Test na HIV. Badanie, wynik i interpretacja

Test na HIV – pigułka wiedzy

• Co pokazuje? Czy we krwi wykryto przeciwciała przeciw HIV-1 lub HIV-2 albo antygen p24.
• Materiał: krew żylna.
• Kiedy zbadać? Po sytuacji, w której mogło dojść do zakażenia HIV, w ciąży oraz profilaktycznie przy zwiększonym ryzyku zakażenia.
• Czy trzeba być na czczo? Nie.
• Ile kosztuje? Zwykle około 45–75 zł. Aktualną cenę sprawdź w cenniku wybranego punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle około 1–3 dni.
• Inne nazwy / skróty: test HIV Ag/Ab, HIV Ag/Ab combo, test HIV IV generacji, test anty-HIV.

Czytaj też:
PrEP. Czy można uchronić się przed zakażeniem HIV?

Test na HIV – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Test warto wykonać po sytuacji, w której mogło dojść do kontaktu z HIV, m.in.:

• po kontakcie seksualnym bez zabezpieczenia z osobą o nieznanym statusie HIV,
• gdy prezerwatywa pękła lub się zsunęła,
• po kontakcie cudzej krwi z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową,
• po użyciu wspólnej igły lub innego sprzętu do iniekcji,
• jeśli tatuaż lub piercing wykonano niesterylnym sprzętem,
• po rozpoznaniu innej choroby przenoszonej drogą płciową,
• w ciąży lub podczas jej planowania.

Jeśli sytuacje zwiększające ryzyko zakażenia powtarzają się, test warto wykonywać regularnie. Badania nie wykonuj jednak bezpośrednio po możliwym zakażeniu z myślą, że ujemny wynik od razu je wykluczy. Test potrzebuje czasu, aby wykryć antygen p24 lub przeciwciała.

W przypadku laboratoryjnego testu IV generacji ujemny wynik po 6 tygodniach pozwala wykluczyć zakażenie po danym kontakcie, jeśli nie stosujesz PrEP – leków przyjmowanych przed możliwym kontaktem z HIV – ani PEP, czyli leków stosowanych po takiej sytuacji, i nie doszło później do kolejnej sytuacji ryzykownej.

Test na HIV – jak przygotować się do badania?

Test na HIV nie wymaga specjalnego przygotowania. Możesz normalnie jeść i pić. Nie odstawiaj samodzielnie przyjmowanych leków.

Jeśli stosujesz albo stosowałeś PrEP lub PEP, poinformuj o tym przed badaniem, ponieważ może to mieć znaczenie przy ustalaniu terminu kolejnego testu.

Test na HIV – pobierany materiał

Do laboratoryjnego testu na HIV pobiera się krew żylną, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym.

W szybkich testach można wykorzystać również kroplę krwi pobraną z palca albo materiał pobrany z jamy ustnej.

Test na HIV – czy trzeba być na czczo?

Nie. Test na HIV nie wymaga bycia na czczo.

Możesz wykonać go po posiłku i o dowolnej porze dnia.

Test na HIV – cena

Ile kosztuje badanie na HIV? Zwykle około 45–75 zł. Cena zależy od miasta i punktu pobrań.

Test na HIV możesz też wykonać anonimowo i bez skierowania w Punkcie Konsultacyjno-Diagnostycznym (PKD).

Test na HIV – co może wpłynąć na wynik?

Największe znaczenie ma czas, jaki minął od możliwego zakażenia.

Jeśli wykonasz test zbyt wcześnie, ilość antygenu p24 i przeciwciał może być jeszcze zbyt mała, aby badanie je wykryło. Wynik może być wtedy niereaktywny mimo zakażenia.

Znaczenie mają również:

• rodzaj testu – testy wykrywają zakażenie po różnym czasie,
• PrEP – leki przyjmowane przed możliwym kontaktem z HIV, które zmniejszają ryzyko zakażenia,
• PEP – leki stosowane po możliwym kontakcie z HIV – leczenie trzeba rozpocząć je jak najszybciej, nie później niż w ciągu 72 godzin,
• kolejny możliwy kontakt z HIV – wtedy czas do wiarygodnego wyniku liczy się również od tej późniejszej sytuacji.

PrEP i PEP mogą wpływać na termin, w którym można ostatecznie wykluczyć zakażenie. Jeśli je stosujesz lub niedawno stosowałeś, poinformuj o tym lekarza lub osobę wykonującą test.

Reaktywny wynik pierwszego testu nie potwierdza jeszcze zakażenia HIV. Trzeba go zweryfikować kolejnym badaniem.

Test na HIV – normy wyniku

W teście HIV Ag/Ab nie stosuje się norm liczbowych. Wynik otrzymasz jako niereaktywny (ujemny) lub reaktywny:

• niereaktywny (ujemny) – test nie wykrył przeciwciał przeciw HIV ani antygenu p24,
• reaktywny – test wykrył sygnał, który wymaga dalszej diagnostyki.

Wynik niereaktywny oznacza, że w badaniu nie wykryto markerów zakażenia HIV. Wynik reaktywny nie przesądza natomiast o zakażeniu i wymaga potwierdzenia zgodnie z dalszą procedurą diagnostyczną.

Test na HIV u dzieci – normy

U starszych dzieci wynik interpretuje się podobnie jak u dorosłych.

Inaczej wygląda diagnostyka niemowląt urodzonych przez kobiety żyjące z HIV. Przeciwciała matki mogą przejść przez łożysko i utrzymywać się we krwi dziecka przez wiele miesięcy. Z tego powodu zwykły test na przeciwciała nie pozwala wtedy wiarygodnie stwierdzić, czy dziecko jest zakażone. U takich dzieci stosuje się badania wykrywające bezpośrednio materiał genetyczny wirusa.

Badanie HIV w ciąży – normy

W ciąży prawidłowym wynikiem jest wynik niereaktywny. Nie obowiązuje osobna norma dla kobiet ciężarnych.

W Polsce badanie w kierunku HIV powinno być proponowane dwukrotnie:

• podczas pierwszej wizyty, do 10. tygodnia ciąży,
• między 33. a 37. tygodniem ciąży.

Wczesne wykrycie HIV pozwala rozpocząć leczenie i odpowiednio zaplanować opiekę w ciąży. Skuteczne leczenie bardzo mocno zmniejsza ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko.

Reaktywny wynik testu na HIV – co oznacza?

Reaktywny wynik oznacza, że pierwszy test wykrył przeciwciała przeciw HIV, antygen p24 albo sygnał odpowiadający ich obecności. Nie oznacza to jeszcze pewnego zakażenia HIV. Wynik trzeba potwierdzić kolejnym badaniem zgodnie z przyjętym sposobem diagnostyki.

Jeśli lekarz podejrzewa bardzo wczesne zakażenie, może zlecić HIV RNA, czyli badanie wykrywające materiał genetyczny wirusa.

Reaktywny wynik testu na HIV – objawy zakażenia

HIV może przez długi czas nie powodować żadnych dolegliwości.

We wczesnej fazie zakażenia u części osób mogą pojawić się:

• gorączka,
• ból gardła,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• wysypka,
• bóle mięśni i stawów,
• ból głowy,
• nocne poty,
• zmęczenie.

Objawy mogą pojawić się po kilku tygodniach od zakażenia, ale ich brak nie wyklucza HIV. Na podstawie samych dolegliwości nie można też rozpoznać zakażenia.

Niereaktywny wynik testu na HIV – co oznacza?

Wynik niereaktywny oznacza, że test nie wykrył przeciwciał przeciw HIV ani antygenu p24. Znaczenie wyniku zależy jednak od tego, kiedy wykonasz badanie.

Jeśli laboratoryjny test IV generacji wykonasz po 6 tygodniach od możliwego zakażenia, nie stosujesz PrEP ani PEP i od tamtej pory nie doszło do kolejnej sytuacji ryzykownej, wynik pozwala wykluczyć zakażenie po tym kontakcie.

Test wykonany wcześniej może wymagać powtórzenia.

Test na HIV – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku testu na HIV skonsultuj go z lekarzem lub doradcą, jeśli badanie wykonano po możliwym zakażeniu, zbyt wcześnie albo jeśli stosujesz PrEP lub PEP.

W przypadku wyniku niereaktywnego sprawdź przede wszystkim, czy od możliwego zakażenia minęło wystarczająco dużo czasu dla zastosowanego testu.

W przypadku wyniku reaktywnego potrzebne jest badanie potwierdzające. Nie traktuj pierwszego wyniku jako ostatecznej diagnozy.

Jeśli zakażenie zostanie potwierdzone, leczenie zmniejsza ilość wirusa we krwi i chroni układ odpornościowy. Przy skutecznym leczeniu i niewykrywalnej ilości wirusa we krwi nie przeniesiesz HIV drogą seksualną.

Test na HIV – powiązane badania

• Antygen HBs (HBsAg) – pomaga wykryć aktualne zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B.
• Badanie w kierunku HCV – pierwszym etapem diagnostyki jest zwykle oznaczenie przeciwciał anty-HCV.
• Badanie w kierunku kiły – pozwala wykryć zakażenie krętkiem bladym.
• HIV RNA – wykrywa materiał genetyczny HIV i może być przydatne m.in. przy podejrzeniu bardzo wczesnego zakażenia.
• CD4 – określa liczbę komórek układu odpornościowego, które HIV może niszczyć. Badanie wykorzystuje się po rozpoznaniu zakażenia, aby ocenić stan odporności.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o test na HIV

Test na HIV – po jakim czasie go wykonać?

Laboratoryjny test IV generacji pozwala wykluczyć zakażenie po 6 tygodniach od możliwego zakażenia, jeśli nie stosujesz PrEP ani PEP.

HIV Ag/Ab combo – co to za test?

To test IV generacji, który wykrywa jednocześnie przeciwciała przeciw HIV-1 i HIV-2 oraz antygen p24.

HIV – ile się czeka na wynik?

Zwykle około 1–3 dni. Dokładny czas zależy od laboratorium.

Ile kosztuje badanie na HIV?

Zwykle około 45–75 zł. W Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych (PKD) test na HIV możesz wykonać anonimowo i bez skierowania.

Wynik HIV – jakie są normy?

Nie ma norm liczbowych. Prawidłowy wynik testu jest niereaktywny.

Czy reaktywny wynik oznacza zakażenie HIV?

Nie. Taki wynik trzeba potwierdzić kolejnym badaniem.

Czy badanie HIV w ciąży jest obowiązkowe?

Lekarz powinien zaproponować badanie każdej kobiecie w ciąży dwukrotnie: do 10. tygodnia oraz między 33. a 37. tygodniem.

Czy test na HIV trzeba wykonać na czczo?

Nie. Przed badaniem możesz normalnie jeść i pić.

Przeczytaj również:
HIV. Jak rozpoznać objawy?