Szczepionka na kleszcze. Przed jakimi chorobami chroni?

Dlaczego kleszcze są niebezpieczne? 

W Polsce występuje około kilkunastu gatunków kleszczy. Najczęściej spotykamy kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus) oraz kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus). Pasożytują one na ciele człowieka i zwierząt, przenosząc wirusy, bakterie i pierwotniaki. Na kontakt z kleszczami jesteśmy narażeni nie tylko podczas wypraw do lasu. Możemy natknąć się na nie również w parku czy przydomowym ogródku.   

Ugryzienie przez kleszcza może wywołać reakcję alergiczną oraz wiele chorób takich jak:

• borelioza,
• kleszczowe zapalenie mózgu,
• babeszjoza,
• gorączka Q,
• anaplazmoza granulocytarna,
• erlichioza monocytarna. 

Mapę z aptekami w których wykonywane są szczepienia znajdziesz pod adresem:
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaszczep-sie-w-aptece

Chcesz umówić się na szczepienie? Wybierz aptekę wykonującą szczepienia i dogodny termin wizyty.
Umów szczepienie w aptece Gemini

Czytaj też:
Preparaty na komary i kleszcze dla dzieci. Jakie wybrać?

Jak działa szczepionka na kleszcze?

Nie ma uniwersalnej szczepionki, która chroni przed wszystkimi chorobami wywoływanymi przez kleszcze.

Używany powszechnie zwrot „szczepionka na kleszcze” dotyczy preparatu chroniącego jedynie przed kleszczowym zapaleniem mózgu. Nie zapobiega ona jednak boreliozie ani innym chorobom odkleszczowym.

Szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) jest niebezpieczną chorobą zakaźną ośrodkowego układu nerwowego. Wywołuje ją wirus kleszczowego zapalenia mózgu (TBEV, ang. tick-borne encephalitis virus).  

Obecnie odnotowano 3 podtypy wirusa kleszczowego zapalenia mózgu: 

• europejski,  
• syberyjski, 
• dalekowschodni. 

KZM to najczęściej występująca choroba odkleszczowa w Europie. Przechorowanie prowadzi do zmian neurologicznych, a w niektórych przypadkach stanowi także śmiertelne niebezpieczeństwo dla pacjenta. Oszacowano, że wśród dorosłych Europejczyków śmiertelność spowodowana KZM wynosi ok. 5% i zależy od podtypu wirusa. Natomiast w Polsce każdego roku odnotowujemy 200-300 przypadków zachorowania na KZM.

Aby zapobiec chorobie, warto się zaszczepić. Dostępne są dwie szczepionki, które występują dodatkowo w wariancie dla dzieci i dorosłych. Obie zawierają inaktywowany europejski szczep TBEV, ale chronią jednocześnie przed syberyjskim i/lub dalekowschodnim podtypem wirusa. Są to preparaty określane potocznie jako szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu.

Jedna ze szczepionek przeciw KZM występuje w wersji przeznaczonej dla:

• dzieci od 1. do 11. roku życia,
• młodzieży od 12. roku życia i dorosłych.

Druga szczepionka jest przeznaczona dla:

• dzieci od 1. do 15. roku życia,
• młodzieży od 16. roku życia i dorosłych.

Szczepionkę przeciw KZM podaje się domięśniowo w podstawowym schemacie obejmującym 3 dawki. Ochrona nie utrzymuje się przez całe życie, dlatego konieczne są dawki przypominające. Pierwszą dawkę przypominającą podaje się po 3 latach od zakończenia szczepienia podstawowego, a kolejne co 5 lat. U osób po 60. roku życia dawki przypominające zaleca się co 3 lata.

Szczepionka na KZM – czy każdy może się nią zaszczepić?

Przeciwwskazania do przyjęcia szczepionki to m.in.: 

• ostra faza choroby (bez względu na występowanie gorączki), 
• silna reakcja alergiczna na wcześniejsze dawki szczepionki, 
• występowanie reakcji alergicznych na składniki szczepionki i białka jaja kurzego. 

Szczepienia przeciw KZM nie powinny być również działaniem profilaktycznym po kontakcie z kleszczami.

Nie przeprowadzono badań odnośnie bezpieczeństwa stosowania szczepionki u kobiet w ciąży. Korzyści i ryzyko związane z podaniem preparatu przyszłym mamom lekarz ocenia indywidualnie.

Ze względu na większe ryzyko zachorowania na KZM powinni się zaszczepić: 

• osoby pracujące w lesie, 
• stacjonujące wojska oraz funkcjonariusze straży pożarnej i granicznej, 
• pracownicy gospodarstw rolnych, 
• osoby podróżujące oraz znajdujące się na terenach endemicznych, 
• uczestnicy zajęć terenowych, obozów, kolonii i tzw. zielonych szkół,  
• osoby spędzające wolny czas w lesie, parkach lub na łąkach (np. grzybiarze, wędkarze, osoby uprawiające wycieczki rowerowe i piesze), 
• osoby spożywające niepasteryzowane mleko i produkty mleczne. 

Czy szczepionka na KZM jest skuteczna?

Obie szczepionki przeciw KZM cechują się wysokim bezpieczeństwem i skutecznością. Po przyjęciu trzech dawek podstawowych przez osoby poniżej 50. roku życia skuteczność szczepionki oszacowano na 95%. Warto dodać, że przeciwciała ochronne pojawiają się nawet u 90% osób, które otrzymają pierwszą dawkę szczepionki. 

Przeciwko KZM możemy zaszczepić się przez cały rok, jednak najlepiej zrobić to zimą. Dzięki temu ochronimy się przed kleszczami jeszcze przed wiosną.

Szczepionka na KZM – cena 

Szczepienie przeciwko KZM jest szczepieniem zalecanym i odpłatnym. Szczepionkę można kupić na receptę, a jej cena zależy od wybranego preparatu i apteki. Samo podanie szczepionki w aptece jest finansowane przez NFZ dla osób dorosłych, natomiast koszt preparatu ponosi pacjent.

Koszt całego szczepienia warto więc sprawdzać na podstawie aktualnej ceny konkretnego preparatu oraz liczby dawek wymaganych w danym schemacie.

Czy jest dostępna szczepionka na boreliozę?

Borelioza to choroba wywoływana przez bakterie z rodzaju Borrelia, które są przenoszone przez kleszcze.

Mimo intensywnych badań wciąż nie ma dopuszczonej do użytku szczepionki przeciw boreliozie.

Firmy farmaceutyczne cały czas pracują nad jej stworzeniem. Obiecującym preparatem wydaje się szczepionka VLA15, którą opracowują Valneva SE i Pfizer. Jest to aktualnie jedyna szczepionka przeciw boreliozie, która jest badana klinicznie.

Szczepionka wykorzystuje technologię mRNA, która jest obecnie wykorzystywana w szczepionkach przeciwko wirusowi SARS-CoV-2. Znajduje się w niej antygen – białko powierzchniowe A (OspA) wyizolowane ze śliny krętków Borrelia burgdorferi. Szczepionka zawiera sześć serotypów tego białka, które są najbardziej rozpowszechnione w Europie oraz Ameryce Północnej.

Dotychczasowe badania przedkliniczne i kliniczne wykazały wysoką odpowiedź układu odpornościowego oraz duże bezpieczeństwo stosowanego preparatu. Szczepionka VLA15 otrzymała oznaczenie Fast Tract, nadane przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA). Oznacza to, że prace nad nią są wysokim priorytetem. Aktualnie trwają badania kliniczne fazy III, w tym na ochotnikach z Polski. 

Firmy farmaceutyczne prognozują, że szczepienie na boreliozę oraz gotowa szczepionka na boreliozę mogą zostać dopuszczone do obrotu w najbliższych latach.

Przeczytaj również:
Borelioza. Jak rozpoznać wczesną infekcję po ukąszeniu kleszcza?