Zespół rowka nerwu łokciowego. Objawy, leczenie i ćwiczenia

Czym jest zespół rowka nerwu łokciowego? 

Zespół rowka nerwu łokciowego (zespół kanału nerwu łokciowego) zaliczamy do tzw. neuropatii uciskowych. Są to choroby związane z uszkodzeniem nerwów, pojawiające się w wyniku ich ucisku. Schorzenie może wystąpić w każdym wieku, jednak częściej rozpoznaje się je u osób dorosłych, zwłaszcza wykonujących pracę wymagającą częstego zginania łokcia lub długotrwałego opierania się na nim. Objawy choroby rozwijają się częściej w dominującej ręce. 

Czytaj też:
Neuromobilizacja. Jak leczyć uszkodzone nerwy?

Zespół rowka nerwu łokciowego – przyczyny 

Na rozwój choroby mogą wpłynąć takie czynniki jak: 

• urazy stawu łokciowego, 
• zmiany zwyrodnieniowe i stany zapalne okolicy stawu łokciowego, 
• skłonność do zwichnięć nerwu podczas zginania kończyny górnej w stawie łokciowym, 
• koślawość łokci, 
• długotrwałe utrzymywanie zgiętej w stawie łokciowym ręki, opieranie się na łokciu lub częste zginanie i prostowanie kończyny związane np. z wykonywaną pracą.

Zespół rowka nerwu łokciowego – objawy 

Nerw łokciowy odpowiada za czucie małego palca (V) oraz części palca serdecznego (IV), a także za pracę wielu mięśni dłoni. Z tego względu objawy zespołu rowka nerwu łokciowego dotyczą głównie tego obszaru.  

Do początkowych objawów tego schorzenia należą: 

• nieprzyjemne odczucia (parestezje) obejmujące mały i serdeczny palec, opisywane jako drętwienie, mrowienie czy pieczenie. Pojawiają się one głównie w nocy oraz przy zgięciu ręki w stawie łokciowym; 
• ból okolicy łokcia i przedramienia. 

Wraz z rozwojem choroby pojawiają się: 

• osłabienie mięśni dłoni i trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów, 
• zanik mięśni prowadzący do charakterystycznego ułożenia ręki w tzw. dłoń szponiastą. 

Diagnostyka zespołu rowka nerwu łokciowego 

Objawy zespołu rowka nerwu łokciowego skłaniają pacjentów do wizyty u lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Może on skierować chorego na konsultację neurologiczną, neurochirurgiczną lub ortopedyczną.  Na pierwszym etapie diagnostyki lekarz przeprowadza z pacjentem dokładny wywiad. Dopytuje chorego o charakter symptomów, czas ich trwania, przebyte urazy okolicy łokcia, a także o współistniejące choroby, wykonywany zawód i aktywność fizyczną. Kolejny krok stanowi badanie przedmiotowe, podczas którego lekarz ocenia siłę poszczególnych mięśni ręki, czucie w obrębie dłoni oraz ruchomość stawów łokciowych. Może także sprawdzić, czy ucisk w okolicy łokcia spowoduje wystąpienie u pacjenta bólu. 

W przypadku podejrzenia u chorego zespołu kanału nerwu łokciowego lekarz sprawdza również, czy u pacjenta występują dwa objawy: Tinela i Fromenta.  

Objaw Tinela uznajemy za dodatni, gdy podczas opukiwania młoteczkiem neurologicznym rowka nerwu łokciowego występują ból lub parestezje (mrowienie, drętwienie lub pieczenie) w obrębie obszaru unerwianego przez nerw łokciowy, czyli w okolicy przedramienia i palców IV-V. Sam dodatni objaw Tinela nie wystarcza do rozpoznania zespołu rowka nerwu łokciowego. Lekarz ocenia go razem z innymi objawami pacjenta oraz wynikami dodatkowych badań.

Przy badaniu objawu Fromenta lekarz umieszcza kartkę pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym pacjenta, a następnie próbuje ją wysunąć. Jeśli pacjent stara się temu przeciwstawić i zgina przy tym kciuk w stawie międzypaliczkowym, test uznajemy za dodatni. Lekarz może wówczas stwierdzić zaburzenia funkcjonowania nerwu łokciowego.  Aby postawić diagnozę, lekarz zleca również badania elektrofizjologiczne: elektromiografię (EMG) i elektroneurografię (ENG). Określają one, czy impulsy w obrębie nerwów są przewodzone prawidłowo. Pozwalają też sprecyzować stopień i lokalizację ich uszkodzenia.  

U niektórych pacjentów lekarz decyduje o wykonaniu dodatkowych badań obrazowych, do których należą: 

• badanie RTG, 
• rezonans magnetyczny, 
• badanie USG. 

Zespół rowka nerwu łokciowego – leczenie 

Leczenie zachowawcze  

W przypadku słabo nasilonych dolegliwości i niewielkiego uszkodzenia nerwu łokciowego lekarz może zadecydować o leczeniu zachowawczym.  

Polega ono na: 

• odpowiednio dobranych ćwiczeniach,  
• unieruchomieniu łokcia,  
• zmianie nawyków ruchowych pacjenta, 
• zastosowaniu leków (np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych), 
• w wybranych przypadkach suplementacji witamin z grupy B, zwłaszcza przy podejrzeniu ich niedoboru.

Leczenie operacyjne 

Leczenie operacyjne zespołu kanału nerwu łokciowego polega m.in. na: 

• chirurgicznym usunięciu lub przecięciu elementów powodujących ucisk na nerw,  
• przeniesieniu (transpozycji) nerwu łokciowego do nowego położenia, zmniejszającego ryzyko jego ucisku,
• usunięciu w niektórych przypadkach części kości ramiennej tworzącej staw łokciowy (nadkłykcia przyśrodkowego). 

Zespół rowka nerwu łokciowego – ćwiczenia

W terapii zespołu rowka nerwu łokciowego istotne znaczenie ma odpowiednio dobrana rehabilitacja oraz zmiana codziennych nawyków. Fizjoterapia może obejmować m.in. ćwiczenia ruchowe (kinezyterapię), terapię manualną oraz zabiegi wspomagające zmniejszenie bólu i stanu zapalnego. W przypadku nasilonych dolegliwości lekarz może zalecić czasowe unieruchomienie kończyny lub stosowanie stabilizatora na noc.

Jeżeli u pacjenta występuje wzmożone napięcie mięśniowe i tkliwość tkanek, rehabilitację rozpoczyna się zwykle od ćwiczeń rozluźniających. Następnie wprowadza się ćwiczenia wzmacniające oraz poprawiające stabilizację kończyny. Rodzaj i intensywność ćwiczeń powinny być dostosowane do stopnia nasilenia objawów i dobrane indywidualnie przez fizjoterapeutę.

Neuromobilizacja nerwu łokciowego

Jednym z elementów rehabilitacji mogą być ćwiczenia neuromobilizacyjne (tzw. ćwiczenia ślizgowe nerwu łokciowego). Ich celem jest poprawa ruchomości nerwu względem otaczających go tkanek oraz zmniejszenie objawów związanych z jego uciskiem. Ćwiczenia te wykonuje się zgodnie z zaleceniami fizjoterapeuty, który dobiera ich rodzaj i zakres do potrzeb pacjenta.

Niezależnie od rodzaju rehabilitacji pacjent powinien unikać długotrwałego opierania się na łokciach, utrzymywania ręki w zgięciu przez dłuższy czas oraz częstego powtarzania ruchów zginania i prostowania stawu łokciowego, które mogą nasilać objawy choroby.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zespół rowka nerwu łokciowego

Czy zespół rowka nerwu łokciowego może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu?

Nieleczony zespół rowka nerwu łokciowego może prowadzić do postępującego uszkodzenia nerwu. W zaawansowanych przypadkach może dojść do osłabienia siły mięśni dłoni, zaniku mięśni oraz utrwalenia części objawów. Dlatego utrzymujące się drętwienie, mrowienie lub osłabienie ręki wymaga konsultacji lekarskiej.

Ile trwa leczenie zespołu rowka nerwu łokciowego?

Czas leczenia zależy od stopnia zaawansowania choroby i zastosowanej metody terapii. W łagodniejszych przypadkach poprawa może nastąpić po kilku tygodniach rehabilitacji i ograniczeniu czynników powodujących ucisk nerwu. Jeśli konieczne jest leczenie operacyjne, pełny powrót do sprawności może trwać kilka miesięcy.

Przeczytaj również:
Drętwienie rąk. O czym może świadczyć?