczak żółciowy jest uznawany za grzyb niejadalny, przede wszystkim ze względu na bardzo intensywną gorycz. Gotowanie i suszenie jej nie usuwają, dlatego nawet pojedynczy owocnik może zepsuć całą potrawę.

Goryczak nie jest zwykle zaliczany do grzybów silnie lub śmiertelnie trujących. Po spożyciu mogą jednak pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Z tego powodu nie należy go jeść.

Nie oceniaj bezpieczeństwa grzyba po smaku. Gatunek trujący nie musi być gorzki, a łagodny smak nie świadczy o tym, że grzyb nadaje się do jedzenia.

Goryczak żółciowy – właściwości. Co wiadomo z badań?

Goryczak zawiera związki biologicznie czynne, dlatego był przedmiotem badań laboratoryjnych i badań na zwierzętach. Ich wyniki nie potwierdzają jednak, że jedzenie tego grzyba przynosi korzyści zdrowotne u ludzi. W badaniu na szczurach liofilizowany preparat z goryczaka ograniczał reakcję zapalną po podaniu podskórnym. Po podaniu doustnym nie uzyskano istotnego efektu.

Badano również tylopilan – beta-glukan wyizolowany z owocników goryczaka. W doświadczeniach na myszach obserwowano jego wpływ w modelu nowotworowym. Wyników takich badań nie można jednak przenosić bezpośrednio na ludzi ani traktować jako dowodu na przeciwnowotworowe działanie spożywanego grzyba.

Późniejsze badania laboratoryjne dotyczyły także ekstraktów z Tylopilus felleus. Wykazano w nich aktywność biologiczną w warunkach laboratoryjnych, ale wyniki wymagają dalszych badań.

Czytaj też:
Zatrucie grzybami. Objawy, pierwsza pomoc i niebezpieczne gatunki

Zjadłeś nieznany grzyb i źle się czujesz – co zrobić?

Po zjedzeniu grzybów nie lekceważ nudności, wymiotów, biegunki, bólu brzucha, osłabienia ani innych nietypowych objawów. W przypadku niektórych zatruć dolegliwości pojawiają się dopiero po kilku lub kilkunastu godzinach, dlatego brak natychmiastowych objawów nie wyklucza zatrucia.

Jeśli podejrzewasz zatrucie grzybami, jak najszybciej skontaktuj się z pomocą medyczną – zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo zgłoś się do szpitala. Zachowaj resztki potrawy, surowych grzybów lub obierek, ponieważ mogą pomóc w identyfikacji gatunku.

Jeśli tę samą potrawę jadło kilka osób, poinformuj o tym personel medyczny. Nie wywołuj samodzielnie wymiotów bez konsultacji z lekarzem lub dyspozytorem numeru alarmowego.

FAQ – najczęstsze pytania o goryczaka żółciowego

Po czym poznać goryczaka żółciowego?

Sprawdź przede wszystkim pory i trzon. U dojrzałego goryczaka pory są różowawe, a na trzonie widać ciemną siateczkę.

Czy goryczak żółciowy po przekrojeniu sinieje?

Nie. Jego biały miąższ zasadniczo nie zmienia koloru po przekrojeniu.

Czy goryczak żółciowy jest trujący?

Nie jest uznawany za silnie trujący, ale jest niejadalny i po spożyciu może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

Czy można zjeść goryczaka żółciowego?

Nie. Jest bardzo gorzki, a obróbka termiczna nie usuwa tej goryczy.

Jak odróżnić goryczaka od prawdziwka?

U dojrzałego goryczaka pory są różowawe, a siateczka na trzonie ciemna. U borowika szlachetnego pory z wiekiem stają się żółte, a później oliwkowozielone.

Czy goryczakiem można się zatruć?

Po jego spożyciu mogą pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Jeśli po jedzeniu grzybów źle się czujesz, skontaktuj się z pomocą medyczną.

Przeczytaj również:
Kania. Jak rozpoznać czubajkę kanię i nie pomylić jej z trującym grzybem?