Szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce. Kiedy się szczepi i jakie są skutki uboczne?

Szczepionka MMR – przed czym chroni?

MMR to szczepionka skojarzona chroniąca przed trzema chorobami zakaźnymi. Odra to zakażenie wirusowe, które zwykle powoduje gorączkę, kaszel i wysypkę. Świnka najczęściej przebiega z obrzękiem i bólem ślinianek przyusznych, a różyczka zazwyczaj ma łagodny przebieg z wysypką i powiększeniem węzłów chłonnych. Wszystkie trzy choroby mogą jednak powodować powikłania, dlatego szczepienie stanowi ważny element ich profilaktyki.

Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce wykonuje się w Polsce za pomocą jednej szczepionki skojarzonej. Aktualnie szczepienie MMR należy do obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci. Szczepienie dziecka wykonuje się w punkcie szczepień, najczęściej w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Przed podaniem preparatu lekarz przeprowadza kwalifikację i ocenia stan zdrowia dziecka.

Chcesz umówić się na szczepienie? Wybierz aptekę wykonującą szczepienia i dogodny termin wizyty.
Umów szczepienie w aptece Gemini

Czytaj też:
Różyczka. Jak wyglądają objawy?

Szczepienie odra, świnka, różyczka – w jakim wieku?

W Polsce obowiązuje schemat dwóch dawek:

Druga dawka jest potrzebna, ponieważ po pierwszym szczepieniu nie wszystkie dzieci uzyskują wystarczającą odporność. Podanie kolejnej dawki zwiększa odsetek osób, które uzyskują ochronę. Po pełnym, dwudawkowym schemacie skuteczność w zapobieganiu odrze i różyczce wynosi 95–99%, a w przypadku świnki – 79–95%.

Czy można zaszczepić dziecko wcześniej?

W wyjątkowych sytuacjach, np. ze względu na sytuację epidemiologiczną, szczepionka MMR może zostać podana dziecku już od ukończenia 9. miesiąca życia. Nie zastępuje to jednak standardowych dawek przewidzianych w kalendarzu szczepień. W przypadku wcześniejszego szczepienia kolejną dawkę należy podać w drugim roku życia, najlepiej w ciągu 3 miesięcy od pierwszej. Odstęp między dawkami nie może być krótszy niż 4 tygodnie.

Jak działa szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce?

Po podaniu szczepionki organizm rozpoznaje osłabione wirusy jako obce i uruchamia odpowiedź immunologiczną. W efekcie powstają przeciwciała oraz pamięć immunologiczna. Dzięki temu przy późniejszym kontakcie z wirusem układ odpornościowy może szybciej go rozpoznać i skuteczniej zareagować.

Szczepionka MMR zawiera żywe, ale odpowiednio osłabione wirusy odry, świnki i różyczki. Nie wywołują one tych chorób u zdrowych osób, ale pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia ochrony.

Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce – skutki uboczne

Po szczepieniu MMR mogą wystąpić działania niepożądane. Zazwyczaj mają one łagodny charakter i ustępują samoistnie. Co ważne, nie wszystkie reakcje pojawiają się bezpośrednio po podaniu szczepionki.

Ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia

Bezpośrednio po szczepieniu lub w ciągu pierwszych 1–2 dni może pojawić się ból, zaczerwienienie albo obrzęk w miejscu podania szczepionki. Są to typowe miejscowe reakcje i zwykle ustępują samoistnie.

Gorączka po szczepieniu MMR

Gorączka może pojawić się kilka dni po szczepieniu, a nie tylko bezpośrednio po podaniu preparatu. W przypadku MMR charakterystyczne jest jej wystąpienie około 6.–12. dnia po szczepieniu. Gorączka powyżej 39,5°C może utrzymywać się przez 1–2 dni.

Wysypka po szczepieniu MMR

Przejściowa wysypka może pojawić się około 7.–12. dnia po szczepieniu. Występuje u około 5% dzieci i zazwyczaj ustępuje w ciągu 1–3 dni. Sama obecność łagodnej wysypki nie oznacza, że dziecko zachorowało na odrę.

Powiększenie węzłów chłonnych

Po szczepieniu MMR może dojść do przejściowego powiększenia węzłów chłonnych. Jest to jedna z możliwych reakcji organizmu na szczepienie. W większości przypadków ma łagodny charakter i ustępuje samoistnie.

Rozdrażnienie i gorsze samopoczucie

Po szczepieniu dziecko może być przez pewien czas bardziej rozdrażnione, senne lub mieć gorszy nastrój. Takie objawy mogą towarzyszyć również gorączce i zwykle ustępują w krótkim czasie.

Kiedy po szczepieniu MMR skontaktować się z lekarzem?

Większość reakcji po szczepieniu nie wymaga specjalnego leczenia i ustępuje samoistnie. Jeśli jednak objawy są bardzo nasilone, utrzymują się dłużej, niż można się spodziewać, lub po prostu Cię niepokoją, skonsultuj się z lekarzem.

Szczególnej uwagi wymagają objawy mogące wskazywać na ciężką reakcję alergiczną, takie jak nagły obrzęk twarzy lub gardła, trudności w oddychaniu czy zaburzenia świadomości. W takiej sytuacji nie czekaj i niezwłocznie poszukaj pomocy medycznej.

Bardzo rzadko mogą wystąpić również poważniejsze działania niepożądane, m.in. małopłytkowość, reakcja anafilaktyczna czy powikłania neurologiczne. Zapalenie mózgu występuje wyjątkowo rzadko – u mniej niż 1 na 10 milionów zaszczepionych osób.

Kiedy nie można podać szczepionki MMR?

Przed szczepieniem lekarz przeprowadza kwalifikację, podczas której ocenia stan zdrowia dziecka i ewentualne przeciwwskazania.

Do najważniejszych przeciwwskazań do podania szczepionki należą m.in.:

• ciężkie zaburzenia odporności,
• aktualne lub niedawne leczenie immunosupresyjne, w tym stosowanie dużych dawek kortykosteroidów,
• ciężka reakcja nadwrażliwości na substancję czynną, składnik szczepionki lub neomycynę,
• ciąża.

Nie każde przeziębienie oznacza konieczność rezygnacji ze szczepienia. Ostateczną decyzję podejmuje lekarz podczas kwalifikacji.

Szczepionka MMR a ciąża

Żywych szczepionek nie podaje się w czasie ciąży, ponieważ istnieje ryzyko, że osłabione wirusy zawarte w szczepionce mogłyby wpłynąć na płód. Dotyczy to również szczepionki MMR.

Jeśli szczepienie jest potrzebne, należy wykonać je przed ciążą. Po szczepieniu zaleca się odczekać co najmniej miesiąc przed zajściem w ciążę.

Jeśli kobieta została zaszczepiona, zanim dowiedziała się o ciąży, nie oznacza to automatycznie, że doszło do uszkodzenia płodu. W takiej sytuacji należy poinformować o szczepieniu lekarza.

Czy można podać MMR razem z innymi szczepionkami?

Szczepionkę MMR można podawać podczas jednej wizyty z innymi szczepionkami, przy czym preparaty wstrzykuje się w różne miejsca. W przypadku innych szczepionek zawierających żywe, osłabione wirusy, jeśli nie zostaną podane tego samego dnia, należy zachować między nimi co najmniej 4 tygodnie odstępu.

Co zrobić, jeśli dziecko nie zostało zaszczepione w terminie?

Opóźnienie szczepienia nie oznacza konieczności rozpoczynania całego schematu od początku. Szczepienie należy uzupełnić zgodnie z aktualnymi zaleceniami i indywidualną sytuacją dziecka.

Jeśli dziecko nie otrzymało drugiej dawki w przewidzianym terminie, nie warto czekać na kolejny „właściwy” wiek. Najlepiej skontaktować się z lekarzem lub punktem szczepień, aby ustalić termin uzupełnienia szczepienia. W przypadku osób nieszczepionych przeciw odrze, śwince i różyczce zaleca się dwie dawki szczepionki w odstępie co najmniej 4 tygodni.

Najczęściej zadawane pytania o szczepionkę przeciw odrze, śwince i różyczce

Czy przed szczepieniem MMR trzeba wykonać badania?

Nie. Przed szczepieniem nie trzeba wykonywać dodatkowych badań laboratoryjnych. Lekarz przeprowadza jednak badanie kwalifikacyjne – ocenia stan zdrowia dziecka, pyta o przebyte choroby i sprawdza, czy nie ma przeciwwskazań do podania szczepionki.

Czy alergia może być przeciwwskazaniem do szczepienia MMR?

Jeśli dziecko ma alergię, nie oznacza to automatycznie, że nie może otrzymać szczepionki MMR. Podczas kwalifikacji poinformuj lekarza o alergiach dziecka, a on oceni, czy szczepienie jest w tym przypadku bezpieczne.

Czy po podaniu immunoglobuliny można od razu zaszczepić dziecko MMR?

Nie zawsze. Immunoglobuliny i niektóre preparaty krwi mogą zmniejszać skuteczność szczepionki MMR. Jeśli dziecko niedawno je otrzymało, lekarz może zalecić odroczenie szczepienia – czas oczekiwania zależy od rodzaju i dawki zastosowanego preparatu.

Czy po szczepieniu MMR można zarazić kogoś wirusem ze szczepionki?

Nie. Osłabione wirusy zawarte w szczepionce nie przenoszą się na osoby z otoczenia. Dzięki temu po szczepieniu dziecko nie stanowi źródła zakażenia dla domowników.

Czy można zaszczepić dziecko, jeśli ma lekkie przeziębienie?

Samo łagodne przeziębienie nie musi oznaczać konieczności odroczenia szczepienia. Jeśli dziecko ma objawy infekcji, podczas kwalifikacji lekarz oceni jego stan i zdecyduje, czy szczepienie można bezpiecznie przeprowadzić.

Co zrobić, jeśli nie masz dokumentacji wcześniejszych szczepień?

Jeśli nie wiesz, czy dziecko otrzymało wcześniejsze dawki MMR, nie próbuj ustalać tego samodzielnie. Warto skontaktować się z lekarzem lub punktem szczepień, aby sprawdzić dostępne informacje i ustalić dalsze postępowanie.

Przeczytaj również:
Szczepienia w aptekach. Kto może się zaszczepić i jakie szczepionki są dostępne?