Zajady. Przyczyny, objawy, leczenie

Co to są zajady? 

Zajady to potoczna nazwa schorzenia zapalenia kącików ust (cheilitis angularis). Jest to stan zapalny występujący w jednym lub obu kącikach jamy ustnej, który polega na ich pękaniu i tworzeniu się nadżerek. Dolegliwość może pojawić się spontanicznie, ale częściej rozwija się u osób noszących protezy, aparaty i maski w ramach wykonywanego zawodu, a także u małych dzieci – ząbkujących lub używających smoczków.

Czytaj też :
Najlepsza maść na zajady. Ranking

Zajady – objawy

Początkowo śluzówka w kącikach ust jest nadmiernie zaczerwieniona, a skóra sucha i łuszcząca się. To prowadzi do opuchnięć, bolesnych pęknięć i krwawienia. Zapalenie nie rozprzestrzenia się na inne miejsca (np. wargi, policzki czy jamę ustną). Kolejnym etapem jest pojawienie się bąbli, które pękają, powodując wyciek płynu surowiczego, czasami z krwią. Następnie tworzy się bolesna nadżerka, która ze względu na lokalizację trudno się goi.  

Ważne jest, aby nie pozostawić zajadów bez leczenia, gdyż mogą mieć charakter przewlekły i nawracający oraz może dojść do tworzenia się blizn.  

Większość pacjentów odczuwa suchość w ustach, dyskomfort oraz uczucie pieczenia i mrowienia w kącikach ust. Objawy te mogą być mylone z opryszczką wargową. 

Zajady – przyczyna powstawania 

U większości osób, których dotyka to schorzenie, powodem jest występowanie przynajmniej jednego z poniższych czynników: 

• zakażenie: grzybicze (Candida albicans) lub bakteryjne (Staphylococcus aureus i paciorkowce β-hemolityczne),
• alergie kontaktowe (np. na nikiel – aparaty ortodontyczne, sztućce),
• nieprawidłowo zbudowane fałdy skórne w kącikach ust,
• ssanie kciuka, smoczka (w przypadku małych dzieci),
• nawykowe oblizywanie warg, szerokie otwieranie ust,
• drażnienie przez protezy dentystyczne,
• obniżona odporność, 
• niedobór witamin z grupy B, kwasu foliowego i żelaza, 
• choroby: cukrzyca, celiakia, niedokrwistość, atopowe lub łojotokowe zapalenie skóry, zakażenie wirusem HIV, zespół Downa, 
• nadmierne ślinienie się lub nadmierna suchość jamy ustnej,
• niepożądane działanie niektórych leków, np. izotretynoiny,
• nadmierne mycie jamy ustnej i agresywne stosowanie nici dentystycznej. 

Jak odróżnić zajady od opryszczki? 

Pierwsze objawy w obu schorzeniach są bardzo podobne – to uczucie pieczenia i mrowienia w kącikach ust. Stąd ciężko jest na początkowym etapie określić, która to dolegliwość. Dodatkowym czynnikiem mylącym jest fakt, że zarówno zajady, jak i opryszczka mogą pojawić się przy obniżonej odporności albo niedoborach witamin i minerałów.  

W przypadku opryszczki tworzą się grupki małych pęcherzyków wzdłuż wargi lub linii warg, a zmiany mogą się rozprzestrzeniać i mogą powstawać także na błonach śluzowych jamy ustnej. Opryszczka jest chorobą wirusową i jest zaraźliwa – może przejść na inną osobę przez bliski kontakt.

W przypadku zajadów powstaje jeden pęcherz w kąciku lub kącikach ust, a zmiany zapalne nie rozprzestrzeniają się. Schorzenie może być wywołane przez bakterie lub grzyby i nie jest zaraźliwe. 

Zajady – leczenie

Schorzenie to w większości przypadków ustępuje po 1-2 tygodniach. Jeśli nie doszło do infekcji bakteryjnej lub grzybiczej, leczenie jest stosunkowo proste i skuteczne.

Aby przyspieszyć gojenie i złagodzić dolegliwość można zastosować: 

• balsamy do ust i maści zmiękczające, 
• miejscowe środki antyseptyczne, 
• suplementy zawierające witaminy z grupy B i żelazo. 

Gdy powyższe metody nie pomogą, można wykonać posiew ze zmian. Jeśli jest to zakażenie S. aureus stosuje się maści z mupirocyną lub kwasem fusydowym oraz 1% krem hydrokortyzonowy. Gdy jest to infekcja spowodowana przez drożdżaki (Candida albicans) – krem przeciwgrzybiczy z ketokonazolem lub żel z mikonazolem, a w przypadku towarzyszącej kandydozy jamy ustnej i gardła – ogólnoustrojowe leczenie przeciwgrzybicze. Stosuje się także zastrzyki wypełniające lub implanty w celu zbudowania kącików jamy ustnej, a nawet toksynę botulinową w celu wygładzenia linii. 

Ważna jest także profilaktyka, która polega na ograniczeniu czynników sprzyjających powstawaniu zajadów, korygowaniu niedoborów żywieniowych, odpowiednim dopasowaniu protez i aparatów ortodontycznych.  

Zajady – kiedy udać się do lekarza? 

Nieleczone zajady mogą prowadzić do zakażeń grzybiczych lub bakteryjnych. Jeśli domowe sposoby na zajady nie pomagają (smarowanie miodem, oliwą z oliwek, miąższem aloesu), a objawy nasilają się lub schorzenie nawraca, należy się skonsultować z lekarzem.  Zapalenie kącików ust może ustąpić samoistnie, jednak wdrożenie leczenia nie tylko łagodzi ból, ale może skrócić okres trwania tej dolegliwości i zapobiec powstawaniu blizn. Przy regularnych nawrotach tego problemu wskazane jest znalezienie przyczyny. Często wystarczy wprowadzić odpowiednią profilaktykę, zmienić dietę lub styl życia, a zajady przestaną być uciążliwym i nawracającym schorzeniem.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zajady

Co to są zajady na ustach?

Zajady na ustach to bolesne pęknięcia i stan zapalny pojawiające się najczęściej w kącikach ust. Mogą utrudniać jedzenie, mówienie i gojenie skóry.

Czy zajady są zaraźliwe?

To zależy od ich przyczyny. Jeśli zajady są związane z infekcją, np. grzybiczą lub bakteryjną, istnieje ryzyko przeniesienia drobnoustrojów. Same pęknięcia skóry nie są jednak zaraźliwe.

Co na zajady sprawdza się najlepiej?

To, co na zajady będzie skuteczne, zależy od przyczyny problemu. Pomocne mogą być preparaty ochronne i regenerujące oraz leczenie infekcji lub uzupełnienie niedoborów witamin i minerałów.

Jakie są najczęstsze przyczyny zajadów?

Przyczyny zajadów mogą być różne – od niedoborów witamin z grupy B i żelaza, przez infekcje, po podrażnienia skóry, obniżoną odporność czy przewlekłe choroby.

Jak wygląda leczenie zajadów?

Leczenie polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny dolegliwości. W zależności od rozpoznania lekarz może zalecić preparaty miejscowe, leki przeciwgrzybicze lub przeciwbakteryjne oraz suplementację.

Dlaczego pojawiają się zajady w kącikach ust?

Zajady w kącikach ust rozwijają się w miejscu, które jest narażone na wilgoć, podrażnienia i namnażanie drobnoustrojów. Sprzyjają im także niedobory składników odżywczych i osłabienie organizmu.

O czym mogą świadczyć niegojące się zajady?

Niegojące się zajady mogą wskazywać na utrzymującą się infekcję, niedobory pokarmowe lub chorobę wymagającą diagnostyki. Jeśli zmiany nie ustępują mimo leczenia lub często nawracają, warto skonsultować się z lekarzem.

Przeczytaj również:
Jakie są domowe sposoby na zajady u dzieci?