IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu). Normy, przygotowanie i interpretacja wyników

IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu) – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie IGF-1 we krwi. Pomaga ocenić działanie hormonu wzrostu.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? W przypadku zaburzeń wzrastania, przy podejrzeniu niedoboru lub nadmiaru hormonu wzrostu oraz podczas kontroli leczenia.
• Czy trzeba być na czczo? Zaleca się wykonanie badania rano, po około 12 godzinach bez jedzenia.
• Ile kosztuje? Zwykle 120–200 zł. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle 2–7 dni roboczych.
• Inne nazwy / skróty: somatomedyna C, IGF-I, ang. insulin-like growth factor 1.

Czytaj też:
Niskorosłość u dzieci i dorosłych – przyczyny, objawy i leczenie niedoboru wzrostu

IGF-1 – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Lekarz może zlecić badanie IGF-1 przy podejrzeniu niedoboru lub nadmiaru hormonu wzrostu. Ponieważ jego stężenie znacznie zmienia się w ciągu dnia, oznaczenie IGF-1 pomaga lepiej ocenić jego działanie.

Wskazaniem do badania mogą być:

• zbyt wolne wzrastanie dziecka – szczególnie gdy rośnie coraz wolniej lub jego wzrost wyraźnie odbiega od wartości typowych dla wieku,
• nadmiernie szybkie wzrastanie – jeśli lekarz podejrzewa zbyt dużą produkcję hormonu wzrostu,
• podejrzenie niedoboru hormonu wzrostu – zarówno u dzieci, jak i u dorosłych,
• objawy akromegalii – np. powiększanie dłoni i stóp, zmiana rysów twarzy czy nadmierna potliwość,
• zaburzenia pracy przysadki – niewielkiego gruczołu znajdującego się u podstawy mózgu, który wydziela hormon wzrostu,
• kontrola leczenia – aby sprawdzić skuteczność terapii i w razie potrzeby dostosować dawki leków.

Niski wzrost dziecka nie musi oznaczać niedoboru hormonu wzrostu. Znaczenie mają również geny, odżywianie, etap dojrzewania i stan zdrowia. Dlatego lekarz ocenia nie tylko aktualny wzrost dziecka, ale też tempo, w jakim rośnie.

IGF-1 – przygotowanie do badania

Przed pobraniem krwi:

• pozostań na czczo przez około 12 godzin – zgodnie z zaleceniami laboratorium,
• pij wodę – możesz napić się niegazowanej wody,
• unikaj intensywnego wysiłku fizycznego i alkoholu – szczególnie w dniu poprzedzającym badanie,
• odpocznij przed pobraniem – posiedź spokojnie przez kilka minut,
• poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach – szczególnie hormonalnych, ponieważ mogą wpływać na wynik.

Nie odstawiaj samodzielnie leków ani nie zmieniaj ich dawek. Jeśli regularnie kontrolujesz IGF-1, wykonuj kolejne badania najlepiej w tym samym laboratorium. Ułatwi to porównywanie wyników.

IGF-1 – pobierany materiał

Do badania pobiera się krew żylną, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym. Stężenie IGF-1 oznacza się w surowicy krwi.

IGF-1 – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Najczęściej zaleca się wykonanie badania rano, po około 12 godzinach od ostatniego posiłku. Przed pobraniem możesz pić wodę.

Nie wszystkie laboratoria wymagają pozostawania na czczo, dlatego sprawdź zalecenia wybranej placówki.

IGF-1 – cena badania

Badanie insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF-1 kosztuje zwykle 120–200 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

IGF-1 – co może wpłynąć na wynik badania?

Na stężenie IGF-1 wpływają również czynniki niezwiązane bezpośrednio z chorobami przysadki:

• wiek – poziom IGF-1 wzrasta w dzieciństwie, osiąga wysokie wartości w okresie dojrzewania, a później stopniowo się obniża,
• płeć i etap dojrzewania – mają szczególne znaczenie u dzieci i młodzieży,
• niedożywienie – zbyt mała ilość energii i białka w diecie może obniżać poziom IGF-1,
• choroby wątroby – mogą ograniczać jego produkcję,
• choroby nerek i inne choroby przewlekłe – mogą wpływać na jego stężenie,
• źle kontrolowana cukrzyca – może zaburzać działanie hormonu wzrostu,
• ciąża – wiąże się ze zmianami hormonalnymi wpływającymi na IGF-1,
• niektóre leki – szczególnie preparaty hormonalne.

Znaczenie ma również metoda oznaczenia, ponieważ wyniki i zakresy referencyjne mogą różnić się między laboratoriami.

IGF-1 – normy badania

Normy IGF-1 dla dorosłych zależą przede wszystkim od wieku. Orientacyjne wartości wynoszą:

Porównaj swój wynik z zakresem referencyjnym laboratorium odpowiednim dla Twojego wieku. Podane wartości są orientacyjne. W zależności od metody badania laboratoria mogą również uwzględniać płeć.

IGF-1 – normy u dzieci

U dzieci stężenie IGF-1 zmienia się wraz z wiekiem i dojrzewaniem. Szczególnie wyraźnie wzrasta w okresie pokwitania.

Przykładowe normy dla wybranych grup wiekowych:

Wartości dotyczą wskazanych grup wiekowych i nie powinny być stosowane do wszystkich dzieci.

Lekarz uwzględnia również tempo wzrastania i etap dojrzewania dziecka. Samo obniżone IGF-1 nie wystarcza do rozpoznania niedoboru hormonu wzrostu.

IGF-1 – normy u kobiet w ciąży

W ciąży stężenie IGF-1 zmienia się pod wpływem hormonów. W późniejszym okresie często wzrasta.

Nie ma jednej normy odpowiedniej dla wszystkich trymestrów. Wynik należy ocenić z uwzględnieniem etapu ciąży i zakresu referencyjnego laboratorium.

IGF-1 – przyczyny niskiego wyniku

Obniżone stężenie IGF-1 nie zawsze oznacza problem z wydzielaniem hormonu wzrostu. Na jego poziom wpływają również sposób odżywiania i niektóre choroby.

Możliwe przyczyny to:

• niedobór hormonu wzrostu – gdy przysadka produkuje go zbyt mało,
• niedożywienie – szczególnie przy zbyt małej ilości energii i białka w diecie,
• choroby wątroby – mogą ograniczać wytwarzanie IGF-1,
• niektóre choroby nerek i inne choroby przewlekłe – mogą wpływać na jego poziom,
• niedoczynność tarczycy – może zaburzać wzrastanie i działanie hormonów,
• źle kontrolowana cukrzyca – może powodować obniżenie IGF-1.

U dorosłych nawet prawidłowy wynik IGF-1 nie zawsze wyklucza niedobór hormonu wzrostu. Dlatego lekarz ocenia go razem z objawami i wynikami innych badań.

IGF-1 – objawy niskiego wyniku

Sam niski poziom IGF-1 nie powoduje charakterystycznych dolegliwości. Objawy zależą od przyczyny obniżenia jego stężenia.

U dzieci niedobór hormonu wzrostu może prowadzić przede wszystkim do wolniejszego wzrastania.

U dorosłych niedoborowi hormonu wzrostu mogą towarzyszyć:

• zmniejszenie masy i siły mięśni,
• szybsze męczenie się podczas wysiłku,
• zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej,
• zmniejszenie gęstości kości, co zwiększa ryzyko złamań,
• nieprawidłowy poziom cholesterolu lub trójglicerydów.

Jak podnieść poziom IGF-1?

Postępowanie zależy od przyczyny niskiego wyniku. Nie zawsze konieczne jest leczenie hormonalne. Jeśli stężenie IGF-1 obniżyło się z powodu niedożywienia, poprawa diety może pomóc przywrócić prawidłowy poziom hormonu. Ważne jest dostarczanie odpowiedniej ilości energii i białka.

Jeśli przyczyną jest choroba tarczycy, wątroby, cukrzyca lub niedobór hormonu wzrostu, lekarz dobiera odpowiednie leczenie.

Nie stosuj samodzielnie hormonów ani preparatów reklamowanych jako sposób na zwiększenie IGF-1. Leczenie hormonem wzrostu wymaga kontroli specjalisty.

IGF-1 – przyczyny wysokiego wyniku

Jeśli IGF-1 jest za wysoki, może to wskazywać na nadmierne działanie hormonu wzrostu.

U dorosłych jedną z najważniejszych przyczyn jest akromegalia. Najczęściej wywołuje ją gruczolak przysadki, czyli zazwyczaj łagodny guz, który wydziela zbyt dużo hormonu wzrostu. Choroba prowadzi do stopniowych zmian wyglądu i może zaburzać pracę różnych narządów.

U dzieci nadmiar hormonu wzrostu przed zakończeniem wzrastania może prowadzić do gigantyzmu, czyli nadmiernego wzrostu ciała.

Wyższe IGF-1 może występować również:

• w okresie dojrzewania – gdy organizm intensywnie rośnie,
• podczas ciąży – w związku ze zmianami hormonalnymi,
• w trakcie leczenia hormonem wzrostu – szczególnie jeśli dawka jest zbyt duża.

Niewielkie przekroczenie normy nie oznacza automatycznie choroby. Lekarz może zalecić powtórzenie badania, szczególnie gdy wynik nie odpowiada objawom.

Podwyższone IGF-1 nie oznacza raka i nie jest samodzielnym badaniem służącym do wykrywania nowotworów.

IGF-1 – objawy wysokiego wyniku

U dorosłych nadmiar hormonu wzrostu związany z akromegalią może powodować:

• powiększenie dłoni i stóp – np. konieczność noszenia większych butów lub pierścionków,
• zmianę rysów twarzy – np. powiększenie nosa, żuchwy lub łuków brwiowych,
• nadmierne pocenie się,
• bóle stawów,
• bóle głowy,
• zaburzenia oddychania podczas snu,
• nadciśnienie tętnicze.

Akromegalia rozwija się zwykle powoli. Zmiany wyglądu mogą postępować przez wiele lat i początkowo pozostawać niezauważone.

IGF-1 – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Wynik badania IGF-1 zawsze należy skonsultować z lekarzem, który oceni go w kontekście objawów, wywiadu medycznego oraz stosowanych leków. Na tej podstawie ustali, czy potrzebne są dodatkowe badania lub leczenie.

W przypadku podejrzenia akromegalii lekarz może zlecić ponowne oznaczenie IGF-1 lub test obciążenia glukozą z pomiarem hormonu wzrostu. Podczas badania pacjent wypija roztwór glukozy, a następnie kilkakrotnie pobiera się mu krew, aby sprawdzić, czy poziom GH odpowiednio się obniża. W razie potrzeby lekarz może zlecić także rezonans magnetyczny przysadki.

Przy podejrzeniu niedoboru hormonu wzrostu może być potrzebny test stymulacyjny. Polega on na podaniu substancji pobudzającej przysadkę do wydzielania GH i sprawdzeniu jego stężenia w kolejnych próbkach krwi.

Insulinopodobny czynnik wzrostu – powiązane badania

• Hormon wzrostu (GH) – pomaga ocenić jego wydzielanie, ale pojedynczy wynik ma ograniczoną wartość ze względu na znaczne zmiany stężenia,
• Doustny test obciążenia glukozą z pomiarem GH – pomaga rozpoznać akromegalię,
• IGFBP-3 (białko wiążące insulinopodobny czynnik wzrostu 3) – może pomóc w diagnostyce zaburzeń wzrastania, szczególnie u dzieci,
• TSH i hormony tarczycy – pomagają sprawdzić pracę tarczycy, której choroby mogą wpływać na wzrastanie i poziom IGF-1,
• Pozostałe hormony przysadki, np. badanie prolaktyny – lekarz może zlecić m.in. , aby sprawdzić, czy zaburzenia dotyczą również innych hormonów wydzielanych przez ten gruczoł.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o insulinopodobny czynnik wzrostu IGF-1

Co to jest IGF-1 i dlaczego bada się go zamiast hormonu wzrostu?

IGF-1 powstaje głównie w wątrobie pod wpływem hormonu wzrostu. Jego stężenie jest bardziej stabilne niż poziom GH, dlatego pomaga ocenić działanie hormonu wzrostu.

Czy badanie IGF-1 można wykonać bez skierowania?

Tak. Możesz wykonać je prywatnie bez skierowania. Wynik najlepiej omówić z lekarzem.

Czy przed badaniem IGF-1 trzeba być na czczo?

Najczęściej zaleca się około 12 godzin bez jedzenia. Możesz pić wodę. Sprawdź jednak zalecenia wybranego laboratorium.

Czy wysoki poziom IGF-1 zawsze oznacza akromegalię?

Nie. Poziom IGF-1 zależy m.in. od wieku, ciąży i stosowanego leczenia. Sam wysoki wynik IGF-1 nie wystarcza do rozpoznania choroby.

Czy badanie IGF-1 wykonuje się u dzieci?

Tak. Pomaga w diagnostyce zaburzeń wzrastania. Lekarz porównuje wynik z normą odpowiednią dla wieku, płci i etapu dojrzewania dziecka.

Czy niski poziom IGF-1 oznacza niedobór hormonu wzrostu?

Nie zawsze. IGF-1 może być obniżony również przy niedożywieniu, chorobach wątroby lub niedoczynności tarczycy.

Czy ciąża wpływa na poziom IGF-1?

Tak. Stężenie IGF-1 zmienia się w czasie ciąży, dlatego wynik należy ocenić z uwzględnieniem jej etapu.

Dowiedz się więcej:
Akromegalia. Co to za choroba?