Zatrucie grzybami. Objawy, pierwsza pomoc i niebezpieczne gatunki

Jakie są objawy zatrucia grzybami?

Objawy zatrucia grzybami zależą od gatunku, rodzaju i ilości toksyny oraz indywidualnej reakcji organizmu. Początkowo mogą przypominać niestrawność lub infekcję przewodu pokarmowego.

Najczęściej pojawiają się:

• nudności i wymioty,
• biegunka,
• silny ból brzucha,
• osłabienie,
• ból i zawroty głowy,
• nadmierne pocenie lub ślinienie,
• zaburzenia widzenia,
• splątanie i omamy,
• drgawki,
• zaburzenia świadomości.

Niektóre toksyny uszkadzają przede wszystkim wątrobę, nerki lub układ nerwowy. Dlatego przebieg zatrucia może znacznie różnić się w zależności od zjedzonego gatunku. Silne wymioty i biegunka zwiększają dodatkowo ryzyko odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, szczególnie u dzieci i osób starszych.

Zatrucie grzybami – po jakim czasie pojawiają się objawy?

Pierwsze objawy zatrucia grzybami mogą wystąpić już w ciągu kilku godzin, ale niektóre toksyny działają z dużym opóźnieniem. Sam czas pojawienia się dolegliwości nie pozwala więc ocenić, czy zatrucie jest łagodne. Przy części najgroźniejszych zatruć długi okres bez objawów jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ toksyny mogą już wtedy uszkadzać narządy.

W zatruciu muchomorem sromotnikowym okres bezobjawowy trwa zwykle około 8-16 godzin. Później rozwijają się silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a po nich może nastąpić pozorna poprawa samopoczucia, mimo że zatrucie nadal postępuje.

Jeszcze później mogą ujawnić się skutki zatrucia zasłonakiem rudym. Objawy związane z uszkodzeniem nerek pojawiają się niekiedy dopiero po kilku dniach.

Nie zakładaj, że szybkie wystąpienie dolegliwości oznacza lekkie zatrucie ani że brak objawów przez kilka godzin świadczy o bezpieczeństwie. W jednej potrawie mogą znaleźć się różne gatunki grzybów.

Zatrucie grzybami – pierwsza pomoc i leczenie

Jeśli po zjedzeniu grzybów pojawią się niepokojące objawy, natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo zgłoś się do szpitalnego oddziału ratunkowego. Nie czekaj, aż dolegliwości się nasilą lub samoistnie ustąpią.

Do czasu uzyskania pomocy:

• nie wywołuj wymiotów bez wyraźnego polecenia dyspozytora medycznego lub personelu medycznego,
• nie podawaj mleka, alkoholu ani innych domowych „odtrutek”,
• zachowaj pozostałe grzyby i resztki potrawy – mogą pomóc ustalić przyczynę zatrucia,
• zapisz, kiedy zjedzono posiłek i kiedy pojawiły się pierwsze objawy,
• poinformuj personel medyczny, kto jeszcze jadł tę samą potrawę.

Jeżeli grzyby jadło kilka osób, również te, które nie mają jeszcze objawów, powinny skontaktować się z lekarzem. Przy części zatruć dolegliwości rozwijają się dopiero po wielu godzinach. Nie istnieje odtrutka na zatrucie grzybami, którą można zastosować niezależnie od zjedzonego gatunku. Leczenie dobiera się do rodzaju toksyny, czasu od spożycia grzybów i stanu pacjenta.

W zatruciu muchomorem sromotnikowym stosuje się m.in. dożylną sylibininę. W leczeniu mogą być także potrzebne węgiel aktywowany, wyrównanie gospodarki wodno-elektrolitowej oraz leczenie niewydolności narządów. W ciężkim uszkodzeniu wątroby konieczna może być kwalifikacja do jej przeszczepienia.

Nie próbuj zastępować pomocy medycznej lekami bez recepty ani suplementami. Nie istnieje uniwersalny preparat OTC, który neutralizuje toksyny wszystkich trujących grzybów.

Czytaj też:
Na czym polega detoksykacja?

Zatrucie grzybami jadalnymi – czy jest możliwe?

Tak. Zatrucie grzybami jadalnymi może wystąpić po zjedzeniu grzybów starych, zepsutych lub niewłaściwie przechowywanych. Nawet jadalny gatunek może zaszkodzić, jeśli owocnik zaczął się rozkładać.

Najczęściej pojawiają się wtedy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Jeśli jednak jadłeś samodzielnie zebrane grzyby, nie zakładaj od razu, że przyczyną jest wyłącznie niestrawność. Podobne pierwsze objawy może powodować przypadkowe spożycie trującego gatunku.

Jakie grzyby mogą wywołać najgroźniejsze zatrucia?

Poszczególne gatunki zawierają różne toksyny. Jedne uszkadzają przede wszystkim wątrobę, inne nerki lub układ nerwowy. Znajomość charakterystycznych gatunków pomaga zrozumieć zagrożenie, ale nie zastępuje prawidłowego oznaczenia zebranych grzybów.

Zatrucie muchomorem sromotnikowym

Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) należy do najgroźniejszych grzybów trujących. Zawiera amatoksyny, które mogą doprowadzić do ciężkiego uszkodzenia i niewydolności wątroby.

Amatoksyny są odporne na wysoką temperaturę. Gotowanie, suszenie ani marynowanie nie sprawiają więc, że muchomor sromotnikowy staje się bezpieczny. Spożycie nawet jednego owocnika może prowadzić do ciężkiego zatrucia.

Muchomor sromotnikowy może zostać pomylony m.in. z czubajką kanią, pieczarkami, gąskami i gołąbkami.

Zatrucie piestrzenicą kasztanowatą

Piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) zawiera gyromitrynę. Toksyna oddziałuje na układ nerwowy i wątrobę, a w ciężkich przypadkach może również prowadzić do hemolizy, czyli rozpadu czerwonych krwinek.

Nie próbuj samodzielnie pozbawiać piestrzenicy toksyn przez wielokrotne gotowanie. Najbezpieczniej całkowicie zrezygnować ze spożywania tego gatunku.

Zatrucie zasłonakiem rudym

Zasłonak rudy (Cortinarius orellanus) zawiera orelaninę, która uszkadza przede wszystkim nerki.

Ciężkie zatrucie może prowadzić do niewydolności nerek wymagającej dializoterapii. Opóźnione występowanie dolegliwości sprawia dodatkowo, że chory może początkowo nie łączyć swojego stanu ze zjedzonym kilka dni wcześniej posiłkiem.

Zatrucie krwistoborowikiem szatańskim

Krwistoborowik szatański (Rubroboletus satanas, dawniej Boletus satanas) wywołuje przede wszystkim dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Nie oceniaj jednak samodzielnie takiego zatrucia jako lekkiego tylko dlatego, że dominują objawy trawienne. Jeśli nie masz pewności co do wszystkich grzybów w potrawie, mógł się w niej znaleźć również inny gatunek.

Zatrucie muchomorem czerwonym

Muchomor czerwony (Amanita muscaria) oraz muchomor plamisty (Amanita pantherina) zawierają substancje działające przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy. Mogą wywoływać m.in. pobudzenie lub senność, dezorientację, omamy, nieprawidłowe zachowanie, zaburzenia koordynacji i świadomości, a przy ciężkim zatruciu także drgawki.

Celowe spożywanie muchomora czerwonego dla efektu psychoaktywnego również wiąże się z ryzykiem zatrucia. Zawartość substancji toksycznych w poszczególnych owocnikach nie jest stała, dlatego nie można przewidzieć reakcji organizmu.

Zatrucie hełmówką jadowitą

Hełmówka jadowita (Galerina marginata) również zawiera amatoksyny i może doprowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby. Bywa mylona m.in. z opieńkami i płomiennicą zimową.

Niewielki rozmiar grzyba nie oznacza małego zagrożenia. Podczas rozpoznawania gatunku trzeba brać pod uwagę komplet jego cech, a nie wyłącznie wygląd kapelusza.

Jak uniknąć zatrucia grzybami?

Nie istnieje domowy test, który pozwala wiarygodnie sprawdzić, czy grzyb jest trujący. Bezpieczeństwa nie potwierdzają smak, zapach ani reakcja cebuli czy srebrnych sztućców. Najważniejszą zasadą jest zbieranie wyłącznie tych gatunków, które potrafisz bez wątpliwości rozpoznać.

Aby zmniejszyć ryzyko zatrucia:

• nie zbieraj bardzo młodych owocników – mogą nie mieć jeszcze wszystkich cech umożliwiających prawidłowe rozpoznanie,
• wyjmuj grzyb z podłoża w całości, jeśli ma zostać zidentyfikowany – ważne cechy mogą znajdować się przy podstawie trzonu,
• nie mieszaj okazów, których nie potrafisz rozpoznać, z grzybami przeznaczonymi do jedzenia,
• wkładaj grzyby do przewiewnego koszyka lub łubianki zamiast do foliowej torby,
• po powrocie ponownie przejrzyj i zidentyfikuj cały zbiór,
• możliwie szybko przygotuj grzyby lub schłodź je,
• nie jedz dziko rosnących grzybów na surowo,
• kupuj grzyby wyłącznie z pewnego źródła,
• w razie wątpliwości skorzystaj z pomocy grzyboznawcy lub klasyfikatora grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Samo gotowanie nie zmienia trującego gatunku w jadalny. Nie warto też ryzykować ze starymi lub uszkodzonymi owocnikami – nawet jadalne grzyby mogą zaszkodzić, jeśli zaczęły się psuć.

FAQ – najczęstsze pytania o zatrucia grzybami

Czy można zatruć się suszonymi grzybami?

Tak. Suszenie nie niszczy wszystkich toksyn. Amatoksyny obecne m.in. w muchomorze sromotnikowym pozostają toksyczne również po suszeniu.

Czy każde zatrucie grzybami powoduje wymioty i biegunkę?

Nie. Niektóre toksyny działają głównie na układ nerwowy, wątrobę lub nerki, dlatego objawy mogą wyglądać inaczej.

Ile trwa zatrucie grzybami jadalnymi?

Nie ma jednej reguły. Czas trwania dolegliwości zależy od ich przyczyny i nasilenia. Jeśli po samodzielnie zebranych grzybach pojawią się objawy i nie masz pewności co do wszystkich gatunków, skonsultuj się z lekarzem.

Czy można zatruć się grzybami w restauracji?

Tak. Miejsce przygotowania posiłku nie wyklucza zatrucia. Przyczyną mogą być m.in. niewłaściwy gatunek, zepsucie produktu lub nieprawidłowe przechowywanie.

Czy można zatruć się oparami podczas przygotowywania grzybów?

W przypadku niektórych gatunków jest to możliwe. Przykładem jest piestrzenica kasztanowata, której toksyczne związki mogą uwalniać się podczas przygotowywania.

Przeczytaj również:
Jak odróżnić muchomora sromotnikowego od kani?