Testy alergiczne skórne, panel pokarmowy. Wskazania, przygotowanie i interpretacja wyników

Testy alergiczne skórne – pigułka wiedzy

• Co pokazuje? Czy skóra reaguje bąblem na naniesione ekstrakty alergenów pokarmowych, co świadczy o uczuleniu IgE-zależnym na dany pokarm. 
• Materiał: Badanie nie wymaga pobrania materiału biologicznego, wykonywane jest bezpośrednio na skórze przedramienia lub pleców pacjenta. 
• Kiedy zbadać? Przy podejrzeniu alergii pokarmowej IgE-zależnej: pokrzywka, obrzęk, anafilaksja lub objawy żołądkowo-jelitowe po spożyciu pokarmu. 
• Czy trzeba być na czczo? / Jak się przygotować? Bycie na czczo nie jest wymagane, konieczne jest natomiast odstawienie leków przeciwhistaminowych na minimum 3–7 dni przed badaniem. 
• Ile kosztuje? Zazwyczaj od 200 do 700 złotych, w zależności od liczby alergenów w panelu i wybranej placówki.
• Jak długo czeka się na wynik? Wynik odczytuje się już po 15–20 minutach od naniesienia alergenów. 
• Inne nazwy / skróty: punktowe testy skórne (PTS), skin prick test (SPT), panel alergiczny pokarmowy. 

Czytaj też: 
Alergia. Wszystko, co musisz o niej wiedzieć!

Testy alergiczne skórne – kto i kiedy powinien wykonać testy? 

Badanie wykonuje się u pacjentów z podejrzeniem alergii IgE-zależnej na pokarmy.

Wskazania mogą obejmować:

• pokrzywkę lub obrzęk naczynioruchowy pojawiające się po spożyciu konkretnych pokarmów,
• epizody anafilaksji o niejasnej przyczynie,
• atopowe zapalenie skóry (AZS), 
• objawy żołądkowo-jelitowe (wymioty, biegunkę, kolkę) mogące mieć podłoże alergiczne. 

Badanie zleca lekarz alergolog lub pediatra. To ważne, ponieważ dobór alergenów w panelu i interpretacja wyniku w odniesieniu do objawów klinicznych wymagają wiedzy specjalistycznej. 

Testy alergiczne skórne – przygotowanie do badania 

Skórne testy alergiczne mają inne wymagania przygotowawcze niż większość badań laboratoryjnych.

Najważniejsza zasada:

• leki przeciwhistaminowe należy odstawić co najmniej 3–7 dni przed badaniem, ponieważ blokują one receptory histaminowe w skórze i mogą całkowicie uniemożliwić pojawienie się odczynu, 
• kortykosteroidy miejscowe stosowane na skórę przedramienia (w miejscu planowanego testowania) również należy odstawić przed badaniem, 
• w dniu badania nie wolno stosować emolientów ani kremów na skórę przedramienia. 

Lekarz prowadzący powinien wiedzieć o wszystkich przyjmowanych lekach. Beta-blokery i inhibitory ACE mogą wpływać na bezpieczeństwo procedury (w razie reakcji anafilaktycznej utrudniają podanie adrenaliny lub nasilają jej działanie), a leki immunosupresyjne mogą tłumić odczyn skórny.

Nie odstawiaj żadnego leku recepturowego samodzielnie bez konsultacji z lekarzem. 

Testy alergiczne skórne – pobierany materiał 

Badanie nie wymaga pobrania materiału biologicznego, wykonywane jest bezpośrednio na skórze pacjenta (najczęściej na przedramieniu, rzadziej na plecach). 

Testy alergiczne skórne – czy badanie trzeba wykonać na czczo? 

Do testów alergicznych skórnych – panelu pokarmowego nie trzeba być na czczo.

Testy alergiczne skórne – zakres cenowy badania 

Zazwyczaj od 200 do 700 złotych, w zależności od liczby alergenów w panelu i wybranej placówki. 

Testy alergiczne skórne – co może wpłynąć na wynik testów? 

Na wiarygodność wyniku wpływa kilka czynników.

Po stronie pacjenta najważniejsze to: 

• leki przeciwhistaminowe – zablokowany receptor = brak odczynu, wynik fałszywie ujemny, 
• kortykosteroidy systemowe i miejscowe – w miejscu planowanego testu mogą osłabiać reakcję skórną. Wpływ ogólnoustrojowych kortykosteroidów zależy m.in. od dawki i czasu leczenia i zwykle jest mniejszy niż wpływ leków przeciwhistaminowych, 
• beta-blokery i inhibitory ACE – mogą modyfikować przebieg ewentualnej reakcji, mają znaczenie dla bezpieczeństwa procedury, 
• dermografizm – skłonność skóry do tworzenia bąbli po mechanicznym podrażnieniu daje wyniki fałszywie dodatnie, 
• aktywna choroba skóry w miejscu testowania (AZS, łuszczyca, wyprysk), uniemożliwia prawidłową ocenę odczynu, 
• wiek poniżej 6. miesiąca życia – niemowlęta mogą dawać słabsze odczyny skórne. 

Testy alergiczne skórne – normy 

Wynik punktowych testów skórnych ocenia się na podstawie wielkości bąbla w milimetrach w porównaniu z kontrolą ujemną i dodatnią. Za wynik dodatni najczęściej uznaje się bąbel o średniej średnicy co najmniej 3 mm większej niż kontrola ujemna.

Nasilenie odczynu opisuje się w skali: 

• słaby – bąbel 3–5 mm, bez rumienia, 
• umiarkowany – bąbel 5–10 mm z rumieniem, 
• silny – bąbel >10 mm z wyraźnym rumieniem, 
• bardzo silny – bąbel z pseudopodiami, silny rumień. 

Dodatni wynik testu oznacza uczulenie, a nie alergię kliniczną. Uczulenie i alergia to nie to samo.

Uczulony pacjent bez objawów po spożyciu danego pokarmu nie jest pacjentem z alergią. Korelacja z wywiadem i objawami klinicznymi zawsze należy do lekarza. 

Testy alergiczne skórne – normy u dzieci 

Kryterium jest analogiczne do dorosłych – bąbel ≥3 mm ponad kontrolę ujemną. U niemowląt poniżej 6. miesiąca życia odczyny mogą być słabsze, co nie zawsze oznacza brak uczulenia. W diagnostyce pediatrycznej alergolodzy często korzystają z paneli dostosowanych wiekowo, obejmujących alergeny najczęstsze u dzieci – mleko krowie, jajko, pszenicę, soję i orzeszki ziemne. 

Testy alergiczne skórne – normy u kobiet w ciąży 

Kryteria interpretacji są takie same jak ogólne – bąbel ≥3 mm ponad kontrolę ujemną. Wykonanie testów w ciąży nie jest standardowym wskazaniem i każdorazowo wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym ze względu na ryzyko reakcji anafilaktycznej. 

Testy alergiczne skórne- przyczyny wyniku dodatniego

Wynik dodatni pojawia się, gdy swoisty IgE związany z komórkami tucznymi skóry reaguje na naniesiony alergen: komórki uwalniają histaminę, która powoduje miejscowy bąbel i rumień. To klasyczny mechanizm alergii IgE-zależnej. 

Ważna pułapka diagnostyczna – reaktywność krzyżowa. Białka strukturalnie podobne do alergenów pyłku mogą dawać dodatni wynik w panelu pokarmowym nawet wtedy, gdy sam pokarm nie wywołuje objawów (np. jabłko u osoby uczulonej na pyłek brzozy, tzw. syndrom pyłkowo-pokarmowy). Dermografizm może dawać wyniki fałszywie dodatnie, dlatego kontrola ujemna jest niezbędna. 

Najczęstsze alergeny w panelu pokarmowym to:

• mleko krowie,
• jajko (białko i żółtko),
• pszenica,
• soja,
• orzeszki ziemne,
• orzechy laskowe,
• migdały,
• ryby,
• krab,
• seler,
• marchew,
• pomidor,
• kiwi,
• jabłko. 

Testy alergiczne skórne – objawy wyniku dodatniego alergii pokarmowej IgE-zależnej 

Reakcja IgE-zależna na pokarm pojawia się zwykle w ciągu kilku minut do 2 godzin od spożycia alergenu.

Typowe objawy to: 

• skórne – pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy (twarz, usta, gardło), świąd, 
• żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, 
• oddechowe – katar, świszczący oddech, skurcz oskrzeli, 
• układowe – anafilaksja, gwałtowny spadek ciśnienia, utrata przytomności, stan zagrożenia życia. 

Sam dodatni wynik bez towarzyszących objawów klinicznych nie jest podstawą do eliminacji pokarmu z diety. Decyzję o diecie eliminacyjnej zawsze podejmuje lekarz alergolog po uwzględnieniu pełnego obrazu klinicznego. 

Testy alergiczne skórne – przyczyny wyniku ujemnego 

Wynik ujemny pojawia się wtedy, gdy żaden z badanych alergenów nie wywołał bąbla ≥3 mm.

Może to oznaczać: 

• brak uczulenia IgE-zależnego na testowane alergeny, najczęstsza i najbardziej oczekiwana przyczyna, 
• alergię nie-IgE-zależną (komórkową) – skórny test punktowy jej nie wykryje, bo opiera się wyłącznie na mechanizmie IgE-zależnym, 
• przyjmowanie leków przeciwhistaminowych przed badaniem, blokada receptorów uniemożliwia odczyn, 
• słabą jakość lub złą standaryzację ekstraktu alergenowego, 
• dermografizm ujemny (skóra niereaktywna), w takim przypadku kontrola dodatnia (histamina) też nie da odczynu, co od razu dyskwalifikuje wynik. 

Ujemny wynik testu skórnego nie wyklucza alergii pokarmowej o mechanizmie nie-IgE-zależnym. 

Testy alergiczne skórne – co zrobić przy ujemnym wyniku? 

Jeśli wynik jest ujemny, a objawy wskazują na alergię pokarmową, alergolog może rozważyć: 

• testy z natywnymi alergenami pokarmowymi (metoda prick-prick),
• oznaczenie swoistych IgE w surowicy (ImmunoCAP),
• diagnostykę molekularną (ImmunoCAP ISAC),
• test eliminacji i prowokacji pokarmowej.

Testy alergiczne skórne – objawy sugerujące alergię mimo wyniku ujemnego 

Ujemny wynik skórnego testu punktowego nie zamyka diagnostyki, jeśli objawy są wyraźne.

Do lekarza warto wrócić w przypadku: 

• przewlekłych dolegliwości żołądkowo-jelitowych (ból brzucha, wzdęcia, biegunka) powtarzających się po określonych pokarmach, 
• zmian skórnych o charakterze AZS, nieustępujących mimo leczenia, 
• refluksu lub ulewania u niemowląt podejrzanego o alergię na białko mleka krowiego, 
• obrzęków o niejasnej przyczynie. 

Wszystkie te objawy mogą wskazywać na alergię nie-IgE-zależną, której skórny test punktowy nie wykrywa. 

Testy alergiczne skórne – co zrobić po otrzymaniu wyniku? 

Niezależnie od wyniku testów skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów i innych badań.

Wynik skórnego testu punktowego należy omówić z alergologiem, nigdy nie interpretować samodzielnie. Lekarz zestawia wynik z wywiadem i obserwowanymi objawami i dopiero na tej podstawie ustala diagnozę. 

Jeśli diagnoza alergii pokarmowej zostaje potwierdzona, kolejne kroki to najczęściej: 

1. Dieta eliminacyjna, pod nadzorem dietetyka, by uniknąć niedoborów pokarmowych.
2. Test prowokacji pokarmowej, przeprowadzany w kontrolowanych warunkach klinicznych, ostatecznie potwierdza lub wyklucza alergię.
3. Immunoterapia alergenowa (odczulanie), możliwa przy niektórych alergenach pokarmowych (np. orzeszki ziemne, mleko); decyzja i kwalifikacja należą do alergologa.

Nie eliminuj pokarmów z diety na podstawie samego wyniku dodatniego testu skórnego. Nieuzasadniona eliminacja, szczególnie u dzieci, może prowadzić do niedoborów i zwiększonego ryzyka ciężkich reakcji przy późniejszym, przypadkowym kontakcie z alergenem. 

Powiązane badania 

• Swoiste IgE w surowicy (ImmunoCAP), badanie krwi, niezależne od przyjmowanych leków przeciwhistaminowych. 
• Diagnostyka molekularna (ImmunoCAP ISAC), identyfikacja konkretnych komponentów alergenowych, pomocna przy reaktywności krzyżowej i planowaniu immunoterapii. 
• Atopowe testy płatkowe (APT), stosowane przy podejrzeniu alergii pokarmowej nie-IgE-zależnej, szczególnie u dzieci z AZS. 
• Test prowokacji pokarmowej, złoty standard potwierdzający alergię pokarmową, wykonywany w warunkach klinicznych. 

FAQ – najczęściej zadawane pytania o testy alergiczne skórne

Jak się robi testy alergiczne skórne?

Testy alergiczne skórne wykonuje się najczęściej na przedramieniu lub plecach. Na Twoją skórę nanosi się niewielkie ilości alergenów, a następnie delikatnie ją nakłuwa. Wynik ocenia się zwykle po kilkunastu minutach.

Jak odczytać testy alergiczne skórne?

Zwróć uwagę na wielkość bąbla i zaczerwienienia w miejscu kontaktu z alergenem. Wynik powinien jednak zawsze ocenić lekarz w zestawieniu z Twoimi objawami.

Testy alergiczne skórne czy z krwi – które wybrać?

To, czy lepsze będą testy alergiczne skórne czy z krwi, zależy m.in. od Twoich objawów, wieku, przyjmowanych leków i stanu skóry. O wyborze odpowiedniej metody najlepiej zdecyduj razem z alergologiem.

Kiedy zrobić testy na alergie?

Testy warto rozważyć wtedy, gdy masz nawracający katar, kichanie, łzawienie oczu, wysypkę lub inne objawy mogące wskazywać na alergię. Termin badania może mieć znaczenie w zależności od rodzaju podejrzewanego uczulenia.

Clatra a testy alergiczne – czy lek może wpłynąć na wynik?

W przypadku zależności Clatry na testy alergiczne ważne jest to, że bilastyna jest lekiem przeciwhistaminowym i może osłabić reakcję skóry podczas testów. Nie odstawiaj jednak leku samodzielnie – zapytaj lekarza, jak długo przed badaniem powinieneś go nie przyjmować.

Czy testy alergiczne skórne są wiarygodne?

Testy alergiczne skórne są powszechnie stosowaną metodą diagnostyki alergii, ale dodatni wynik nie zawsze oznacza, że dany alergen rzeczywiście powoduje u Ciebie objawy. Dlatego wynik powinien być interpretowany razem z wywiadem lekarskim i obserwowanymi dolegliwościami.

Przeczytaj również:   
Testy skórne a badanie przeciwciał przy diagnozowaniu alergii, jakie są różnice?